Δράση Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας από την Κινητή Ομάδα Υγείας (ΚΟΜΥ) του ΕΟΔΥ στο Βαλτινό

 

Η Τοπική Κοινότητα ενημερώνει τους κατοίκους του Βαλτινού και της ευρύτερης περιοχής ότι την Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 2026 η Κινητή Ομάδα Υγείας (ΚΟΜΥ) του ΕΟΔΥ θα βρίσκεται στο Βαλτινό, στον χώρο του Δημαρχείου Βαλτινού, για την υλοποίηση δράσης δωρεάν πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας.

Η δράση αποσκοπεί στην πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση αναγκών υγείας και την ενημέρωση του πληθυσμού, με ιδιαίτερη έμφαση στις ευπαθείς ομάδες και την τρίτη ηλικία.

Πρόγραμμα δράσης

·         Κατ’ οίκον επισκέψεις: 09:00 – 11:00
(Σε περίπτωση που δεν πραγματοποιηθούν κατ’ οίκον επισκέψεις, η ανοιχτή δράση θα ξεκινήσει από τις 09:00)

·         Ανοιχτή δράση στον χώρο του Δημαρχείου: 11:00 – 14:00

Παρεχόμενες δωρεάν υπηρεσίες

Η Κινητή Ομάδα Υγείας του ΕΟΔΥ θα προσφέρει:

·         Λήψη ιατρικού ιστορικού και καταγραφή αναγκών υγείας

·         Κλινική εξέταση ενηλίκων

·         Μέτρηση αρτηριακής πίεσης και κορεσμού οξυγόνου

·         Υπολογισμό Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI)

·         Ενημέρωση για το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού 2025, με έμφαση στην τρίτη ηλικία

Η συμμετοχή είναι δωρεάν και απευθύνεται σε όλους τους κατοίκους. Η παρουσία της ΚΟΜΥ στο Βαλτινό ενισχύει την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών σε υπηρεσίες υγείας και συμβάλλει ουσιαστικά στη φροντίδα και την πρόληψη σε τοπικό επίπεδο.

Καλούνται οι πολίτες να προσέλθουν και να αξιοποιήσουν τη σημαντική αυτή δράση για την υγεία και την ευεξία τους.

«Το κουτί με τις εικόνες» (της Ρούλας Σταυρέκα)

 

Στο παντοπωλείο του χωριού, που λειτουργούσε και ως καφενείο, μαζεύονταν οι άντρες κάθε απόγευμα. Ήταν ο τόπος συνάντησης, το «κέντρο αποφάσεων» του μικρού κόσμου μας. Έπαιζαν χαρτιά, όχι για λεφτά, μονάχα για ένα λουκούμι. Κέρδιζε κανείς; Το ‘λεγε με καμάρι. «Ένα λουκουμάκι, παρακαλώ!» και το κέρδος του αποκτούσε άλλη βαρύτητα όταν το μοιραζόταν με την οικογένειά του.

Ο πατέρας μου, τον χειμώνα που δεν είχε δουλειά, πήγαινε σχεδόν κάθε απόγευμα. Κι όταν γύριζε σπίτι με μισό λουκούμι, μάς το πρόσφερε σαν θησαυρό. «Κέρδισα δύο λουκούμια», έλεγε γελώντας, κι ας ήταν ένα κομμένο στη μέση. Μερικές φορές έφερνε και ολόκληρα -τα είχε αγοράσει- και τότε η χαρά μας ήταν διπλή: και γλυκό, και ιστορίες από το καφενείο.

Ένα βράδυ καλοκαιρινό, μάς ανακοίνωσε κάτι ασυνήθιστο: «Θα φέρει ο Βαγγέλης μια συσκευή στο καφενείο… ένα κουτί που δείχνει εικόνες. Τηλεόραση τη λένε». Το είπε κι άστραψε το βλέμμα του σαν μικρού παιδιού.

Όλο το χωριό το ’μαθε. Όταν έφτασε το πολυπόθητο κουτί, το παντοπωλείο γέμισε κόσμο. Καρέκλες στήθηκαν έξω, τραπέζια τοποθετήθηκαν στην αυλή, παιδιά, γυναίκες, άντρες, όλοι μαζεμένοι γύρω απ’ την τηλεόραση, που έμοιαζε σχεδόν μαγική. Ήταν μικρή, ασπρόμαυρη, αλλά μας μάγεψε.

Εκείνο το πρώτο βράδυ είδαμε τη σειρά Το τζίνι και η Τζίνι, με τα μαγικά και τα γέλια της. Και αργότερα οι μεγάλοι έβλεπαν Άγνωστο Πόλεμο, σιωπηλοί, σκυφτοί σχεδόν. Η τηλεόραση δεν ήταν πια απλώς ένα κουτί, ήταν παράθυρο στον κόσμο.

Σιγά σιγά, η «μαγεία» μεταφέρθηκε στα σπίτια. Ο πατέρας μου ήταν από τους πρώτους που αγόρασε τηλεόραση. Η αυλή μας γέμισε παιδιά και γειτόνισσες, φίλους και συγγενείς. Μεγαλώσαμε σχεδόν όλοι μαζί, μια γειτονιά-οικογένεια. Η Λένα και η Λουκία, γετονόπουλα, έρχονταν σχεδόν κάθε βράδυ. Βλέπαμε θρίλερ και καουμπόικα έργα, και μετά τις συνοδεύαμε μαζί με τον αδερφό μου στο σπίτι τους, φοβόντουσαν. Κι όταν γυρνούσαμε, τρέχαμε κι εμείς σαν παλαβοί από φόβο, λες και κάτι σκοτεινό παραμόνευε πίσω απ’ τις μουριές.

Η αγαπημένη μου σειρά ήταν Το μικρό σπίτι στο λιβάδι. Δεν την έχανα ποτέ. Με συγκινούσε αυτή η απλή ζωή, η αγάπη και η ενότητα της οικογένειας. Οι γονείς που αγαπούσαν τα παιδιά τους, τα στήριζαν, κουβέντιαζαν, έλυναν τα προβλήματά τους με αγκαλιές και κουβέντα. Ήταν το δικό μου όνειρο αυτό. «Τέτοια οικογένεια θέλω να κάνω όταν μεγαλώσω», έλεγα στις φίλες μου.

Κι η δική μας οικογένεια ήταν αγαπημένη. Οι γονείς μου εργάζονταν σκληρά, δεν μας έλειψε ποτέ τίποτα. Φαγητό, ρούχα, ζέστη, χαμόγελα, όλα τα είχαμε. Η μάνα μας, μας μάθαινε να σεβόμαστε, να μη γελάμε με τα ελαττώματα των άλλων, να μην κλέβουμε, να μη χτυπάμε. «Αν κάνετε καμιά ζαβολιά και μου το πουν, θα γίνει χαμός», μας έλεγε. Κι εμείς ρωτούσαμε: «Κι αν μας χτυπήσουν εμάς;» – «Θα το πείτε σε μένα ή στη δασκάλα σας».

Μα εγώ, ήμουν λίγο ζωηρή. Αν με αδικούσαν, δεν το άφηνα έτσι. Έριχνα και καμιά... ψιλή. Μετά δεν με πείραζαν. Ήξεραν ότι δεν χαριζόμουν.

Όμως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη που πήρα από τους γονείς μου δεν ήταν ούτε το λουκούμι του πατέρα ούτε οι τηλεοπτικές σειρές. Ήταν οι αρχές τους. Οι συμβουλές τους. Η καθημερινή τους στάση. Ήταν οι πρώτοι μου δάσκαλοι. Κι όπως περνούν τα χρόνια, όσο μεγαλώνω, τόσο πιο βαθιά καταλαβαίνω το μέγεθος αυτής της κληρονομιάς.

Σήμερα, όταν ακούω το γνώριμο ήχο του κουτιού που ανοίγει, θυμάμαι εκείνο το πρώτο καλοκαιρινό βράδυ στην αυλή του καφεπαντοπωλείου. Τότε που όλο το χωριό έγινε μια αγκαλιά γύρω από μια μικρή, ασπρόμαυρη τηλεόραση.

Και συγκινούμαι. Γιατί θυμάμαι πως κάποτε, η εικόνα δεν ήταν μόνο ό,τι έβλεπες στο γυαλί, αλλά ό,τι ένιωθες στη ψυχή.

Το τσέρκι

 

Κάποτε, πριν από τις οθόνες και τους ήχους που έρχονται από μακριά, υπήρχε ένα παιχνίδι απλό, ένα μεταλλικό στεφάνι από παλιό βαρέλι, κι ένα παιδί που έτρεχε δίπλα του. Το έλεγαν τσέρκι. Δεν είχε χρώματα ούτε μηχανισμούς, δεν ήθελε μπαταρίες. Μόνο δυο χέρια κι ένα μικρό κομμάτι σύρμα, την τσιβέτα, που έδινε στο στεφάνι κατεύθυνση, ρυθμό και φόρα.

