Η Άνοιξη - Λαογραφικά του Βαλτινού. Του Ευαγγέλου Σ. Στάθη

 

Ο κόσμος άλλαξαν, άλλαξαν κι οι καιροί. O tempora o mores! (Ω καιροί, ω ήθη).

Ε, σ’ όλα αυτά και σ’ άλλα τέτοια πετάει το μυαλό των γέρων, και καλά κάνει και πετάει.

Εκεί πέταξε και το δικό μου και έγραψα τούτα δω. Τα έγραψα έτσι, άτακτα, όπως μού ’ρχονταν. Και τι πειράζει στο κάτω κάτω;

Την κουρασμένη ψυχή του αγρότη και του κτηνοτρόφου που χείμαζαν τέσσερις μήνες έρχονταν να την ανακουφίσει η Άνοιξη. Πρώτος μήνας της Άνοιξης ο Φλεβάρης. Με τον μήνα αυτόν ή με το πρώτο δεκαήμερο του Μάρτη συμπίπτουν οι Απόκριες και το καρναβάλι. Οι Απόκριες αποτελούσαν τις πρώτες ανοιξιάτικες γιορταστικές εκδηλώσεις.

Ο κόσμος χαλούσε. Με τη διασκέδαση, τις συνεστιάσεις, τα πλούσια τραπέζια και τα φιλέματα, τόνωνε τους συγγενικούς και φιλικούς δεσμούς των κατοίκων του χωριού.

Πλούσια φαγητά, μασκαρέματα, διασκέδαση, ξεφαντώματα αυθόρμητα, όχι σαν σήμερα. Και κοινωνικές επισκέψεις. Τα αγγόνια επισκέπτονταν τους παππούδες, τα κουμπαράκια τους νονούς, οι νιόπαντροι τους γονείς τους.  (Για τις Αποκριές θα επανέλθω και θα σας τις περιγράψω εκτενέστερα σε άλλη ανάρτηση).

 Μετά ο λαός περίμενε πώς και πώς τον Μάρτη και γι’ αυτό τον καλωσόριζε με την χαρμόσυνη εκφώνηση «πριτς Μαρτάκη μ’ τά ’βγαλα τα προβατάκια μ’». Και μαζί μ’ αυτόν καλωσόριζε και την Άνοιξη.

Μικροί και μεγάλοι, γεωργοί και κτηνοτρόφοι, κτιστάδες, ψαράδες, κεραμαράδες, ξεχύνονταν με χαρά και κέφι στη φύση και στις δουλειές τους.

 Η Άνοιξη. Α!, η Άνοιξη ήταν αλλιώς. Τότε έρχονταν σιγά σιγά, μέρα με τη μέρα, όχι όπως σήμερα. Σήμερα έχουμε δυο εποχές, χειμώνα και καλοκαίρι. Μόλις σταματούν τα κρύα, αρχίζουν αμέσως οι ζέστες. 

Κατά τον Φλεβάρη ντροπαλά - ντροπαλά άρχιζε να ανοίγει τα λουλούδια της η αμυγδαλιά. Και δειλά - δειλά ακολουθούσαν να πρασινίζουν με το φύλλωμά τους όλα τα δέντρα και όλη γενικά η φύση να γίνεται χλοερή. Άρχιζαν να κινάν τα νερά τους οι φλέβες και τα ποτάμια. Τότε και τα βατραχάκια άρχιζαν τη συναυλία τους με την μελωδική τους φωνή βρεκεκέξ κουάξ κουάξ βρεκεκέ βρεκεκέ βρεκεκέξ!

Ξεθάρρευαν κι οι τσομπαναραίοι κι άρχιζαν να βγάζουν τα πρόβατά τους για βοσκή. Κοπάδια με προβατίνες που τις ακολουθούσαν τα αρνάκια τους πηδώντας και χορεύοντας. Βουκολική και ειδυλλιακή σκηνή. Και άλλα ζώα, βοοειδή, ιπποειδή, μικρά και μεγάλα.

Μοσχάρια, πουλάρια, κατσίκια, σκυλιά τσοπανόσκυλα, όλα.

Όλος ο κόσμος έξω, μικροί, μεγάλοι, άντρες, γυναίκες, παιδιά. Όλοι στις εργασίες τους, στα χωράφια, στα ζώα, στις δουλειές τους ο καθένας.  

Κι ο καιρός σύμμαχός τους. 

Κι η φύση τη δουλειά της. Ξυπνούσε από τον πολύμηνο λήθαργο και οργίαζε.

