Ο Μύθος του χωριού Πρίνου

Σκιερός και μυστηριακός, ο Πρίνος κρατά βαθιά ριζωμένο στη γη έναν παλιό θρύλο, όπου η φύση, οι άνθρωποι και το ανεξήγητο συναντιούνται.

Ο Μύθος της Λεϊλάς και του Μπέη Τόσκα

Του Δημήτρη Τσιγάρα 

Στα ριζά του Κόζιακα, εκεί όπου το βουνό κατεβαίνει σιγά σιγά προς τον κάμπο των Τρικάλων και οι παλιές ιστορίες μοιάζουν να έχουν ριζώσει βαθιά μέσα στη γη, βρίσκεται το χωριό Πρίνος. Μα πριν πάρει το σημερινό του όνομα, ο τόπος αυτός λεγόταν Τόσκεσι, από το όνομα ενός Τούρκου Μπέη, του Τόσκα, που στα χρόνια της Τουρκοκρατίας εξουσίαζε την περιοχή. Κι ακόμη πιο παλιά, το χωριό βρισκόταν σε άλλη θέση και το έλεγαν Κράψη, εκεί όπου σήμερα οι άνθρωποι γνωρίζουν την τοποθεσία «Παλιοκκλήσι».

Εκείνα τα χρόνια, η γη είχε διαφορετική όψη. Ανάμεσα στα χωράφια και τις πλαγιές απλωνόταν μια μικρή λίμνη, ενώ οι νερομάνες ανάβλυζαν καθαρά νερά από τις ρίζες του βουνού. Οι άνθρωποι ζούσαν φτωχικά, δουλεύοντας τη γη και προσπαθώντας να επιβιώσουν κάτω από τη βαριά σκιά της εξουσίας.

Ο Μπέης Τόσκας ήταν άνθρωπος πλούσιος, μα, όπως λέει η παράδοση, φτωχός στην καρδιά. Είχε κτήματα πολλά, ζώα, ανθρώπους που δούλευαν γι’ αυτόν και ό,τι απέκτησε το φύλαγε με απληστία, σαν να φοβόταν πως ακόμη και η σκιά του θα μπορούσε να του κλέψει κάτι.

Είχε όμως και μια κόρη, τη Λεϊλά, που ήταν η μοναδική του αδυναμία. Ήταν νέα, όμορφη και καλόκαρδη, διαφορετική από τον πατέρα της. Οι κάτοικοι του χωριού τη θυμούνταν ως ένα πλάσμα που δεν είχε πάρει τίποτα από τη σκληρότητα εκείνου.

Μια μέρα, η Λεϊλά πήγε στη βρύση να γεμίσει τη στάμνα της. Δεν πρόλαβε όμως να επιστρέψει. Από τις πλαγιές του Κόζιακα κατέβηκε μια ομάδα ληστών και την άρπαξε. Την πήραν μαζί τους και χάθηκαν στα μονοπάτια του βουνού, σαν να τους κατάπιε το δάσος.

Ύστερα έστειλαν μήνυμα στον Μπέη.

— Η κόρη σου είναι στα χέρια μας. Αν θέλεις να τη δεις ξανά, θα πληρώσεις λύτρα.

Ο Τόσκας άκουσε τα νέα και οργίστηκε. Όχι τόσο από τον φόβο μήπως χάσει τη Λεϊλά, όσο από την απαίτηση να ανοίξει τα σεντούκια του και να δώσει από τον πλούτο του.

Οι ληστές επανέλαβαν την απαίτησή τους. Εκείνος όμως αρνήθηκε.

Τότε, για να τον φοβίσουν, έστειλαν ένα μακάβριο σημάδι. Έκοψαν από τη Λεϊλά ένα δάκτυλο και το έστειλαν στον πατέρα της.

«Δώσε τα λύτρα και θα την ελευθερώσουμε».

Ο Μπέης, λέει ο μύθος, έμεινε αμετάπειστος.

Και οι ληστές συνέχισαν. Κάθε φορά που έβλεπαν πως ο Τόσκας δεν υποχωρούσε, έκοβαν άλλο ένα δάκτυλο και του το έστελναν. Κι όμως εκείνος έμενε σκληρός σαν πέτρα. Τα πλούτη του ήταν, όπως φαίνεται, πολυτιμότερα από τη ζωή του παιδιού του.

Ώσπου ήρθε η τελευταία στιγμή.

Η Λεϊλά δεν γύρισε ποτέ στο χωριό.