Κι ωστόσο, μέσα σε αυτό το λιτό παιχνίδι κρυβόταν μια ολόκληρη φιλοσοφία. Το τσέρκι ήταν ένας τροχός που κυλούσε μπροστά, κι ένα παιδί που προσπαθούσε να το κρατήσει όρθιο, έτσι όπως προσπαθούμε όλοι να κρατήσουμε όρθια τα πράγματα που αγαπούμε στον κόσμο. Ένα μικρό λάθος, μια ανισορροπία, κι ο τροχός έγερνε, έπεφτε. Μα το παιδί ξαναδοκίμαζε. Και πάλι. Και πάλι.

Αυτή η επανάληψη, το συνεχές πρόσταγμα της κίνησης, γεννούσε μια μορφή σιωπηλής πειθαρχίας. Το τσέρκι δεν συγχωρούσε την αφηρημάδα. Ήσουν μαζί του ή το έχανες. Έπρεπε να βλέπεις μπροστά, να αφουγκράζεσαι το έδαφος, να νιώθεις τη δόνηση του μετάλλου στη συρμάτινη τσιβέτα. Κι ίσως, μέσα από αυτό, ένα παιδί μάθαινε, χωρίς κανείς να του το διδάξει, πως η ζωή προχωράει μόνο όταν την ακολουθείς με προσοχή και τρυφερή αποφασιστικότητα.

Υπήρχε κι ένα άλλο μυστικό στο τσέρκι, ο κόσμος γινόταν δρόμος. Γι’ αυτό και το παιδί δεν έπαιζε απλώς, ταξίδευε. Περνούσε στις ανηφόρες, στις στροφές, στις σκόνες των χωματόδρομων, κι ο τροχός άφηνε μια αχνή γραμμή, σαν στιγμιαίο ίχνος που σβήνεται μόλις φυσήξει λίγο αέρα. Έτσι κυλάει και ο χρόνος. Κυλά, χάνεται, κι όμως κάτι μένει, η μνήμη της κίνησης.

Σήμερα, ίσως να μη βλέπεις παιδιά με τσέρκια. Μα αν κλείσεις τα μάτια και σκεφτείς τον στενό δρόμο ενός χωριού, θα ακούσεις ακόμα τον μεταλλικό ήχο - τακ, τακ, τακ - και ένα γέλιο να τον συνοδεύει. Είναι εκείνα τα παλιά παιχνίδια που μας θυμίζουν πως η χαρά δεν βρίσκεται στα πράγματα, μα στο πώς τα κυλάμε μπροστά. Στο πώς τρέχουμε πλάι τους, κρατώντας για όσο μπορούμε την ισορροπία.

Κι ίσως, τελικά, κι εμείς οι ίδιοι να είμαστε λίγο σαν το τσέρκι, ένας κύκλος που θέλει μια μικρή ώθηση, ένα άγγιγμα, για να συνεχίσει την πορεία του.

Το τραινάκι που δεν σφυρίζει πια

 

Στέκει ακίνητο πια το παλιό τραινάκι στον σταθμό των Τρικάλων, σαν μνήμη που έπαψε να τρέχει αλλά αρνείται να σβήσει. Το σίδερο του, σκουρόχρωμο από τον χρόνο, κουβαλά ακόμη την καπνιά του κάρβουνου και τη δίψα του νερού, τα δύο στοιχεία που του έδιναν ζωή, όπως το αίμα και η ανάσα στον άνθρωπο. Από το 1886 όργωνε τον θεσσαλικό κάμπο, όχι μόνο πάνω στις ράγες, αλλά και μέσα στις ζωές των ανθρώπων, ενώνοντας χωριά, πόλεις, ελπίδες.

Το έλεγαν «καπνοτραίνο», όχι μόνο για τον μαύρο καπνό που τύλιγε τον ουρανό, αλλά γιατί άφηνε πίσω του ένα ίχνος μνήμης, βαρύ και επίμονο, σαν την οσμή της φωτιάς που δεν φεύγει εύκολα από τα ρούχα. Οκτώ ώρες χρειαζόταν το ταξίδι από τα Τρίκαλα ως τον Βόλο, χρόνος αργός με τα σημερινά μέτρα, μα τότε ήταν χρόνος γεμάτος. Χρόνος για κουβέντες, για σιωπές, για βλέμματα που χάνονταν στα χωράφια. Ήταν τέτοια η ταχύτητά του, ώστε οι άνθρωποι μπορούσαν να κατεβαίνουν, να περπατούν δίπλα του για να ξεμουδιάσουν και να ξανανέβουν. Σαν να περπατούσε η ζωή παράλληλα με την πρόοδο, χωρίς να βιάζεται να την προσπεράσει.

Και όταν η ανάγκη μεγάλωνε, οι επιβάτες στοιβάζονταν στα φορτηγά βαγόνια, στα περίφημα «άνδρες 24, ίπποι 6». Εκεί, ανάμεσα σε σώματα και αποσκευές, χωρούσαν ιστορίες, φόβοι και όνειρα. Το τρένο δεν ξεχώριζε ανθρώπους, όλους τους μετέφερε με τον ίδιο αργό ρυθμό, σαν να τους υπενθύμιζε ότι το ταξίδι έχει μεγαλύτερη σημασία από τον προορισμό.

Η άφιξή του στον σταθμό των Τρικάλων ήταν γιορτή και αναστάτωση μαζί. Φιλιά και αγκαλιές, δάκρυα χαράς, αμάξια και κάρα που περίμεναν, εμπορεύματα που άλλαζαν χέρια, καροτσάκια που έτρεχαν. Κι εκεί, οι παλιοί εφημεριδοπώλες, με τα μάτια καρφωμένα στο βαγόνι των δεμάτων, περίμεναν τις αθηναϊκές εφημερίδες, την είδηση του κόσμου που ερχόταν καθυστερημένη, μα πολύτιμη.

Σήμερα το τραινάκι δεν σφυρίζει πια. Μα στέκει σαν σιωπηλός αφηγητής, υπενθυμίζοντας πως υπήρξε μια εποχή όπου ο χρόνος είχε βάρος, ο δρόμος είχε διάρκεια και η άφιξη άξιζε την αναμονή. Κοιτώντας το, εκτός από μουσειακό έκθεμα, βλέπεις και τον θεσσαλικό κάμπο να περνά αργά, ανθρώπους να βαδίζουν δίπλα στις ράγες της ζωής τους και μια πόλη που μάθαινε να υποδέχεται, όχι απλώς τρένα, αλλά το ίδιο της το μέλλον.

Μεγάλο «διπλό» και κορυφή για τον Α.Ο. Βαλτινού στην Κρύα Βρύση (2-3)

 

Σπουδαία εκτός έδρας νίκη πέτυχε ο Α.Ο. Βαλτινού απέναντι στην Α.Ε. Κρύας Βρύσης με σκορ 2-3, αποτέλεσμα που τον επανέφερε στην πρώτη θέση της βαθμολογίας και επιβεβαίωσε την εξαιρετική αγωνιστική του κατάσταση.

Ο αγώνας ξεκίνησε με τον Α.Ο.Β. να πατά καλύτερα στον αγωνιστικό χώρο, δείχνοντας από νωρίς τις προθέσεις του. Η υπεροχή αυτή καρποφόρησε στο 21ο λεπτό, όταν ο Νικλητσιώτης, έπειτα από ωραία συνδυαστική ενέργεια, εξαπέλυσε δυνατό σουτ από το ύψος της μεγάλης περιοχής και άνοιξε το σκορ για τους φιλοξενούμενους (0-1).

Η Α.Ε. Κρύας Βρύσης εκμεταλλεύτηκε αδράνεια της άμυνας του Α.Ο.Β. και στην πρώτη της ουσιαστική ευκαιρία κατάφερε να ισοφαρίσει στο 28ο λεπτό. Ωστόσο, η αντίδραση του Βαλτινού ήταν άμεση. Στο 40ο λεπτό, ο Νικλητσιώτης χτύπησε ξανά, πετυχαίνοντας το δεύτερο προσωπικό του γκολ και διαμορφώνοντας το 1-2, σκορ με το οποίο ολοκληρώθηκε το πρώτο ημίχρονο.

Στην επανάληψη, ο Α.Ο. Βαλτινού συνέχισε με συγκέντρωση και σωστή τακτική. Στο 71ο λεπτό, ο Δημήτρης Κοθράς με δυνατό σουτ έστειλε την μπάλα στα δίχτυα, ανεβάζοντας το σκορ στο 1-3 και δίνοντας σαφές προβάδισμα στην ομάδα του.

Το μόνο που κατάφεραν οι γηπεδούχοι ήταν να μειώσουν στο 95ο λεπτό σε 2-3, χωρίς όμως να αλλάξει κάτι στην τελική έκβαση του αγώνα, με τον Α.Ο.Β. να πανηγυρίζει μια τεράστια νίκη.

Α.Ο. Βαλτινού αγωνίστηκαν οι:
Ντανίκας, Γιώτας, Καραλής, Σπυρόπουλος, Κοθράς Κ., Παπαθανασίου, Σφυρλίδας (Καμέας), Γιαννόπουλος, Τσαρούχας, Νικλητσιώτης (Μαντέλλος), Κοθράς Δ. (Μουρίτσας).

Ο Α.Ο. Βαλτινού συνεχίζει δυναμικά την πορεία του στο πρωτάθλημα, δείχνοντας χαρακτήρα, ποιότητα και αποφασιστικότητα για τη συνέχεια.

