Οι βρύσες που ξεδιψούσαν μια πόλη

 

Οι παλιές βρύσες των Τρικάλων, που κατασκευάστηκαν στα χρόνια της δημαρχίας του Ηρακλή Ρέτου, το 1948-49, στέκουν μέσα στο ασπρόμαυρο των παλιών χρόνων σαν μικρά μνημεία μιας καθημερινότητας που σήμερα μοιάζει μακρινή, αλλά κάποτε ήταν αυτονόητη.

Ήταν τα χρόνια που η πόλη έβγαινε από μια δύσκολη και ταραγμένη περίοδο και προσπαθούσε να ξαναβρεί τον βηματισμό της. Τα δίκτυα ύδρευσης βρίσκονταν ακόμη στα σπάργανα και το νερό δεν είχε φτάσει ακόμη με σωλήνες σε κάθε σπίτι. Η δημόσια βρύση ήταν τότε κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή κατασκευή. Ήταν ανάγκη, συνήθεια, σημείο συνάντησης, κομμάτι της ίδιας της ζωής της γειτονιάς.

Εκεί πήγαιναν οι άνθρωποι με τις στάμνες, τα γκιούμια, τους κουβάδες και τα δοχεία τους. Εκεί γέμιζαν το νερό για το σπίτι, εκεί ξεδιψούσαν οι περαστικοί, εκεί σταματούσαν για λίγο άνθρωποι που είχαν περπατήσει μέσα στην πόλη. Το νερό έτρεχε και μαζί του κυλούσε η ζωή.

Κοιτάζοντας σήμερα τις φωτογραφίες, εντυπωσιάζει η απλότητα των στιγμών. Ένας στρατιώτης ακουμπά στη βρύση, ένας περαστικός πίνει νερό, μια μικρή κοπέλα σκύβει και δροσίζεται, ένας καλοντυμένος άνδρας ποζάρει δίπλα της. Άνθρωποι διαφορετικοί μεταξύ τους, που η φωτογραφική μηχανή τούς έφερε για λίγο στην ίδια θέση: μπροστά σε μια βρύση.

Και ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο μήνυμα αυτών των εικόνων. Το νερό δεν γνώριζε κοινωνικές τάξεις. Η βρύση ήταν κοινή. Το ίδιο νερό έτρεχε για όλους. Ο καθένας έσκυβε με τον ίδιο τρόπο για να ξεδιψάσει.

Σήμερα ανοίγουμε μια βρύση μέσα στο σπίτι μας και το νερό έρχεται αμέσως. Δεν σκεφτόμαστε τη διαδρομή του, ούτε πόσο πολύτιμο ήταν κάποτε ένα δοχείο καθαρού νερού. Η ευκολία, όταν γίνεται καθημερινότητα, κρύβει την αξία εκείνου που κάποτε ήταν δύσκολο να αποκτηθεί.

Γι’ αυτό οι παλιές δημόσιες βρύσες αξίζει να ιδωθούν όχι μόνο ως έργα μιας δημοτικής αρχής, αλλά ως μικρά τεκμήρια της πορείας μιας πόλης προς τη νεότερη εποχή. Πίσω από την πέτρα, το μάρμαρο ή το τσιμέντο τους υπάρχει μια ολόκληρη κοινωνία: οι άνθρωποι που περίμεναν τη σειρά τους, οι νοικοκυρές που κουβαλούσαν το νερό, τα παιδιά που έπαιζαν γύρω τους, οι περαστικοί που σταματούσαν για μια γουλιά.

Και υπάρχει ακόμη κάτι βαθύτερο. Η βρύση ήταν ένας τόπος όπου η πόλη μοιραζόταν ένα αγαθό. Το νερό έτρεχε από μια κοινή πηγή και γινόταν κοινή υπόθεση. Ίσως γι’ αυτό οι δημόσιες βρύσες έχουν μια ιδιαίτερη θέση στη συλλογική μνήμη των παλαιότερων ανθρώπων. Δεν θυμούνται μόνο τη μορφή τους. Θυμούνται τον ήχο του νερού, το δροσερό του άγγιγμα, τη στάμνα που γέμιζε, το χέρι που έσκυβε κάτω από τη ροή.

Οι φωτογραφίες του 1948 και του 1949, εκτός από τις βρύσες, μας δείχνουν και μια πόλη που διψούσε και μάθαινε σιγά-σιγά να οργανώνει τη ζωή της. Μας θυμίζουν πως η πρόοδος δεν έρχεται πάντοτε με μεγάλα και εντυπωσιακά έργα. Μερικές φορές αρχίζει από κάτι τόσο απλό όσο μια βρύση στον δρόμο.

Και σήμερα, που το νερό έχει γίνει σχεδόν αόρατο μέσα στην καθημερινότητά μας, αυτές οι παλιές εικόνες έρχονται να μας ψιθυρίσουν μια ξεχασμένη αλήθεια:

Ό,τι θεωρούμε αυτονόητο σήμερα, κάποτε ήταν όνειρο, ανάγκη και αγώνας.