Ο χορός της χαράς και της ψυχής

 Ένα στιγμιότυπο από τους γάμους του παλιού Βαλτινού

Στον γάμο του Αθανασίου Τσιγάρα με την Αικατερίνη Πέτρου, στο Βαλτινό, τη δεκαετία του 1960, μια φωτογραφία κατορθώνει να διασώσει κάτι από την ψυχή των ανθρώπων. Μια ασπρόμαυρη εικόνα, γεμάτη ζωή, κίνηση και συναίσθημα, που μας μεταφέρει σε μια εποχή όπου οι χαρές των ανθρώπων ήταν απλές, αυθόρμητες και βαθιά συλλογικές.

Βρισκόμαστε στο σπίτι της νύφης, λίγο πριν από την αναχώρηση για την εκκλησία. Είναι η ώρα του χορού, εκείνη η ξεχωριστή ώρα που η προσμονή της τελετής παραμερίζει για λίγο την επισημότητα και αφήνει τη χαρά να ξεχειλίσει. Οι συγγενείς και οι καλεσμένοι έχουν σχηματίσει τον κύκλο τους. Τα χέρια ενώνονται, τα παλαμάκια συνοδεύουν τον ρυθμό και η μουσική γίνεται ο κοινός παλμός μιας ολόκληρης συντροφιάς.

Μα το βλέμμα καθηλώνεται στους τρεις άντρες που χορεύουν.

Ο Αθανάσιος και ο Γιώργος Πέτρου, τα δυο αδέλφια της νύφης, μαζί με τον Δημήτρη Καραθανάση, τον γαμπρό τους, μοιάζουν να έχουν παραδοθεί ολοκληρωτικά στον ρυθμό. Τα σώματά τους εκφράζονται με μια δύναμη σχεδόν εκστατική. Τα χέρια ανοίγουν διάπλατα, τα γόνατα λυγίζουν, οι κορμοί γέρνουν, τα πρόσωπα φωτίζονται ή συγκεντρώνονται, καθώς ο καθένας αφήνει το δικό του αποτύπωμα στον χορό. Δεν εκτελούν απλώς βήματα, μετατρέπουν το συναίσθημα σε κίνηση και την κίνηση σε μια αυθόρμητη εξομολόγηση της ψυχής.

Σαν να θέλουν να χωρέσουν μέσα σε λίγες στιγμές όλη τη χαρά του γάμου, τη συγκίνηση του αποχωρισμού της νύφης από το πατρικό της σπίτι, την περηφάνια της οικογένειας, τη συντροφικότητα και τη βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να μοιραστεί κανείς τις μεγάλες στιγμές της ζωής με τους δικούς του ανθρώπους. Κάθε άνοιγμα των χεριών τους μοιάζει με αγκάλιασμα της χαράς. Κάθε λύγισμα του σώματος, με κατάθεση ψυχής. Κάθε χορευτικό ξέσπασμα, με μια σιωπηλή κραυγή ζωής.

Κι εκείνοι που στέκονται γύρω τους, συνοδεύοντας με τα παλαμάκια, δεν είναι απλοί θεατές. Είναι μέρος της ίδιας τελετουργίας. Τα βλέμματα, τα χαμόγελα και ο ρυθμός των χεριών τους δημιουργούν έναν αόρατο δεσμό ανάμεσα στους χορευτές και στην κοινότητα. Γιατί στο παλιό χωριό ο γάμος δεν ήταν μόνο η ένωση δύο ανθρώπων. Ήταν υπόθεση ολόκληρης της οικογένειας, των συγγενών, των γειτόνων και της κοινότητας. Η χαρά του ενός γινόταν χαρά όλων.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αξία αυτού του χορού: ότι δεν χορεύει μόνο το σώμα, αλλά και η μνήμη, η αγάπη, η συγγένεια, η παράδοση. Ο χορός γίνεται μια γλώσσα αρχέγονη, που δεν χρειάζεται λόγια για να εκφράσει όσα αισθάνεται η καρδιά. Μια γλώσσα που ενώνει τους ανθρώπους πέρα από τις διαφορές τους και τους θυμίζει πως, στις μεγάλες στιγμές, η ανθρώπινη παρουσία είναι το πολυτιμότερο δώρο.

Σήμερα, τόσες δεκαετίες αργότερα, η φωτογραφία διατηρεί ακόμη αυτή τη ζωντάνια. Οι άνθρωποι της εικόνας ανήκουν σε έναν κόσμο που άλλαξε, οι αυλές των παλιών σπιτιών σιώπησαν, οι μουσικές εκείνες ίσως ακούγονται πια διαφορετικά, όμως η δύναμη της στιγμής παραμένει αναλλοίωτη. Ο χρόνος μπορεί να σβήνει τις φωνές, να αλλάζει τα πρόσωπα και να απομακρύνει τις γενιές, αλλά αδυνατεί να αφαιρέσει από μια αληθινή στιγμή την ψυχή της.

Κοιτάζοντας αυτή τη φωτογραφία, βλέπουμε μια ολόκληρη εποχή να κινείται στον ρυθμό της ζωής. Βλέπουμε την αυθεντικότητα των ανθρώπων που δεν φοβούνταν να εκφραστούν, να χαρούν με την καρδιά τους, να αφεθούν στη μουσική και να γίνουν, έστω για λίγο, ένα σώμα και μία ψυχή.

Γιατί ο αληθινός χορός δεν τελειώνει όταν σταματήσει η μουσική. Συνεχίζεται μέσα στη μνήμη, εκεί όπου τα σώματα μένουν για πάντα σε κίνηση και οι στιγμές της χαράς αρνούνται να γεράσουν.