Το γάλα των διακοσίων πενήντα γραμμαρίων

 Διήγημα του Δημήτρη Τσιγάρα

Στο Βαλτινό, τη δεκαετία του εβδομήντα, μετρούσαν τη μέρα με τα ζώα. Πριν λαλήσει καλά-καλά ο πετεινός, ακουγόταν το τρίξιμο της πόρτας του στάβλου και το μεταλλικό χτύπημα από τα δοχεία. Ο Αποστόλης είχε μία και μοναδική αγελάδα. Δεν ήταν φτώχεια, ήταν τρόπος ζωής. Το γάλα της έφτανε ίσα-ίσα για το σπίτι και, αν περίσσευε λίγο, το πήγαιναν στον γαλατά.

Τη γαλακτοπαραγωγική περίοδο, μόλις τελείωναν το άρμεγμα, γέμιζαν το δοχείο και έπαιρναν τον δρόμο για τον γαλατά. Παραλήπτης ήταν ο Βασίλης Αγγελής, άνθρωπος γνωστός στο χωριό, με το βιβλίο του πάντα κάτω από τη μασχάλη. Ζύγιζε το γάλα κάθε παραγωγού, σημείωνε την ημερομηνία και τα κιλά στο βιβλίο παραλαβής και στο δεφτέρι τους. Ήταν μια διαδικασία απλή, σχεδόν τελετουργική. Κανείς δεν αμφισβητούσε κανέναν.

Ύστερα όμως οι καιροί άρχισαν να αλλάζουν. Από το εργοστάσιο γάλακτος Τρικάλων έστελναν κατά διαστήματα συνεργεία ελέγχου. Έλεγαν πως ήθελαν να πατάξουν τη νοθεία, το νερό που έριχναν κάποιοι στο γάλα. Οι έλεγχοι γίνονταν αιφνιδιαστικά, με μπουκαλάκια των διακοσίων πενήντα γραμμαρίων. Περνούσαν από τα γαλατάδικα, άνοιγαν τα δοχεία και έπαιρναν δείγμα.

Σε κάθε έλεγχο αφαιρούσαν διακόσια πενήντα γραμμάρια από κάθε παραγωγό. Μπορεί να ακουγόταν λίγο, μα για εκείνους δεν ήταν. Ήταν κόπος, ήταν ιδρώτας, ήταν χρήμα. Και το χειρότερο: το έπαιρναν πριν από το ζύγισμα.

Εκείνη την ημέρα ο Αποστόλης δεν άντεξε. Όταν ήρθε το συνεργείο, είπε αυτό που σκεφτόταν καιρό. Ότι η διαδικασία ήταν άδικη. Ότι το δείγμα έπρεπε να το χρεώνεται το εργοστάσιο, όχι ο παραγωγός. Ότι, αν ήθελαν δείγμα, ας το έπαιρναν από το ζυγισμένο γάλα, όχι από το αζύγιστο.

Στην αρχή, όλοι συμφώνησαν. Για λίγο, το Βαλτινό στάθηκε όρθιο. Κανείς δεν παρέδιδε γάλα. Οι άντρες μιλούσαν χαμηλόφωνα, οι γυναίκες κρατούσαν τα δοχεία τους κλειστά. Τα βλέμματα συναντιούνταν, η σιωπή βάραινε, κι έμοιαζε πως το δίκιο ένωνε.

Μα η αποφασιστικότητα κράτησε όσο κρατά ένα σύννεφο τον Αύγουστο.

Ένας-ένας οι συγχωριανοί άρχισαν να λυγίζουν.
«Τι να κάνουμε;»
«Μη μπλέξουμε.»
«Έτσι είναι ο κανονισμός.»

Το δοχείο άνοιγε, το μπουκαλάκι γέμιζε, το γάλα χανόταν. Κι ο Αποστόλης έμεινε μόνος.

Δεν παρέδωσε το γάλα. Όχι από πείσμα, αλλά από ευθιξία. Δεν μπορούσε να δεχτεί να τον κλέβουν στο όνομα του ελέγχου. Την επόμενη ημέρα ήρθε η τιμωρία: απεριόριστος αποκλεισμός από το εργοστάσιο.

Πήγε στα Τρίκαλα. Βρήκε τους διευθυντάδες, τους μίλησε ήρεμα. Τους εξήγησε την αδικία, τη στάση του, την αξιοπρέπεια του μικρού παραγωγού. Εκείνοι όμως είχαν άλλη άποψη. Πίστευαν πως δεν παρέδωσε το γάλα επειδή το είχε, λέει, νοθευμένο.

Του ζήτησαν να υπογράψει υπεύθυνη δήλωση ότι δεν θα ξανανοθεύσει το γάλα, για να του χαρίσουν την ποινή.

Το αίμα ανέβηκε στο κεφάλι του. Πώς να υπογράψει ένα ψέμα; Πώς να παραδεχτεί μια ατιμία που δεν έκανε; Προσπάθησε ξανά να εξηγήσει, μα ήταν σαν να μιλούσε σε τοίχο. Δεν καταλάβαιναν - ή δεν ήθελαν να καταλάβουν.

Το πήρε κι αυτός στραβά. Σηκώθηκε κι έφυγε.

Την επόμενη ημέρα πούλησε την αγελάδα. Τόσο απλά. Έκλεισε έτσι ένας κύκλος. Ησύχασε από αυτούς και τις διαδικασίες τους, μα όχι από τη σκέψη.

Λίγο καιρό αργότερα έμαθε πως ο δειγματοληπτικός έλεγχος γινόταν πλέον με φιάλες των είκοσι πέντε γραμμαρίων. Φαίνεται πως αποφάσισαν να μικρύνουν το μέγεθος της κλοπής.

Στο Βαλτινό όμως, κάθε φορά που περνούσε από την πλατεία, θυμούνταν εκείνα τα διακόσια πενήντα γραμμάρια. Όχι για το γάλα, μα για την αξιοπρέπεια που χάθηκε και δεν ξαναζυγίστηκε ποτέ.

***

Ανάλυση του διηγήματος «Το γάλα των διακοσίων πενήντα γραμμαρίων»

Το διήγημα «Το γάλα των διακοσίων πενήντα γραμμαρίων» είναι ένα λιτό, ρεαλιστικό αφήγημα κοινωνικής μνήμης, όπου το μικρό, μετρήσιμο γεγονός (250 γραμμάρια γάλα) λειτουργεί αλληγορικά ως μέτρο δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και συλλογικής ευθύνης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Αποστόλης, όχι ως ήρωας με την κλασική έννοια, αλλά ως φορέας μιας σιωπηρής, εσωτερικής ηθικής αντίστασης.

Η αρχική στάση του Αποστόλη: ο άνθρωπος του μέτρου και της εμπιστοσύνης

Στην αρχή του διηγήματος, ο Αποστόλης παρουσιάζεται πλήρως ενταγμένος στην κοινοτική τάξη πραγμάτων. Έχει μία και μοναδική αγελάδα, όχι ως ένδειξη φτώχειας αλλά ως επιλογή ζωής. Αυτό το στοιχείο είναι κρίσιμο:

δείχνει αυτάρκεια, αποδοχή του ορίου, και σεβασμό στον κόπο.

Η σχέση του με τον γαλατά και το σύστημα παραλαβής βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη. Η ζύγιση είναι «τελετουργική», σχεδόν ιερή. Ο Αποστόλης δεν είναι καχύποπτος, πιστεύει στη δικαιοσύνη ως αυτονόητη πρακτική, όχι ως επιβεβλημένο κανονισμό.

Η αντίδραση: όχι έκρηξη, αλλά διατύπωση αρχής

Όταν εμφανίζονται οι έλεγχοι, η αδικία δεν είναι μόνο οικονομική, είναι συμβολική. Τα 250 γραμμάρια: αφαιρούνται πριν από το ζύγισμα, χωρίς συναίνεση, και χωρίς απόδοση ευθύνης στο εργοστάσιο.

Η αντίδραση του Αποστόλη δεν είναι βίαιη ούτε παρορμητική.
Μιλά καθαρά, ήρεμα, τεκμηριωμένα. Δεν αρνείται τον έλεγχο, αρνείται τον τρόπο. Αυτό τον διαφοροποιεί από τον «ταραξία» και τον τοποθετεί στη θέση του ηθικού διαπραγματευτή.

Η στάση του έχει τρία χαρακτηριστικά:

Δικαιοσύνη – ο έλεγχος πρέπει να χρεώνεται σε αυτόν που τον ζητά.

Ισοτιμία – ο παραγωγός δεν είναι ύποπτος εκ προοιμίου.

Αξιοπρέπεια – δεν δέχεται απώλεια κόπου χωρίς αναγνώριση.

Η μοναχική του θέση: από το «εμείς» στο «εγώ»

Η πιο δραματική καμπή του διηγήματος είναι η στιγμή της αρχικής συλλογικής στάσης και της γρήγορης κατάρρευσής της. Για λίγο, το χωριό στέκεται ενωμένο, όμως αυτή η ενότητα αποδεικνύεται εύθραυστη.

