Ο κύκλος της χαράς στο Βαλτινό

 

Κάτω από τη σκιά των δέντρων, εκεί όπου το φως της νύχτας μπλέκεται με τις ανάσες των ανθρώπων, οι πέντε νέοι κρατιούνται σφιχτά, σαν να θέλουν να συγκρατήσουν τον ίδιο τον χρόνο. Είναι ο Δεκαπενταύγουστος στο Βαλτινό, δεκαετία του ’60 κι όμως, η στιγμή μοιάζει έξω από κάθε ημερολόγιο. Ο Στέργιος, ο Σιώκας, ο Λάζαρος, ο Αλέκος κι ο Νικόλας - πέντε ονόματα απλά, όπως απλή είναι και η χαρά που τους ενώνει.

Ο χορός τους δεν είναι παράσταση, είναι ο τρόπος να πουν «είμαστε εδώ». Τα βήματά τους, συγχρονισμένα και ελεύθερα μαζί, χαράζουν έναν αόρατο κύκλο που αγκαλιάζει το προαύλιο της Παναγίας, το χώμα, τις καρέκλες στο βάθος, τους ανθρώπους που κοιτούν και ίσως θυμούνται. Τα όργανα δεν φαίνονται, μα είναι παρόντα - σαν την καρδιά που δεν τη βλέπεις, μα ξέρεις πως χτυπά. Κρατούν τον ρυθμό, κι ο ρυθμός κρατά τους ανθρώπους.

Στα πρόσωπά τους είναι ζωγραφισμένο το κέφι, όχι το επιτηδευμένο, αλλά εκείνο που γεννιέται από τη συντροφικότητα, από τη βεβαιότητα πως η ζωή, όσο δύσκολη κι αν είναι, βρίσκει πάντα έναν τρόπο να γίνεται γιορτή. Ένα μαντίλι υψώνεται, ένα χαμόγελο ανοίγει, ένα βήμα μπροστά γίνεται υπόσχεση. Κανείς δεν χορεύει μόνος, ακόμη κι αν ο καθένας κουβαλά τον δικό του κόσμο, εκείνη τη στιγμή ανήκουν όλοι στον ίδιο.

Δεν είναι φτώχεια το λιτό κι απέριττο του γλεντιού, είναι πληρότητα. Είναι η γνώση πως δεν χρειάζονται πολλά για να γεννηθεί η ευτυχία - ένα τραγούδι, λίγη γη κάτω απ’ τα πόδια, μια χούφτα φίλοι. Και ίσως αυτό να είναι που κάνει τη σκηνή διαχρονική: δεν ανήκει μόνο στο τότε, αλλά σε κάθε «μαζί» που καταφέρνει να νικήσει τη φθορά.

Κοιτάζοντας τους πέντε χορευτές, νιώθεις πως δεν χορεύουν μόνο για τον Δεκαπενταύγουστο εκείνης της χρονιάς. Χορεύουν για όλους όσοι έζησαν, για όσους θα ’ρθουν, για τη μνήμη που επιμένει να κρατά ζωντανά τα μικρά, τα ουσιαστικά. Χορεύουν, τελικά, για να θυμίζουν πως η ζωή -όσο κι αν σκοτεινιάζει- πάντα βρίσκει έναν ρυθμό για να συνεχίζεται.

Το χρυσάφι του δειλινού πάνω από τον Κόζιακα

 

Στο δειλινό, όταν η μέρα γέρνει αργά προς τη σιωπή, ο Κόζιακας στέκει σαν παλιός σοφός, βυθισμένος στη σκιά του χρόνου. Πάνω από τη σκοτεινή του ράχη, τα σύννεφα χρυσίζουν από το τελευταίο άγγιγμα του ήλιου, σαν να κρατούν για λίγο ακόμη το φως πριν το παραδώσουν στη νύχτα.

Οι φωτογραφίες της Χριστίνας - Μαρίας Βότσιου, τραβηγμένες από το Βαλτινό, εκτός από την αποτύπωση ενός τοπίου, αιχμαλωτίζουν μια στιγμή περισυλλογής, ένα μεταίχμιο ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, ανάμεσα στο εφήμερο και στο αιώνιο.

Τα σύννεφα, βαριά και μεγαλόπρεπα, μοιάζουν με μορφές που αναδύονται από κάποιον αόρατο κόσμο. Σαν να παίρνουν σχήμα από τις μνήμες των ανθρώπων που έζησαν κάτω από αυτή τη γη, από τις ελπίδες, τους φόβους και τα όνειρά τους. Το χρυσό περίγραμμα τους θυμίζει πως ακόμη και μέσα στο πιο πυκνό σκοτάδι υπάρχει πάντα μια σπίθα φωτός. Ίσως αυτή να είναι και η πιο βαθιά αλήθεια της ζωής: ότι το φως δεν χάνεται, απλώς αλλάζει τόπο, περνά από τον ουρανό στην ψυχή.