Όταν ο Τόσκας κατάλαβε πως είχε χάσει την κόρη του, ήταν πια αργά. Ο θησαυρός του είχε μείνει ανέγγιχτος, μα το σπίτι του είχε αδειάσει από την πιο μεγάλη του χαρά. Και τότε, λένε, κατάλαβε πως υπάρχουν πράγματα που δεν αγοράζονται με χρυσάφι και πλούτη. Μόνο που η γνώση ήρθε αφού είχε πληρωθεί με αίμα.

Η μνήμη της Λεϊλάς όμως δεν χάθηκε. Η βρύση όπου συνήθιζε να πηγαίνει για νερό έμεινε να θυμίζει την τραγική της μοίρα. Οι άνθρωποι την είπαν «Λέλη» και το νερό της, που κυλούσε αδιάκοπα, έγινε σαν ένα αιώνιο δάκρυ για τη χαμένη κόρη του Μπέη.

Μα ο Τόσκας δεν έμελλε να μείνει στην ιστορία μόνο για την τραγωδία της Λεϊλάς. Η παράδοση τον θυμάται και για την τυραννία του.

Κάθε χρόνο, ανήμερα του Πάσχα, την ημέρα που οι χριστιανοί γιόρταζαν την Ανάσταση, εκείνος έδινε διαταγή στους κατοίκους να αφήσουν τις χαρές και τα γιορτινά τραπέζια και να πάνε να κόψουν το χορτάρι στα κτήματά του. Στη σημερινή τοποθεσία «Μπεηλίτικα» οι χωριανοί δούλευαν με τα δρεπάνια στα χέρια, ενώ από τα σπίτια τους ακούγονταν οι καμπάνες της γιορτής.

Για τους φτωχούς ανθρώπους, αυτή η διαταγή ήταν η μεγαλύτερη προσβολή. Την ημέρα που η ζωή νικούσε τον θάνατο, εκείνοι ήταν αναγκασμένοι να σκύβουν πάνω από τη γη και να δουλεύουν για τον δυνάστη.

Κάποτε, όμως, η οργή ξεχείλισε.

Ένας από τους κατοίκους δεν άντεξε άλλο. Όταν ο Μπέης παρουσιάστηκε για να επιβλέψει τους ανθρώπους, ο χωριανός σήκωσε το δρεπάνι του. Ήταν ένα εργαλείο φτιαγμένο για το θερισμό, μα εκείνη τη στιγμή έγινε όργανο εκδίκησης. Με μια κίνηση σκότωσε τον Μπέη Τόσκα.

Η είδηση διαδόθηκε σαν αστραπή.

Οι Τούρκοι δεν άφησαν τον θάνατό του ατιμώρητο. Κατέβηκαν στο Κράψη και έβαλαν φωτιά στο χωριό. Τα σπίτια παραδόθηκαν στις φλόγες, οι άνθρωποι διώχτηκαν από τον τόπο τους και η παλιά ζωή διαλύθηκε μέσα σε καπνό και στάχτη.

Έτσι, σύμφωνα με τον μύθο, το Κράψη χάθηκε και οι κάτοικοί του πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς. Ο παλιός τόπος έμεινε πίσω, μαζί με τα σπίτια, τη λίμνη, τη βρύση της Λεϊλάς και τις φωνές των ανθρώπων που κάποτε κατοικούσαν εκεί.

Μα οι τόποι δεν πεθαίνουν όταν χάνονται τα σπίτια τους. Μένουν ζωντανοί μέσα στις λέξεις.

Κι έτσι, αιώνες αργότερα, η βρύση «Λέλη» συνεχίζει να κυλά, σαν να διηγείται με το νερό της την ιστορία της Λεϊλάς. Τα «Μπεηλίτικα» θυμίζουν ακόμη την εποχή του Μπέη. Και το «Παλιοκκλήσι» στέκει σαν σιωπηλός μάρτυρας μιας παλιάς πατρίδας.

Γιατί οι μύθοι των χωριών δεν είναι μόνο ιστορίες για όσα έγιναν κάποτε. Είναι η μνήμη της γης. Κι όταν οι άνθρωποι ξεχνούν, η γη θυμάται: με μια βρύση που τρέχει, με ένα όνομα που επιμένει, με έναν παλιό τόπο που σκεπάζεται από χορτάρι και, κάπου βαθιά, με μια ιστορία που περιμένει ακόμη κάποιον να την ακούσει.