Ο Αποστόλης δεν αλλάζει στάση, σε αντίθεση με τους άλλους. Αυτό είναι κομβικό:

Οι συγχωριανοί υποχωρούν από φόβο, συνήθεια και επίκληση του «κανονισμού».

Ο Αποστόλης μένει μόνος, όχι επειδή το επιδιώκει, αλλά επειδή αρνείται να προδώσει τον εαυτό του.

Η μοναξιά του δεν είναι ηρωική με εξωτερική λάμψη, είναι βαριά, καθημερινή και σιωπηλή.

Η άρνηση υπογραφής: ηθικό όριο χωρίς επιστροφή

Η κορύφωση της στάσης του Αποστόλη έρχεται όταν του ζητείται να υπογράψει υπεύθυνη δήλωση ότι δεν θα ξανανοθεύσει το γάλα.

Εδώ η σύγκρουση παύει να είναι οικονομική ή γραφειοκρατική και γίνεται υπαρξιακή:

Η υπογραφή ισοδυναμεί με αποδοχή μιας ψευδούς ενοχής.

Η άρνηση ισοδυναμεί με αποκλεισμό.

Ο Αποστόλης επιλέγει το δεύτερο. Δεν διαπραγματεύεται την αλήθεια του.
Η αντίδρασή του («το πήρε στραβά») δεν είναι θυμός εκδίκησης, αλλά αγανάκτηση ηθικού ανθρώπου που βλέπει το σύστημα να του ζητά συνενοχή.

Η τελική στάση: αποχώρηση αντί προσαρμογής

Η πώληση της αγελάδας είναι η πιο σκληρή, αλλά και η πιο καθαρή πράξη του. Δεν είναι ήττα, είναι απόσυρση αξιοπρέπειας. Ο Αποστόλης:

δεν προσαρμόζεται σε μια άδικη κανονικότητα,

δεν συμβιβάζεται για να επιβιώσει μέσα στο σύστημα,

επιλέγει να βγει έξω από αυτό.

Το τίμημα είναι μεγάλο, αλλά συνειδητό.

Συμπέρασμα: ο Αποστόλης ως μέτρο ηθικής

Ο Αποστόλης δεν αλλάζει τον κόσμο. Αλλάζει όμως το μέτρο με το οποίο τον κοιτάμε.
Τα 250 γραμμάρια γάλα δεν είναι απώλεια ύλης, είναι απώλεια δικαίου. Η μείωσή τους αργότερα σε 25 γραμμάρια δεν αποκαθιστά την αδικία - απλώς τη σμικρύνει τεχνικά.

Η μνήμη του χωριού δεν κρατά το γάλα, κρατά τη μοναχική αντίσταση, τη σιωπηλή ήττα της συλλογικότητας, και την αξιοπρέπεια που «δεν ξαναζυγίστηκε ποτέ».

Ο Αποστόλης, τελικά, δεν είναι τραγικός επειδή έχασε. Είναι τραγικός επειδή είχε δίκιο και έμεινε μόνος.

Το βάρος του πορτοφολιού και η ελαφρότητα της εμπιστοσύνης

 

Το πορτοφόλι είναι μικρό, σχεδόν ταπεινό. Μια θήκη που χωράει κέρματα, λίγα χαρτονομίσματα, ίσως και μια απόδειξη ξεχασμένη. Στη φωτογραφία μοιάζει ανοιχτό, εκτεθειμένο, σαν να αποκαλύπτει όχι μόνο το περιεχόμενό του, αλλά και κάτι από τον άνθρωπο που το κρατά. Τα κέρματα, παλιά και διαφορετικά μεταξύ τους, κουβαλούν ίχνη χρόνου, αλλαγών, αξιών που κάποτε μετρούσαν περισσότερο από ό,τι σήμερα.

Πέρα όμως από την πρακτική του χρήση, το πορτοφόλι έχει φορτωθεί με νόημα βαρύ. Έγινε σύμβολο δύναμης, μέτρο αξίας, κριτής σχέσεων. «Η δύναμη στον άνθρωπο είναι στο πορτοφόλι», λέγαν κάποιοι, κι έτσι το δέρμα του άρχισε να ζυγίζει περισσότερο από την ψυχή. Όσο πιο γεμάτο, τόσο πιο “σημαντικός” ο άνθρωπος. Όσο πιο άδειο, τόσο πιο αόρατος. Φίλοι που πλησιάζουν, πόρτες που ανοίγουν, λόγια που ακούγονται - όλα συχνά περνούν από το φίλτρο των χρημάτων.

Κι όμως, αυτή η δύναμη είναι εύθραυστη σαν τα κέρματα που γλιστρούν από τα δάχτυλα. Σήμερα λάμπουν, αύριο σκουριάζουν. Το πορτοφόλι μπορεί να γίνει εργαλείο εξουσίας, αλλά ποτέ δεν έγινε εργαλείο αγάπης. Δεν αγοράζει την εμπιστοσύνη, ούτε εγγυάται τη συντροφικότητα. Μπορεί να εξασφαλίσει παρουσία, όχι όμως αλήθεια.

Η αληθινή σχέση των ανθρώπων θα ’πρεπε να βασίζεται στην εμπιστοσύνη, σε εκείνο το άυλο νόμισμα που δεν φυλάσσεται σε θήκες και δεν μετριέται σε αξίες. Στη ματιά που μένει, στο χέρι που απλώνεται χωρίς αντάλλαγμα, στη φιλία που δεν ρωτά αν το πορτοφόλι είναι γεμάτο ή άδειο. Γιατί στο τέλος, όταν κλείσει η θήκη και σβήσει ο ήχος των κερμάτων, αυτό που μένει είναι ο άνθρωπος, και η σχέση που κατάφερε να χτίσει χωρίς να την πληρώσει.

ΒΡΟΧΗ

 

«Όλα στάζουν βροχή, καημός του Βούδα για τον άνθρωπο», γράφει ο Κομπαγιάσι Ίσσα (1763-1828) κι εγώ μπαίνω στον πειρασμό να τον παραφράσω: Βρέχει σιγανά κι ακατάπαυστα και νιώθω διαρκώς τον καημό των προγόνων, που θέλουν να τους θυμηθούμε. Κι είμαι μαζί τους μέσα σ’ αυτή την αραιή βροχή, που αφήνει διαβάσεις ανάμεσα στις ροές της για να περάσουν οι Παλιοί. Τι απόκοσμο ημίφως. Μια απραξία σαν ανυπαρξία. Σιωπηλοί επιπλέουμε πάνω στο τίποτα. Μια μουσική νερού κατεβαίνει, γλείφοντας τα κλαδιά των δέντρων και ξεπλένοντας τα πέτρινα σκαλιά. Κάποιες δαμασκηνιές λάμπουν μακριά από ένα αιφνίδιο φως. Μια ανεπαίσθητη άχνα σχηματίζει τα πρόσωπα των Παλιών. Βρίσκονται εδώ κι εγγράφονται μαζί μας και σιγά σιγά βρέχει όλο και πιο δυνατά. Καταφθάνει κάτι που μας συναρπάζει από μέσα μας. 

Του Ηλία Κεφάλα

Στηριγμένοι ο ένας στον άλλον, προς τον ουρανό

 

Το χιόνι απλώνεται σαν λευκή σελίδα.
Πάνω της, τέσσερα σώματα γράφουν για λίγο ένα ποίημα που δεν πρόλαβαν να πουν με λόγια.

Ο Γιώργος, ο Δημήτρης, ο Αντώνης και ο Χρήστος -
ονόματα απλά, δεμένα με το χώμα του Βαλτινού,
μα τα μάτια τους κοιτούν ψηλά,
εκεί όπου ο ουρανός δεν ζητά εξηγήσεις.

Σηκώνουν ο ένας τον άλλον,
όπως σηκώνει η νιότη τα όνειρα:
με γέλιο, με τόλμη, με μια ελαφρότητα
που αγνοεί τον κίνδυνο της πτώσης.
Χέρια γίνονται ρίζες, ώμοι γίνονται έδαφος,
και πάνω τους ανθίζει για μια στιγμή το πέταγμα.

Ανοιγμένα χέρια χαράζουν στον αέρα
το σχήμα του αετού.
Όχι για να φύγουν,
μα για να μάθουν πως μπορούν.
Πως ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε μόνο για να πατά,
μα και για να υψώνεται -
έστω αν χρειάζεται τους άλλους για φτερά.

Είναι η δεκαετία του ΄80.
Ο χρόνος ακόμη συγχωρεί,
το μέλλον δεν έχει πρόσωπο,
και το βάρος της ζωής μοιάζει παιχνίδι στο χιόνι.
Σε λίγο τα χέρια θα κουραστούν,
οι πατούσες θα βραχούν,
κι ο κόσμος θα ζητήσει σοβαρότητα.

Μα αυτή η στιγμή θα μείνει.
Σαν μνήμη που επιστρέφει τις δύσκολες μέρες.
Σαν απόδειξη ότι κάποτε,
τέσσερις φίλοι έγιναν για λίγο ουρανός
και ένας άνθρωπος τόλμησε να πετάξει.