Η δύναμη της ευγνωμοσύνης είναι θαυματουργική

 

Δεν είναι δυνατόν να μην έχουμε προβλήματα, αυτά μας κεντρίζουν ν’ αναπτυχθούμε και να μεταμορφωθούμε. Συνήθως επικεντρώνουμε την προσοχή μας σ' εκείνο που δεν πάει καλά στη ζωή μας και ξεχνάμε αυτό που πάει καλά. Πράγματι υπάρχουν πολλά πράγματα που πάνε καλά. Ας δούμε την υγεία μας. Το σώμα μας είναι ένας θαυμάσιος ναός που μας δίνει τη δυνατότητα να βιώνουμε το θαύμα της ζωής. Τις περισσότερες φορές αυτό το θεωρούμε σαν δεδομένο. Εάν έχουμε μια αγαπημένη οικογένεια, μία ικανοποιητική σχέση, ή μία καλή φιλία, είμαστε τυχεροί. Και η οικονομική μας κατάσταση, ίσως να μην μπορούμε να έχουμε ό,τι θέλουμε, αλλά υποθέτω πως έχουμε να φάμε, να ντυθούμε και μια σκεπή πάνω απ’ το κεφάλι μας.

Ας κάνουμε έναν κατάλογο που ν’ αφορά εκείνα τα πράγματα για τα οποία θα πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι και ευγνώμονες. Κι ας αναρωτηθούμε: «ποια θετικά πράγματα στη ζωή μας θεωρούμε ως δεδομένα;» Δεν έχει σημασία πόσες δυσκολίες αντιμετωπίζουμε, σίγουρα μπορούμε να βρούμε κάποια πράγμα στη ζωή μας για τα οποία νιώθουμε ικανοποιημένοι. Μια φορά κάθε τόσο ας εξετάζουμε ξανά τα δώρα που έχουμε λάβει από τη ζωή. Αν συνειδητοποιήσουμε πόσο πλούσιοι είμαστε, θα νιώσουμε τη χαρά που πηγάζει από τη γνώση, του πόσο τυχεροί είμαστε.

Ανάλογα πώς αλλάζει η στάση μας απέναντι στις συνθήκες της ζωής μας, αλλάζουν και οι συνθήκες αυτές. Η δύναμη της ευγνωμοσύνης είναι θαυματουργική. 

Όταν μαθαίνεις ν' αγαπάς την κόλαση, πηγαίνεις στον παράδεισο.

Η μουσική βραδιά της Νάσιας Ριζαργιώτη, και του Βαλάντη Σωτηρίου στη «Σουίτα»

 

Ένα υπέροχο μουσικό ταξίδι, μια μαγευτική βραδιά με αγαπημένα έντεχνα και λαϊκά τραγούδια παρουσίασαν το βράδυ του Σαββάτου 3-2-2024, στη Σουίτα art cafe, η συγχωριανή μας Νάσια Ριζαργιώτη, (στο τραγούδι), και ο πιανίστας και συνθέτης Βαλάντης Σωτηρίου.

Μέσα στον πανέμορφο χώρο του art cafe Σουίτα, που χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη και υψηλή αισθητική και αποπνέει μια ενέργεια από τα βάθη της ιστορίας του, οι δυο ταλαντούχοι καλλιτέχνες παρουσίασαν ένα ποιοτικό μουσικό πρόγραμμα με επιλογές από έντεχνη και λαϊκή μουσική καθώς και από δικά τους τραγούδια.

Οι δύο καλλιτέχνες με τις μελωδίες, τους στίχους και τις ερμηνείες τους, άγγιξαν τις ψυχές των ανθρώπων, του πολυπληθούς κοινού που παρακολούθησε με μεγάλο ενδιαφέρον και συγκίνηση το πρόγραμμα, κερδίζοντας έτσι το αυθόρμητο και ζεστό χειροκρότημα!

Τι ψάχνουμε άραγε να βρούμε στα παλιά;

 

Τι ψάχνουμε άραγε να βρούμε στα παλιά;

Τι νόημα ζητάει το παρελθόν, όταν όλα κοιτάζουν το μέλλον;

Ποια ουσία ζωής να βρει κανείς στη γνώση των φευγάτων;

Προς τι η καταβύθιση στην ιστορία, τη μυθολογία, τη μνήμη, την παράδοση;

Προς τι η παραμυθία του γένους;

Κι όμως δυνητικά, εκεί μέσα στο συντελεσμένο γεγονός της παρελθούσης εικόνας κάτι αντιστέκεται στον μηδενισμό, στο άμορφο ή το τερατώδες του κενού, στην απελπισία του εφήμερου βίου. Κάτι αθόρυβο γαληνεύει την ψυχή, απαλλαγμένο από την κερδοσκοπία του νου και την απληστία της έντασης, καθησυχάζει την αγωνία, ματαιώνει το αίσθημα της ματαιότητας, τελετουργεί υποβλητικά στην κάθαρση του φόβου, αρμόζει το μέτρο στην αλαζονεία του εαυτού μας. Μας κοινωνεί στην αλληλουχία του χρόνου, μας αξιώνει στη συνάφεια και στη συνέχεια του αέναου κόσμου.

