Οι
παλιές ρούγες, οι δρόμοι και οι γειτονιές του Βαλτινού γέμιζαν κάποτε από
παιδικές φωνές, γέλια και τραγούδια. Με απλά μέσα, πολλή φαντασία και
αστείρευτη διάθεση, τα παιδιά δημιουργούσαν τον δικό τους κόσμο παιχνιδιού,
χαράς και συντροφικότητας.
Τα
παιχνίδια εκείνης της εποχής δεν αποτελούσαν μόνο μια ευχάριστη απασχόληση,
αλλά και έναν τρόπο κοινωνικοποίησης, μέσα από τον οποίο τα παιδιά μάθαιναν να
συνεργάζονται, να συναγωνίζονται και να μοιράζονται τις χαρές τους. Παράλληλα,
τα τραγούδια και τα παραδοσιακά παιχνίδια μετέφεραν από γενιά σε γενιά στοιχεία
της λαϊκής μας παράδοσης.
Στο
βιβλίο του «Το Βαλτινό», ο Ευαγγέλος Σ. Στάθης καταγράφει με γλαφυρότητα
αυτό το πολύτιμο κομμάτι της τοπικής ιστορίας, διασώζοντας ονομασίες, κανόνες
και συνήθειες μιας άλλης εποχής.
Ανάμεσα
στα παιχνίδια που περιγράφει ξεχωρίζει το «γκέο-φραγκέο», ένα τραγουδιστό
ομαδικό παιχνίδι που αναπαριστούσε, με παιδική αθωότητα και χιούμορ, τα έθιμα
και τις αντιλήψεις των μεγάλων γύρω από τον γάμο.
Ας
θυμηθούμε, λοιπόν, μέσα από το παρακάτω απόσπασμα, την ανέμελη παιδική ζωή του
παλιού Βαλτινού.
Τα
παιχνίδια
Τα
παιχνίδια που έπαιζαν τότε τα παιδιά ήταν πάρα πολλά και ποικίλα. Πολλά απ’
αυτά, βέβαια παίζονται ακόμα και σήμερα. Μικρά παιδιά, μεγάλα, μεγαλύτερα,
αγόρια και κορίτσια, γέμιζαν τις ρούγες, τους δρόμους, τις γειτονιές και τους
μαχαλάδες παίζοντας διάφορα παιχνίδια.
Τα
παιχνίδια αυτά μπορεί κανείς να τα διακρίνει ως εξής:
-Ατομικά
παιχνίδια και αθλήματα
Έτσι
λέμε τα παιχνίδια που παίζονται από ένα μόνο άτομο, από ένα παιδί.
Τέτοια παιχνίδια ήταν: το στεφάνι, η άμαξα από «κοπάνα» ξυμένης κολοκύθας ή καρπουζιού, η σβούρα, το άλογο με καλάμι, η κούκλα, η κούνια, η βουρβούνα.
-Ζευγαρωτά
παιχνίδια (φιλικά ή ανταγωνιστικά) που παίζουν δύο μονάχα άτομα). Τέτοια ήταν: η
τραμπάλα, το κουτσό, η κούνια, το πάλεμα, νομ’ φωτιά, τα πετρίτσια, η σιμάδα,
το τόπι, η τσιλίκα, κορώνα γράμματα.
-Ομαδικά
παιχνίδια φιλικά
α)
αγοριών
βόλια
– μπίλιες, φούσκα γουρουνιού, μπάλα
ποδοσφαίρου, τράβα γάϊδαρε τη ρίζα.
β)
κοριτσιών
περνάει
περνάει η μέλισσα, πινακωτή - πινακωτή, πατώ – πατώ, σχοινάκι, τόπι, δεν περνάς
κυρά Μαρία, ένα λεπτό κρεμμύδι, πού το πάμε τούτο, κερασιές, γιαλίνα.
γ)
και αγοριών και κοριτσιών
το
κρυφτό, η σκρόφα, το κυνηγητό, γύρω γύρω όλοι, η κολοκυθιά, πετάει πετάει, το τζιζ,
η γλίστρα.
-Ομαδικά
ανταγωνιστικά (πολλοί προς έναν - ένας προς πολλούς - πολλοί προς πολλούς).
α)
με σωματικές δεξιότητες
πήδημα,
τρέξιμο, σκαμνάκια, γομάρα γομαρίτσα, ψηλή καμαρίτσα, τράβηγμα τριχιάς,
πετροπόλεμος.
β)
με πνευματικές δεξιότητες
αινίγματα,
τριότα, τεσσερότα εννιάρα.
-Ανδρικά
αθλήματα
Πάλεμα,
πήδημα, τρέξιμο, άλμα σε ύψος, πέταμα πέτρας (λιθάρι).
θα
περιγράψουμε ένα παιχνίδι, γνωστό στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας, το «γκέο-φραγκέο».
Στο
παιχνίδι γκέο φραγκέο έχει αποτυπωθεί το διαχρονικό θέμα του ενδιαφέροντος της
νέας κοπέλας για το γάμο. Πολλά κορίτσια, πιασμένα χέρι χέρι, σχημάτισαν μια
σειρά πέρα πέρα, αλλά τόσα σχημάτιζαν άλλη μία σειρά αντικριστά, απέναντι. Η
μια σειρά έκανε 4-5 γοργά βήματα προς τα εμπρός, πλησιάζοντας την άλλη ομάδα
και τραγουδώντας:
ένα
λεπτό κρεμμύδι γκέο φραγκέο
Ύστερα
έκαναν άλλα τόσα βήματα προς τα πίσω, τραγουδώντας πάλι:
ένα
λεπτό κρεμμύδι φράγξες φραγκέο
και
άρχιζε ένας διάλογος τραγουδιστά μεταξύ των δύο ομάδων
-
Και τι θα το εκάνετε; γκέο φραγκέο
και
τι θα το εκάνετε; φράγξες φραγκέο.
-Λέμε
να το παντρέψουμε, γκέο φραγκέο
λέμε
το παντρέψουμε, φράγξες φραγκέο.
-Και
ποια ’ναι που παντρεύετε; γκέο φραγκέο
και
ποια ’ναι που παντρεύετε; φράγξες φραγκέο.
-Παντρεύουμε
τη βαγγελιώ, γκέο φραγκέο
παντρεύουμε
τη βαγγελιώ, φράγξες φραγκέο.
-Και
ποιόνε την εδίνετε; γκέο φραγκέο
και
ποιόνε την εδίνετε; φράγξες φραγκέο.
-Τη
δίνουμε στον………, γκέο φραγκέο
τη
δίνουμε στον………., φράγξες φραγκέο.
-Αυτός
είναι χάρισμά σας, γκέο φραγκέο
αυτός
είναι χάρισμά σας, στα μούτρα τα δικά σας...
Και συνέχιζαν έτσι, μέχρι που τάβρισκαν με τον νέο και κάθε κορίτσι. Κάθε φορά που τάβρισκαν έπαιρναν με το μέρος τους το κορίτσι, ώσπου να «παντρευτούν» όλα.
Με
το παιχνίδι αυτό οι μικροί μιμούνταν συμπεριφορές μεγάλων.