Η Στεργιάνω και η Επανάσταση της Καλημέρας

 Διήγημα του Δημήτρη Τσιγάρα

Μεγάλη απόφαση πήρε εκείνο το καλοκαίρι η Στεργιάνω από το Βαλτινό, να κατέβει στην Αθήνα να δει τον γιο της τον Βαγγέλη, «να χαρεί και τα εγγόνια», όπως έλεγε, κι ας μην την χώραγε ο τόπος. Γιατί άλλο χωριό κι άλλο τσιμεντούπολη. Στο χωριό, άμα ανοίξεις την πόρτα, σε καλημερίζει ο ήλιος, η κότα, ο γείτονας και, αν έχεις κέφια, κι εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου.

Στην Αθήνα, όμως, η Στεργιάνω κατάλαβε από την πρώτη μέρα πως κάτι δεν πήγαινε καλά. Ξύπνησε χαράματα, όπως πάντα, το βιολογικό της ρολόι ήταν ρυθμισμένο στα «ζωντανά» και στα χωράφια, όχι στα ρολά της πολυκατοικίας. Έφτιαξε μόνη της καφέ και βγήκε έξω, γιατί το διαμέρισμα την πλάκωνε σαν σιδερόφρακτο μαντρί.

Κάθισε στο παγκάκι της εισόδου και άρχισε να χαζεύει. Κόσμος να περνάει, να τρέχει. «Λες και τους κυνηγάνε», σκέφτηκε. Τους κοίταζε έναν έναν, τους χαμογελούσε… τίποτα. Ούτε βλέμμα, ούτε νεύμα, ούτε ένα «καλημέρα χριστιανέ μου».

Τη δεύτερη μέρα το ίδιο. Την τρίτη, άρχισε να την τρώει το σαράκι. Το βράδυ, την ώρα που έτρωγαν, γύρισε στον Βαγγέλη και του λέει, με ύφος βαθιά αδικημένης:

— Αρέ Βαγγέλη, να τ’ς βαρέσει μέσα… τι στο διάολο τους έκανα και δε με λεν καλημέρα εδώ οι άνθρωποι;

Ο Βαγγέλης χαμογέλασε κουρασμένα. Προσπάθησε να της εξηγήσει για τις μεγαλουπόλεις, την αποξένωση, το άγχος, τα ωράρια, τα προβλήματα. Της μίλησε για «κοινωνικές δομές» και «απρόσωπες σχέσεις».

Η Στεργιάνω τον άκουγε σοβαρά, κουνώντας το κεφάλι, ώσπου στο τέλος σηκώθηκε όρθια σαν να έπαιρνε όρκο:

— Ε, λοιπόν, εγώ θα τους μάθω να μου τη λένε την καλημέρα!

Ο Βαγγέλης τρόμαξε. Η νύφη του χαμογέλασε επικίνδυνα. Τα εγγόνια χειροκρότησαν.

Την άλλη μέρα, από τα χαράματα, η Στεργιάνω έπιασε θέση στο παγκάκι της. Στρατηγικό σημείο, περνούσαν όλοι. Πρώτος ένας κύριος με κοστούμι, σκυθρωπός, με χαρτοφύλακα.

— Καλημέρα αφέντη μ’! του φώναξε με φωνή που θα τρόμαζε και γίδα στο βουνό.

Ο κύριος παραλίγο να του πέσει ο χαρτοφύλακας. Την κοίταξε, δεν απάντησε και επιτάχυνε.

— Να τα μας… μουρμούρισε η Στεργιάνω. Θα στρώσεις εσύ.

Δεύτερη μια κοπέλα με καφέ στο χέρι.

— Καλημέρα κυρά μ’! Να ’σαι καλά!

Η κοπέλα χαμογέλασε αμήχανα και είπε ένα δειλό «εε… καλημέρα».

Η Στεργιάνω άστραψε.

— Είδες; πιάνει!

Μέρα με τη μέρα, η φήμη απλώθηκε. «Η γιαγιά της καλημέρας», την έλεγαν. Άλλοι την απέφευγαν αλλάζοντας πεζοδρόμιο, άλλοι περίμεναν σχεδόν με ανυπομονησία να τους καλημερίσει. Ένας συνταξιούχος άρχισε να κάθεται δίπλα της. Μια κυρία με σκύλο της έφερνε κουλουράκια. Ένας τυροπιτάς, που στην αρχή κοίταζε κάτω, μια μέρα της είπε:

— Αν δε μου πείτε καλημέρα, δε φεύγω.

Και η Στεργιάνω, περήφανη, του απάντησε:

— Άργησα σήμερα, παλληκάρι μ’, συγχώρεσέ με.

Το αποκορύφωμα ήρθε όταν μια μέρα κατέβηκε όλη η πολυκατοικία. Ο θυρωρός (που δεν υπήρχε), η κυρία του τρίτου, ο φοιτητής του πέμπτου, όλοι έλεγαν καλημέρα. Σαν χωριό είχε γίνει το πρωινό.

Όταν έφυγε η Στεργιάνω για το Βαλτινό, το παγκάκι έμεινε άδειο. Μα όχι για πολύ. Κάποιος κάθισε. Μετά άλλος. Και το πρωί, χωρίς να το πολυσκεφτούν, άρχισαν να λένε καλημέρα.

Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε τσιμέντα και πολυκατοικίες, φύτρωσε λίγη ανθρωπιά.

Καλημέρα, λοιπόν.
Καλημέρα αείμνηστη Στεργιάνω.
Γιατί καμιά φορά, για να αλλάξεις τον κόσμο, δεν χρειάζεσαι μεγάλα λόγια, φτάνει να πεις μια καλημέρα δυνατά, καθαρά και με χαμόγελο.

«Θέλω να θυμάμαι» - Από την συλλογή του Χρήστου Γκίμτσα

 

Δεκαετία του 1960, κι εγώ μαζί με τους συνομήλικούς μου βρισκόμασταν στα θρανία του πρώτου δημοτικού σχολείου, που τότε στεγαζόταν στο όμορφο, πέτρινο και διατηρητέο κτίριο απέναντι από την εκκλησία του Αγίου Στεφάνου.

Ήμασταν τότε μια μεγάλη παρέα από πιτσιρικάδες. Τα σπίτια μας βρίσκονταν στις οδούς Βούλγαρη, Πελέκη, Χαριλάου Τρικούπη, Λάκμωνος, Ψαρών- που τότε ήταν ένα καλντερίμι- και γενικά στους δρόμους γύρω από την πλατεία της Βουβής.

Η πλατεία εκείνη ήταν τότε αλάνα και αποτελούσε το σημείο αναφοράς για όλες τις δραστηριότητές μας. Εκεί γίνονταν οι συναντήσεις μας, το ποδόσφαιρο, τα επικίνδυνα παιχνίδια με την ασετιλίνη, αλλά και το πέταγμα του χαρταετού.

Δυτικά της αλάνας υπήρχαν κάποια κτήματα γεμάτα βλάστηση, που τον χειμώνα μετατρέπονταν σε υδροβιότοπο, αφού κρατούσαν νερό. Εκεί έβρισκες όλα τα πετούμενα του ουρανού. Εννοείται πως αυτόν τον χώρο, χειμώνα καιρό, μόνο με εκείνες τις μαύρες γαλότσες μπορούσες να τον περπατήσεις.

Εκεί δοκιμάζαμε τα τόξα και τις σφεντόνες μας και, μέσα στην πυκνή βλάστηση, είχαμε τα λημέρια μας. Η περιοχή αυτή με τον καιρό οικοπεδοποιήθηκε, γέμισε νεόδμητες οικοδομές και σήμερα τη λένε «τα Δημοσιοϋπαλληλικά».

Από το σχολείο μας χώριζε ο Ληθαίος και η πρόσβαση γινόταν είτε από τη γέφυρα του Τρικκαίογλου είτε, συχνότερα, από τη γέφυρα της Γούρνας. Η γέφυρα στο ύψος της Βούλγαρη κατασκευάστηκε πολύ αργότερα, τότε δεν υπήρχε.

Εκείνη την εποχή το ποτάμι ήταν για όλη την πιτσιρικαρία της περιοχής ένας ακόμη ζωτικός χώρος. Ακριβώς κάτω από την εκκλησία του Αγίου Στεφάνου σχηματιζόταν ένα φυσικό βαθούλωμα και εκεί, τα καλοκαίρια, κολυμπούσαμε, αφού τότε το νερό ήταν πεντακάθαρο.

Και όχι μόνο αυτό. Εκεί μάθαμε να ψαρεύουμε με καλάμι, αγκίστρι και δόλωμα σκουλήκι, γιατί το ποτάμι είχε άφθονα ψάρια -κυρίως μπριάνες- αλλά και καραβίδες, που τις πιάναμε με τα χέρια. Οι μεγαλύτεροι της παρέας τις πουλούσαν στα τσιπουράδικα της παλιάς αγοράς, που σήμερα έχει πια γκρεμιστεί, και εξασφάλιζαν καλό χαρτζιλίκι.