Πώς να γίνουμε δέντρα μεγάλα δίχως ρίζες βαθιές;

Πόσο να εκταθούμε, αν δεν πατήσουμε σε μνήμες που μας ξεπερνούν;

Πόσο μακριά να φτάσουμε δίχως κέντρο, δίχως τόπο κοινό που να σταθούμε;

Ποιοι είμαστε δίχως τους άλλους;

Από δω περάσανε κι αυτοί κι εκεί που πήγανε θα πάμε όλοι.

«Καλά να ’μαστε...», θα έλεγε χαμογελώντας κι η γιαγιά Αικατερίνη, ανάγοντας λιτά την κοινοτοπία σε σοφία απαράμιλλη.

Η «κοπή πίτας» του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Βαλτινού

 Ανακοίνωση

Ο Εκπολιτιστικός Σύλλογος Βαλτινού σας προσκαλεί στην «κοπή πίτας», η οποία θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 10 Φεβρουαρίου 2024 και ώρα 8:00 μ.μ. στην ταβέρνα του «Λάκη Βότσιου», στο Βαλτινό.

Τιμή εισόδου: 5 ευρώ για την ενίσχυση του Συλλόγου. Για τα μικρά παιδιά η είσοδος είναι ελεύθερη. Για κρατήσεις θέσεων στο Τηλ.: 24310 94454

Το Δ.Σ.

του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Βαλτινού

Η «Νέα Γλώσσα» και η «Διπλή Σκέψη» του Υπουργείου Παιδείας.

 

Τα «Ιδιωτικά» Πανεπιστήμια και τα «Μη-Κρατικά». Ενημέρωση ή Προπαγάνδα;

Η κυβέρνηση με την εξαγγελία της περί ίδρυσης Ιδιωτικών Πανεπιστημίων δεν ξάφνιασε μόνο για την σπουδή της αλλά και με τον τρόπο που την εξήγγειλε. Ανεξάρτητα από το εάν συμφωνεί ή διαφωνεί κάποιος με την εν λόγω εξαγγελία θα ήταν περίεργο να μην εστιάσει την προσοχή του στο επικοινωνιακό κομμάτι αυτής.

Φαίνεται πως το επικοινωνιακό επιτελείο της κυβέρνησης αλλά και του υπουργείου Παιδείας γνωρίζουν πολύ καλά την τεχνική και την τέχνη να βρίσκουν τις  κατάλληλες λέξεις για να παρουσιάσουν ένα νομοθέτημα-τομή για την Ελλάδα. Φαίνεται να πιστεύουν πως μία εκπαιδευτική τομή σαν κι αυτή της ίδρυσης

Κι αυτό γιατί η αναγκαία κοινωνική συναίνεση και αποδοχή τέτοιων ριζικών   αλλαγών στα Πανεπιστημιακά δεδομένα της χώρας μας που αγγίζουν τα όρια της αντισυνταγματικότητας, όπως καταγγέλλει η αντιπολίτευση, χρειάζεται και το ανάλογο γλωσσικό πλαίσιο. Οι άνθρωποι, δηλαδή, και οι πολίτες ειδικότερα πρώτα αποδέχονται τη «Λέξη» που κοινοποιεί-γνωστοποιεί ένα νόμο (το γνωστό σημαίνον  του Φερντινάν ντε Σωσσύρ) και μετά υιοθετούν και το βαθύτερο πυρήνα–περιεχόμενο του νομοθετήματος (το σημαινόμενο).

Ειδικότερα η κυβέρνηση απέφυγε να μιλήσει για «Ιδιωτικά» Πανεπιστήμια και αντ’ αυτού μίλησε για «Μη Κρατικά, Μη Δημόσια και μη Κερδοσκοπικά» Πανεπιστήμια. Φαίνεται πως η λέξη «Ιδιωτικά» στην Ελλάδα προκαλεί ακόμη και σήμερα περίεργα ιδεολογικά αλλεργικά φαινόμενα.

Έτσι από την εξαγγελία απουσιάζει η ενοχλητική λέξη «Ιδιωτικά» και αντικαθίσταται από τις αντίθετες με την προσθήκη του αρνητικού «Μη». Αυτό έχει ως συνέπεια στο νου του πολίτη να μένει η θετική έννοια «Δημόσιο» και να εξαϋλώνεται το αρνητικό «Μη».