Ο Κόζιακας, βουβός και αγέρωχος, μοιάζει να παρακολουθεί αυτή την ιεροτελεστία του δειλινού εδώ και αιώνες. Έχει δει γενιές να περνούν, ανθρώπους να γεννιούνται, να αγαπούν, να μοχθούν και να φεύγουν. Κι όμως, κάθε βράδυ, ο ήλιος του χαρίζει το ίδιο χρυσό στεφάνι, σαν μια υπόσχεση ότι τίποτε δεν τελειώνει πραγματικά. Η φύση επαναλαμβάνει το δικό της μυστήριο: κάθε τέλος προαναγγέλλει μια νέα αρχή.

Από το Βαλτινό, ο άνθρωπος που σηκώνει το βλέμμα του προς αυτό το θέαμα δεν βλέπει μόνο σύννεφα και βουνό. Βλέπει τον ίδιο του τον εαυτό μέσα στον καθρέφτη της φύσης. Όπως τα σύννεφα φωτίζονται για μια στιγμή πριν βυθιστούν στη νύχτα, έτσι και οι στιγμές της ζωής μας αποκτούν νόημα ακριβώς επειδή είναι περαστικές. Το δειλινό μάς διδάσκει την ομορφιά της φθοράς, τη γλυκύτητα της παροδικότητας.

Και αυτό είναι το μεγάλο μήνυμα των εικόνων της Χριστίνας: πως η ομορφιά δεν βρίσκεται στη διάρκεια, αλλά στη στιγμή. Στο φως που χρυσίζει τα σύννεφα για λίγα μόνο λεπτά. Στη σιωπή του βουνού που μένει αιώνια. Στην ψυχή που στέκεται ανάμεσά τους και συλλογίζεται πως, όπως ο ήλιος δύει για να ξανανατείλει, έτσι και κάθε ανθρώπινη λύπη κρύβει μέσα της έναν καινούριο αυγερινό.

Μια ανάσα πάνω από το ποτάμι

 

Η άνοιξη είχε απλώσει πια το απαλό της πέπλο πάνω από την Πύλη Τρικάλων, και η φύση, σαν να ξυπνούσε από έναν μακρύ χειμωνιάτικο λήθαργο, ανέπνεε με ορμή και πληρότητα. Ο Γιώργος Ριζαργιώτης -που έχει την ονομαστική του εορτή σήμερα- ανεβαίνοντας στο πέτρινο τοξωτό γεφύρι του Αγίου Βησσαρίωνος, στάθηκε για λίγο ανάμεσα στον χρόνο και την αιωνιότητα. Κάτω από τα πόδια του, το ποτάμι κυλούσε αδιάκοπα, σαν μια αόρατη δύναμη που γνώριζε καλά το μυστικό της ζωής: τίποτα δεν μένει στάσιμο, όλα προχωρούν, όλα παρασύρονται προς τα εμπρός.

Η θέα από το γεφύρι έμοιαζε σχεδόν ονειρική. Οι πλαγιές, ντυμένες με πυκνή βλάστηση και ζωντανές αποχρώσεις του πράσινου, αγκάλιαζαν το τοπίο με μια γαλήνη που δύσκολα περιγράφεται με λόγια. Το φως της ημέρας έπεφτε πάνω στα νερά και στις πέτρες, δίνοντας στην εικόνα μια αίσθηση καθαρότητας, σαν να ξεπλενόταν εκεί κάθε ίχνος από τις φθορές της καθημερινότητας.

Και πράγματι, εκείνη η στιγμή ήταν κάτι περισσότερο από ένας απλός περίπατος. Ήταν ένα μικρό καταφύγιο ψυχής. Ένα διάλειμμα από τις έγνοιες, τους θορύβους και τις απαιτήσεις της ζωής. Το νερό που κατηφόριζε έμοιαζε να παίρνει μαζί του κάθε στεναγμό, κάθε βαρύ συλλογισμό, κάθε σκιά που κουβαλά ο άνθρωπος μέσα του. Σαν να ψιθύριζε πως ό,τι μας βαραίνει μπορεί, έστω για λίγο, να αφεθεί στη ροή του χρόνου.

Με ένα ζεστό καφεδάκι στο διπλανό καφέ και τη σιωπή της φύσης για συντροφιά, ο νους βρίσκει τον χώρο να ταξιδέψει. Εκεί, πάνω στο παλιό γεφύρι, ανάμεσα στην ιστορία της πέτρας και στη ζωντάνια της άνοιξης, ο άνθρωπος θυμάται πως η αληθινή ευτυχία συχνά κρύβεται στις πιο απλές στιγμές: σε μια ανάσα καθαρού αέρα, στο τραγούδι του νερού, σε μια ματιά που χάνεται στο βάθος του τοπίου.