Το να πηγαίνουμε όμως στο σχολείο δυο φορές τη μέρα, πρωί και απόγευμα, περνώντας τις γέφυρες του Τρικκαίογλου και της Γούρνας, δεν ήταν και το πιο ευχάριστο. Γι’ αυτό, στο ύψος της εκκλησίας, όταν ο καιρός ήταν καλός και το ποτάμι δεν είχε «κατεβάσει» -κοντά παντελόνια φορούσαμε άλλωστε- βγάζαμε παπούτσια και κάλτσες και με μερικές δρασκελιές περνούσαμε απέναντι. Στεγνώναμε όπως όπως, ξαναφορούσαμε κάλτσες και παπούτσια και ανηφορίζαμε για το σχολείο.

Μερικές φορές, όταν ο δάσκαλος καταλάβαινε πως «την είχαμε κάνει» μέσα από το ποτάμι, με το καλημέρα δοκίμαζε τη βέργα του επάνω μας. Αλλά μυαλό δεν βάζαμε.

Ένα απόγευμα, άνοιξη ήταν, γυρίζαμε από το μάθημα εγώ κι ένας κολλητός μου, ο Νίκος. Γειτονάκια ήμασταν, μέναμε στη Βούλγαρη. Εγώ σε μια χαμοκέλα φτιαγμένη με την τεχνική του μπαγδατιού κι εκείνος στο υπόγειο μιας μονοκατοικίας.

Αποφασίσαμε λοιπόν να γυρίσουμε μέσα από το ποτάμι. Βγάλαμε κάλτσες και παπούτσια και μπήκαμε στο νερό, κρατώντας στο ένα χέρι τα παπούτσια και στο άλλο τη σάκα. Κάποια στιγμή ο Νίκος παραπάτησε λίγο και, ώσπου να βρει την ισορροπία του, το ένα παπούτσι έπεσε στο νερό. Τρομαγμένοι αρχίσαμε να το ακολουθούμε για να το πιάσουμε, αλλά το ρεύμα ήταν αρκετά δυνατό και δεν τα καταφέραμε.

Το ακολουθήσαμε περπατώντας στην όχθη μέχρι τη γέφυρα της Μαρούγκαινας και μετά το χάσαμε από τα μάτια μας. Κατάλαβα την αγωνία και τον φόβο του. Θα γύριζε στο σπίτι μονοσάνταλος, σαν τον Θησέα. Πώς να εξηγήσει ότι είχε χάσει το παπούτσι μέσα στο ποτάμι;

Εκείνο το βράδυ, αν περνούσες έξω από το υπόγειο όπου έμενε, θα άκουγες το σπαρακτικό του κλάμα, τις φωνές της μάνας του και τον ήχο από τις σφαλιάρες. Υπήρχε άραγε δεύτερο ζευγάρι για την επόμενη μέρα; Φτωχοί άνθρωποι ήταν, όπως οι περισσότεροι στη γειτονιά.

Το επόμενο πρωί ο Νίκος ήρθε στο σχολείο με σκυμμένο κεφάλι, φορώντας εκείνες τις μαύρες γαλότσες - άνοιξη καιρό. Και δεν ήταν μόνο το ξύλο, ήταν και η καζούρα από τους συμμαθητές, όταν έμαθαν πως είχε χάσει το παπούτσι του.

Τα χρόνια πέρασαν και ο καθένας από εκείνη την παρέα τράβηξε τον δρόμο του. Ο Νίκος, που «δεν είχε μυαλό για γράμματα», πήγε λίγο γυμνάσιο και μετά δούλεψε στην οικοδομή, σε διάφορα αφεντικά. Είχε όμως μυαλό και προκοπή. Με τον καιρό έκανε δικό του συνεργείο, πήρε μαστόρους στη δούλεψή του και άνοιξε γραφείο με μια μεγάλη πινακίδα που έγραφε: «Εκτελούνται οικοδομικές εργασίες».

Πρόκοψε, όπως λένε. Κι ενώ εμείς τρέχαμε για σπουδές, μεταπτυχιακά και εξειδικεύσεις, εκείνος είχε φορτωμένους τραπεζικούς λογαριασμούς και μπλοκ επιταγών στην τσέπη - παρακαλώ.

Με τον Νίκο δεν χαθήκαμε. Μείναμε φιλαράκια, αν και συναντιόμαστε αραιά. Σε κάθε μας συνάντηση, πέρα από την ανυπόκριτη χαρά, είτε έχουμε δουλειά είτε όχι, αράζουμε στο πιο κοντινό καφενείο ή τσιπουράδικο για να τα πούμε, πάντα με την προϋπόθεση ότι θα κερνούσε εκείνος.

Και μέσα στην κουβέντα, πάντα γυρίζουμε στην αλάνα της Βουβής. Σε μία από αυτές τις συναντήσεις τον ρώτησα τι θυμόταν περισσότερο από εκείνα τα χρόνια. Δεν χρειάστηκε ούτε δευτερόλεπτο να σκεφτεί.

«Το ξύλο που έφαγα εκείνο το βράδυ που έχασα το παπούτσι και την καζούρα που μου κάνατε την επόμενη μέρα, όταν ήρθα στο σχολείο με τις γαλότσες. Αυτά θα τα θυμάμαι μέχρι να μου βγει η ψυχή».

Έτσι είπε και κατέβασε το ποτήρι με το τσίπουρο μονορούφι.

«Και αν πας τώρα στο σπίτι», συνέχισε, «θα βρεις στοιβαγμένα καμιά εικοσαριά ζευγάρια παπούτσια -ό,τι σχέδιο και χρώμα θέλεις- έτσι, για να ξεπαθιάζω και να μου φεύγει το άχτι».

Ξαφνιάστηκα. Τι κουβαλάει ο άνθρωπος μέσα στην ψυχή του καμιά φορά, σκέφτηκα. Μα δεν το είπα. Σήκωσα μόνο το ποτήρι και ήπια κι εγώ το περιεχόμενό του μονορούφι.

«Περασμένα ξεχασμένα. Άντε, στην υγειά μας», ήταν το μόνο που μπόρεσα να πω.

Christos.gim@gmail.com

Το όνομα Γιάννης στη λαϊκή παράδοση

 

Το όνομα Γιάννης είναι από τα πιο αγαπημένα, συνηθισμένα και βαθιά ριζωμένα ονόματα του ελληνικού λαϊκού βίου. Τόσο κοινό, ώστε στη λαϊκή συνείδηση να μη δηλώνει απλώς ένα πρόσωπο, αλλά τον «καθένα», τον απλό άνθρωπο, τον δικό μας άνθρωπο.

Ετυμολογία και θρησκευτική σημασία

Ο Γιάννης προέρχεται από το εβραϊκό Γιοχανάν, που σημαίνει «ο Θεός είναι ελεήμων». Στην ελληνική παράδοση συνδέεται κυρίως με δύο μεγάλες μορφές της Ορθοδοξίας:

-Τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, αυστηρό, ασκητικό και προφητικό πρόσωπο,

-Τον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, σύμβολο αγάπης, σοφίας και πνευματικότητας.

Οι δύο αυτές όψεις -η αυστηρότητα και η τρυφερότητα- αντανακλώνται και στον λαϊκό χαρακτήρα του ονόματος.

Ο Γιάννης ως λαϊκός τύπος

Στη λαογραφία, ο Γιάννης δεν είναι άρχοντας ούτε ήρωας απόμακρος. Είναι ο γεωργός, ο βοσκός, ο μάστορας, ο ναύτης, ο άνθρωπος της καθημερινότητας. Γι’ αυτό και λέμε:

-«Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει»

-«Όπου φτωχός κι η μοίρα του, κι ο Γιάννης με τη γκλίτσα»

Το όνομα γίνεται συνώνυμο της απλότητας, αλλά και της πονηριάς της ζωής, του ανθρώπου που ξέρει να επιβιώνει.

Παροιμίες και λαϊκές φράσεις

Ο Γιάννης κυριαρχεί στις ελληνικές παροιμίες περισσότερο από κάθε άλλο όνομα:

-«Τι είχες Γιάννη; Τι είχα πάντα»: Αναφέρεται σε καταστάσεις που παραμένουν στάσιμες και αμετάβλητες, παρά τις όποιες προσδοκίες ή προσπάθειες για αλλαγή. 

-«Σαρανταπέντε Γιάννηδες ενός κοκόρου γνώση»: Αναφέρεται σε περιπτώσεις όπου πολλοί άνθρωποι μαζί δεν καταφέρνουν να βγάλουν ένα σωστό συμπέρασμα.

-«Σπίτι χωρίς Γιάννη, προκοπή δεν κάνει»: Δηλώνει τη δημοτικότητα του ονόματος και την πεποίθηση ότι σε κάθε σπιτικό υπάρχει (ή πρέπει να υπάρχει) ένας Γιάννης για να ευημερήσει.

-«Ακόμα δεν τον είδαμε, Γιάννη τον βαφτίσαμε»: Για βιαστικές αποφάσεις ή συμπεράσματα πριν δούμε το αποτέλεσμα.

-«Τι Γιάννης, τι Γιαννάκης»: Όταν δύο πράγματα είναι ουσιαστικά τα ίδια παρά τη μικρή διαφορά στην ονομασία.

-«Γιάννης κερνά και Γιάννης πίνει»: Για περιπτώσεις αυτοεξυπηρέτησης ή όταν κάποιος ελέγχει πλήρως μια κατάσταση προς όφελός του.

