Πέντε χαμόγελα που νίκησαν τον χρόνο

 

Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν απαθανατίζουν απλώς πρόσωπα. Αιχμαλωτίζουν μια ολόκληρη εποχή. Γίνονται μικρά παράθυρα σε έναν κόσμο που έφυγε, αλλά εξακολουθεί να αναπνέει μέσα από το ασπρόμαυρο φως τους.

Έτσι και αυτή η φωτογραφία της δεκαετίας του 1960, με τη συντροφιά των πέντε όμορφων κοριτσιών από το Βαλτινό. Πέντε νέες γυναίκες, στην αυγή της ζωής τους, στέκονται πλάι πλάι με εκείνη τη φυσική αρχοντιά που δεν γεννιέται από την πολυτέλεια, αλλά από την απλότητα και την αξιοπρέπεια. Με δυσκολία αναγνωρίζουμε, από δεξιά, την Αθανασία, μία άγνωστη κοπέλα, την Ευαγγελία, τη Στεργιανή και την Ευρυδίκη. Κάθε όνομα κουβαλά μια προσωπική ιστορία, μια οικογένεια, ένα μέλλον που τότε μόλις άνοιγε μπροστά τους.

Η φροντισμένη κόμμωση μαρτυρεί τη σημασία που έδιναν οι νέες της εποχής στην εμφάνισή τους. Τα κομψά φορέματα, οι ζακέτες, τα λευκά παπούτσια, ακόμη και οι τρεις ομπρέλες που κρατούν «για παν ενδεχόμενο», φανερώνουν μια γενιά που ήξερε να προνοεί, αλλά και να χαίρεται τις μικρές εξόδους, τους περιπάτους και τις συντροφιές. Δεν υπήρχε επίδειξη, υπήρχε φροντίδα. Δεν υπήρχε πολυτέλεια, υπήρχε καλαισθησία.

Όμως τίποτε από αυτά δεν κυριαρχεί όσο η ίδια η νιότη. Εκείνη η ανεπιτήδευτη φρεσκάδα που φωτίζει τα πρόσωπα πριν ακόμη αρχίσει η ζωή να χαράζει πάνω τους τις εμπειρίες της. Τα βλέμματά τους κοιτούν τον φωτογραφικό φακό, αλλά χωρίς να το γνωρίζουν κοιτούν και εμάς, εξήντα περίπου χρόνια αργότερα. Είναι σαν να μας υπενθυμίζουν ότι κάθε γενιά υπήρξε κάποτε νέα, γεμάτη όνειρα, προσδοκίες και αθόρυβες ελπίδες.

Πόσα άραγε να ακολούθησαν μετά από εκείνη τη στιγμή; Γάμοι, παιδιά, εγγόνια, χαρές, λύπες, αποχωρισμοί. Η ζωή κύλησε, ο χρόνος έκανε τον κύκλο του, και ίσως κάποιες από αυτές να μην βρίσκονται πια ανάμεσά μας. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη φωτογραφία παραμένουν για πάντα νέες. Ο χρόνος, που όλα τα μεταμορφώνει, στάθηκε ανίσχυρος απέναντι στον φακό εκείνης της στιγμής.

Αυτό είναι το μεγάλο θαύμα της παλιάς φωτογραφίας. Δεν παγώνει μόνο την εικόνα, διασώζει το άρωμα μιας εποχής. Διαφυλάσσει τις μικρές λεπτομέρειες που διαφορετικά θα χάνονταν στη λήθη: το χτένισμα, το χαμόγελο, το κράτημα της ομπρέλας, τον τρόπο που η μία ακουμπά τρυφερά το χέρι της στον ώμο της άλλης. Λεπτομέρειες που μιλούν για τη φιλία, τη συντροφικότητα και την αθωότητα μιας γενιάς.

Κάθε φορά που κοιτάζουμε τέτοιες εικόνες, δεν βλέπουμε μόνο ανθρώπους. Βλέπουμε το ίδιο το Βαλτινό μιας άλλης εποχής, το χωριό των χωμάτινων δρόμων, των αυλών, των περιπάτων και των ανθρώπινων σχέσεων που χτίζονταν πρόσωπο με πρόσωπο. Και συνειδητοποιούμε ότι η μεγαλύτερη ομορφιά της φωτογραφίας δεν βρίσκεται μόνο στα πρόσωπα των πέντε κοριτσιών, αλλά στο γεγονός ότι εξακολουθούν, έπειτα από τόσες δεκαετίες, να μας χαρίζουν την παρουσία τους, σαν μια ήσυχη υπενθύμιση πως η νιότη περνά, όμως η μνήμη έχει τον δικό της τρόπο να νικά τον χρόνο.