-«Πότε ο Γιάννης δεν μπορεί, πότε ο κώλος του πονεί»: Για άτομα που βρίσκουν συνεχώς δικαιολογίες για να αποφύγουν μια εργασία.

Οι φράσεις αυτές δείχνουν πώς το όνομα λειτουργεί ως μέτρο του οικείου, του αναμενόμενου, του ανθρώπινου.

Ο Γιάννης στο τραγούδι και στο παραμύθι

Στα δημοτικά τραγούδια και τα παραμύθια, ο Γιάννης είναι συχνά ο μικρός και αδύναμος που τα καταφέρνει, όχι με δύναμη αλλά με μυαλό και καρδιά. Είναι ο ήρωας που ξεγελά τον δράκο, ο νέος που ξενιτεύεται, ο άνθρωπος που πονά και αντέχει.

Έτσι λοιπόν ο Γιάννης δεν είναι απλώς ένα όνομα, είναι σύμβολο της λαϊκής ψυχής. Φέρει τη σοφία του καθημερινού ανθρώπου, τη σιωπηλή αντοχή, την ελπίδα και το πείσμα της ζωής. Γι’ αυτό και, όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν, μοχθούν και ονειρεύονται, ο Γιάννης θα ζει μέσα στη γλώσσα, στις φωτιές του Αϊ-Γιάννη και στις παροιμίες του τόπου.

Όταν το φως μαθαίνει να κατοικεί μέσα μας (Με αφορμή τη γιορτή του φωτός)

 

Η πνευματική αναγέννηση του ανθρώπου δεν έρχεται ως θαύμα ούτε ως ξαφνική αποκάλυψη. Αναδύεται αργά, όπως το φως που διαχέεται πριν ακόμη ανατείλει ο ήλιος, πρώτα αμφίβολο, ύστερα επίμονο, τέλος αναπόφευκτο. Είναι η στιγμή κατά την οποία ο άνθρωπος παύει να ζει αποκλειστικά μέσα στη σκιά των φόβων του και αναλαμβάνει την ευθύνη της εσωτερικής του θέασης.

Το σκότος δεν είναι εξωτερικός εχθρός. Είναι η αδράνεια της συνείδησης, η συνήθεια της αποφυγής, η άρνηση να αντικρίσουμε τον εαυτό μας χωρίς δικαιολογίες. Το φως, αντίθετα, δεν είναι ηθική υπεροχή ούτε θρίαμβος πάνω στους άλλους. Είναι η διαύγεια. Η ικανότητα να βλέπουμε τα πράγματα όπως είναι, χωρίς να τα παραμορφώνουμε για να μας βολεύουν. Η νίκη του φωτός δεν συντελείται με εξάλειψη του σκότους, αλλά με τη μεταμόρφωσή του σε γνώση.

Η κάθαρση, σε αυτή τη φιλοσοφική προοπτική, δεν είναι τιμωρία ούτε εξιλέωση. Είναι αποδέσμευση. Είναι η αργή αποκόλληση από τα περιττά βάρη του εγώ, από τις ψευδαισθήσεις ελέγχου και τις επιβεβλημένες ταυτότητες. Ο άνθρωπος καθαίρεται όταν παύει να ταυτίζεται με τον ρόλο του θύματος ή του κυρίαρχου και αρχίζει να υπάρχει ως συνειδητή παρουσία μέσα στον κόσμο. Τότε η σκέψη του παύει να είναι εργαλείο άμυνας και γίνεται όργανο κατανόησης.

Από αυτή την εσωτερική μετατόπιση γεννιέται η ευλογία της κτίσης, όχι ως υπερβατικό δώρο, αλλά ως φυσική συνέπεια. Όταν ο άνθρωπος παύει να βλέπει τη φύση ως αντικείμενο εκμετάλλευσης και τους άλλους ως μέσα επιβεβαίωσης, τότε ο κόσμος αποκαθίσταται στη βαθύτερη αρμονία του. Η γη, τα ζώα, τα νερά, ακόμη και οι σιωπές ανάμεσα στους ανθρώπους, συμμετέχουν σε μια νέα ισορροπία, όπου τίποτα δεν περισσεύει και τίποτα δεν καταναλώνεται χωρίς λόγο.

Η πνευματική αναγέννηση, λοιπόν, δεν ανυψώνει τον άνθρωπο πάνω από την κτίση, τον επανατοποθετεί μέσα σε αυτήν. Τον κάνει συμμέτοχο, όχι κυρίαρχο. Φορέα ευθύνης, όχι εξουσίας. Και έτσι το φως δεν θριαμβεύει με κραυγές, αλλά με σιωπηλή διάρκεια, γίνεται τρόπος ύπαρξης, στάση ζωής, καθημερινή πράξη συνείδησης.

Σε αυτή τη νίκη δεν υπάρχουν ηττημένοι. Το σκότος μετατρέπεται σε μνήμη, η κάθαρση σε ελευθερία, και η ευλογία σε κοινό τόπο ύπαρξης. Ο άνθρωπος, επιτέλους, δεν στέκεται απέναντι στον κόσμο, αλλά μέσα του - και για πρώτη φορά, πραγματικά, τον φωτίζει.

ΤΟΥ ΔΗΜ. ΓΑΣΤΡΙΑ

Τα Φώτα και τα λουκάνικα του χειμώνα (Του Χάρη Αγγελή)

 

Η τελευταία μεγάλη γιορτή του χειμώνα ήταν τα Φώτα. Έτσι το ’λεγαν όλοι στο χωριό και το πίστευαν βαθιά. Ήταν η μέρα που καθάριζε ο κόσμος από τα σκοτεινά του, που έφευγαν τα καρκαντζάλια και έμπαινε ξανά μια τάξη στα πράγματα. Από νωρίς οι καμπάνες καλούσαν τους χωριανούς στην εκκλησία, κι αυτοί κατέβαιναν καθαροί και σιωπηλοί, άλλοι με τα καλά τους, άλλοι όπως-όπως, μα όλοι με την ίδια σοβαρότητα. Κάποιοι κρατούσαν κι ένα μπουκάλι νερό, για να το ευλογήσει ο παπάς. Με τούτο το νερό θα ράντιζαν αργότερα τα σπαρτά, για να ’χουν καρπό και προκοπή.

Για τα παιδιά όμως, και κυρίως για τα αγόρια, τα Φώτα είχαν άλλη χάρη. Σήμαιναν πως άρχιζε επιτέλους η κατανάλωση των λουκάνικων -εκείνων που τόσες μέρες τα έβλεπαν να κρέμονται στο ανώι και τους έτρεχαν τα σάλια- και πως θα έβγαιναν πάλι στα σπίτια να πουν τα κάλαντα. Όχι του Αϊ-Βασίλη αυτή τη φορά, μα του φωτισμού.

Ο Χάρης το περίμενε πώς και πώς. Η επιτυχία της Πρωτοχρονιάς του είχε δώσει θάρρος, κι έτσι, ένα βράδυ πριν τα Φώτα, ζήτησε από τον πατέρα του να του μάθει το τραγούδι που έλεγε κι εκείνος μικρός. Ο πατέρας δεν ήθελε και πολύ. Λίγο οι αναμνήσεις που ξύπνησαν, λίγο η χαρά να νιώθει χρήσιμος στο παιδί του, λίγο για να περάσει η ώρα, άρχισε να τραγουδά με όρεξη, με τη φωνή χαμηλή, μα σταθερή:

«Σήμερα τα Φώτα κι ο φωτισμός
και χαρές μεγάλες στον Κύριο,
για να σε βαφτίσει θεού παιδί
μέσα στην κολυμπήθρα την αργυρή,
για να κατακάτσουν τα ζούζουλα,
να καταπραΰνουν τα είδωλα,
και του χρόνου.»

Ο Χάρης δεν καταλάβαινε πολλά από τις λέξεις, ούτε από τα «ζούζουλα» και τα «είδωλα», μα δεν τον ένοιαζε πια. Είχε μάθει το κόλπο. Έλεγε έναν-δυο στίχους, χτυπούσε το κουδούνι, κι ύστερα, με το «και του χρόνου», τελείωνε την υπόθεση. Η πόρτα άνοιγε, η νοικοκυρά χαμογελούσε και γέμιζε τα χέρια τους λουκάνικα, κουλούρες και παράδες.

Μαζί με τον Σιούλα και τον Γκέλια γύρισαν όλη τη γειτονιά, τον δώθε μαχαλά, ώσπου νύχτωσε. Ύστερα χώρισαν, κι ο καθένας πήρε τον δρόμο του.

Στο σπίτι, ο Χάρης άδειαζε τον ντρουβά με καμάρι. Η μάνα έπιανε ένα-ένα τα καλούδια και προσπαθούσε να μαντέψει από ποιο σπίτι ήταν το καθένα. Μετρούσαν τα λεφτά και, σαν να ’ταν ιεροτελεστία, περίμεναν τον παπά.

Εκείνη τη μέρα ο εφημέριος περνούσε από όλα τα σπίτια. Να διώξει τα καρκαντζάλια, έλεγαν. Κρατούσε στο ένα χέρι τον σταυρό και στο άλλο ένα ματσάκι βασιλικό. Τον ακολουθούσε ένα παπαδοπαίδι με το κακάβι του αγιασμού και την τριχιά της γομάρας.

Ο οντάς έλαμπε. Η μάνα είχε σκουπίσει, τινάξει, διπλώσει και στρώσει το καλό κιλίμι. Τα παιδιά γκρίνιαζαν από την πείνα, μα εκείνη τα μάλωνε να κάνουν υπομονή. Όταν έφτασε ο παπάς, μουρμούρισε τα τροπάρια, ράντισε τον χώρο, ακούμπησε το βασιλικό στα μέτωπα και όλοι φίλησαν τον σταυρό. Στο φεύγα, η μάνα έβαλε στο δισάκι μια κουλούρα κι ένα λουκάνικο και έριξε τη δεκάρα στο κακάβι.

Μόλις έκλεισε η πόρτα, αναστέναξαν όλοι. Το τηγάνι μπήκε στη φωτιά και τα λουκάνικα άρχισαν να τσιτσιρίζουν. Έφαγαν με όρεξη και χάρηκε η καρδιά τους, όπως έλεγε κι ο ψαλμός.

Μα η μάνα ήξερε. Όσο θα τα έβλεπαν, τόσο θα τα ζητούσαν. Έτσι, τα έκοψε σε κομμάτια, τα έβαλε στη φτήνα και τα σκέπασε με λιωμένη λίπα. Ο Χάρης το κατάλαβε, μα συμφώνησε σιωπηλά. Θα τα έτρωγαν λίγα-λίγα.

«Οι μέρες είναι πλιότερες από τα λουκάνικα», έλεγε ο παππούς ο Νικολάκης. Και είχε δίκιο.

Γιατί μετά τα Φώτα, ο χειμώνας βάραινε. Τα τρόφιμα λιγόστευαν, παράδες δεν υπήρχαν, κι η μάνα αναγκαζόταν καμιά φορά να πάει στη θείτσα τη Φώτω. Γύριζε με την ποδιά γεμάτη από το υστέρημα της αδερφής της και τάιζε τα παιδιά της, ώσπου να περάσει κι αυτός ο χειμώνας.

Κι έτσι, με κράτει, πίστη και λίγα λουκάνικα, περνούσαν οι μέρες.

Έγινε από τον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Η απονομή του “Βραβείου Φιλίας Τρικάλων” στην μοναχή Θεοτέκνη Αγιοστεφανίτισσα

 

Η επίδοση του Διπλώματος με το «Βραβείο Φιλίας Τρικάλων» στην μοναχή Θεοτέκνη από τον πρόεδρο του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεόδωρο Νημά.

Το περασμένο Σάββατο και ώρα 5 μ.μ., στην Ιερά Μονή Αγίου Στεφάνου Αγίων Μετεώρων, σε μια λιτή τελετή, έγινε από τον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων η απονομή του “Βραβείου Φιλίας Τρικάλων” 2024 στην «οσιολογιωτάτη και ελλογιμωτάτη Μοναχή ΘΕΟΤΕΚΝΗ ΑΓΙΟΣΤΕΦΑΝΙΤΙΣΣΑ, η οποία με το σπουδαίο συγγραφικό της έργο συνέβαλε στην ανάδειξη της Ιστορίας των Μονών των Μετεώρων, καθώς και της πολυσχιδούς και διαχρονικής προσφοράς τους στο Έθνος».

Στην αρχή η καθηγουμένη της Ιεράς Μονής του Αγίου Στεφάνου Χριστονύμφη καλωσόρισε και ευχαρίστησε τον πρόεδρο και τα μέλη του Δ.Σ. του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου για την απόφαση να τιμήσουν την μοναχή Θεοτέκνη. Κατόπιν ο πρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. κ. Θεόδωρος Νημάς, αφού αναφέρθηκε με συντομία στο πλούσιο και σπουδαίο συγγραφικό έργο της τιμωμένης μοναχής Θεοτέκνης καθώς και στην συμβολή των μονών των Μετεώρων στην ενίσχυση της ελληνικής παιδείας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, της επέδωσε το Δίπλωμα του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων».

Εν συνεχεία ο σεβασμιώτατος μητροπολίτης Σταγών και Μετεώρων κ. Θεόκλητος, αφού εξήρε δι’ ολίγων το έργο της μοναχής Θεοτέκνης, της επέδωσε το ειδικό μετάλλιο του «Βραβείου Φιλίας  Τρικάλων».

Η λιτή τελετή έκλεισε με ομιλία της τιμωμένης μοναχής Θεοτέκνης, η οποία, αφού ευχαρίστησε τον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. για την βράβευσή της, αναφέρθηκε στην 50ετή διακονία της στην Ιερά Μονή του Αγίου Στεφάνου Αγίων Μετεώρων.

Το επιδοθέν Δίπλωμα του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων».

Η επίδοση του ειδικού μεταλλίου του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων» στην μοναχή Θεοτέκνη από τον σεβασμιώτατο μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ. Θεόκλητο.

Το επιδοθέν Μετάλλιο του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων».

. Η έκθεση των βιβλίων που συνέγραψε η βραβευθείσα μοναχή Θεοτέκνη.

Αναμνηστική φωτογραφία από την τελετή απονομής του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων». Εικονίζονται από αριστερά: ο αντιπρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Δ. Σούλας,  η ειδ. γραμματέας του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Ελ. Τζαβέλλα, η  καθηγουμένη της Ι. Μονής Αγ. Στεφάνου Χριστονύμφη, η βοηθός της Συγγραφέως μοναχή Αγάθη, η βραβευθείσα μοναχή Θεοτέκνη, ο μητροπολίτης Σταγών & Μετεώρων κ. Θεόκλητος,  ο πρόεδρος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεόδ. Νημάς, η ταμίας του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Παρ. Λάππα-Πουλιανίτη, ο εκπρόσωπος του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. στην Καλαμπάκα Αχ. Σιάχος και το μέλος της Εξελ. Επιτροπής του Φ.Ι.ΛΟ.Σ.  Ι. Καρασιώτος. 

Η μνήμη που σφάζεται για να σωθεί

 

Στο Βαλτινό, ο χειμώνας δεν έρχεται μόνο με το κρύο και τη σιωπή των χωραφιών. Έρχεται και με μνήμες που αντέχουν, με ήχους και μυρωδιές που αρνούνται να σβήσουν. Η γουρουνοσφαγή, παλιό εορταστικό έθιμο του χωριού, δεν είναι απλώς μια πράξη επιβίωσης του παρελθόντος, είναι ένας τρόπος να θυμάται η κοινότητα ποια είναι.

Όταν ο Πέτρος Σταμούλης κι η παρέα του έσφαξαν τα γουρούνια τους με την παραδοσιακή διαδικασία, δεν επανέλαβαν μηχανικά μια συνήθεια. Άνοιξαν ένα πέρασμα στον χρόνο. Με τα ίδια εργαλεία, τις ίδιες κινήσεις, με την ίδια σχεδόν ιεροτελεστική σοβαρότητα, ανακάλεσαν έναν κόσμο όπου το έθιμο δεν ήταν φολκλόρ, αλλά ανάγκη, συνεργασία και γιορτή μαζί. Γύρω από τη γουρουνοσφαγή συγκεντρώνονταν οι άνθρωποι, μοιράζονταν τον κόπο, το κρέας, το κρασί και τον λόγο. Ήταν μια μικρή κοινωνία σε λειτουργία.

Η αντοχή τέτοιων εθίμων δεν οφείλεται στην πεισματική προσκόλληση στο παρελθόν, αλλά στη βαθιά τους ρίζα. Η γουρουνοσφαγή κουβαλά μια κοσμοθεωρία, τον σεβασμό στον κύκλο της ζωής, την αυτάρκεια, τη συλλογικότητα. Σε μια εποχή που η τροφή αποσπάται από την ιστορία της και ο άνθρωπος από την κοινότητά του, το έθιμο στέκει ως σιωπηλή υπενθύμιση ότι κάποτε γνωρίζαμε από πού ερχόμαστε και πώς επιβιώνουμε μαζί.

Το γεγονός ότι το έθιμο αναβιώνει σήμερα, όχι ως θέαμα αλλά ως βιωμένη πράξη, δείχνει πως το Βαλτινό δεν έχει κόψει τον ομφάλιο λώρο με τη μνήμη του. Η πράξη του Πέτρου Σταμούλη και της παρέας του λειτουργεί σαν μια μικρή αντίσταση στη λήθη. Δεν πρόκειται για νοσταλγία, αλλά για συνέχεια. Για τη συνειδητή επιλογή να διατηρηθεί κάτι που δίνει νόημα στον χρόνο και βάθος στην καθημερινότητα.

Έτσι, η γουρουνοσφαγή στο Βαλτινό εκτός από ένα εορταστικό έθιμο που άντεξε, είναι και μια υπενθύμιση ότι η παράδοση ζει όσο υπάρχουν άνθρωποι που τη σηκώνουν στους ώμους τους, όχι σαν βάρος, αλλά σαν πολύτιμο φορτίο μνήμης και ταυτότητας.