Όλες οι παραπάνω επικοινωνιακές ταχυδακτυλουργίες της κυβέρνησης παραπέμπουν ευθέως στην «Διπλή Σκέψη», όπως αυτή αναπτύσσεται και προβάλλεται ως αναγκαιότητα   στο έργο του Όργουελ «1984».  Μία «Διπλή Σκέψη» που συνιστά το απόλυτο εργαλείο υποβολής και υποταγής των πολιτών στα κελεύσματα της κάθε εξουσίας.

 «Να ξέρεις και να μην ξέρεις, να συνειδητοποιείς την πλήρη αλήθεια και να λες προσεκτικά κατασκευασμένα ψέματα, να εκφράζεις ταυτόχρονα απόψεις που αυτοαναιρούνται…Να ξεχνάς αυτά που δεν βολεύουν και να τα ξαναθυμάσαι όταν βολεύουν…».

Δεν απέχει πολύ, λοιπόν, από τα παραπάνω και η επικοινωνιακή τεχνική της κυβέρνησης που χρησιμοποιώντας το εργαλείο της «Διπλής Σκέψης» και εντάσσοντάς το στην  ευρύτερη έννοια της «Νέας Γλώσσας» (new speak) προσπαθεί να μειώσει τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης και να προκαλέσει στους πολίτες τη “δημιουργική σύγχυση”.

Από τα παραδοσιακά τραγούδια του τόπου μας

 Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι δεν έπαψε ποτέ να υφίσταται όπως και δεν έπαψαν οι Έλληνες να γλεντούν ή να μοιρολογούν τα προσφιλή τους πρόσωπα. Ήταν απαραίτητο στοιχείο της κοινωνικής ζωής συντρόφευε, ψυχαγωγούσε, παρηγορούσε, εξασφάλιζε τη συνέχεια του πολιτισμού και των παραδόσεων. Στα δημοτικά τραγούδια κυριαρχεί το συναίσθημα και η άμεσες αναφορές στην καθημερινή ζωή τις χαρές, τις λύπες του λαού που τα δημιουργεί και τα χρησιμοποιεί.

Καταγράφοντας, διασώζοντας και διαδίδοντας τα παραδοσιακά τραγούδια του τόπου μας, παρουσιάζουμε ένα βίντεο με την κ. Ντίνα Ανδρέου - Βότσιου, από το Βαλτινό, να μας τραγουδάει με την υπέροχη φωνή της, ακαπέλα, το παραδοσιακό τραγούδι «Τρεις περδικούλες».

 

Τρεις περδικούλες 

Ωρέ! Τρεις περδικούλες κάθονταν
στη ράχη στο Περτούλι.

Ωρέ! Η μια κοιτάει τα Τρίκαλα
 κι η άλλη το Γαρδίκι.

 

Ωρέ! Κι η Τρίτη η μικρότερη
μοιρολογάει και λέει:

-Ωρέ! Καλά ήσουν Κώστα μ’ στο βουνό,
τι γύρευες στην πόλη;

 

-Ωρέ! Ήρθα να ιδώ τους φίλους μου
να δω τους συγγενείς μου.

Ωρέ! Οι φίλοι με ξεχάσανε
κι αυτοί κι οι συγγενείς μου!

Η διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι για το Ρεμπέτικο

 

Τέτοιες μέρες πριν 75 χρόνια στις 31 Ιανουαρίου του 1949 ο Μάνος Χατζιδάκις, νεαρός τότε συνθέτης, τόλμησε να δώσει μια διάλεξη για την ανάδειξη του ρεμπέτικου ως θεμέλιου λίθου της σύγχρονης ελληνικής λαϊκής μουσικής. Η διάλεξη προκαλεί αντιδράσεις. Μέχρι και η αστυνομία λέει στη μητέρα του Χατζιδάκι, να προσέχει ο γιος της.

Παρατίθεται παρακάτω όλο το κείμενο της διάλεξης:

«Θα ήθελα προκαταβολικά να σας πληροφορήσω, πως μ’ όλη μου την καλή διάθεση, δεν είμαι σε θέση να πω, ούτε καινούργια πράγματα, ούτε κι όσα μιλήσω απόψε να τα δώσω με σοφία. Θα προσπαθήσω όμως, κι όσο μπορώ πιο καλά, να σας μεταδώσω αυτό που με κάνει να ζω και να βλέπω την αξία του μέχρι σήμερα περιφερόμενου λαϊκού σκοπού της πόλης.

Τώρα, αν τούτη η πανηγυριώτικη ομιλία για το ρεμπέτικο, γινόταν πριν δυο χρόνια, ίσως να ΄χε κάπως διαφορετικό χαρακτήρα, δηλαδή να ’ταν, πιο μεροληπτική –μπορούμε να πούμε – και συγχρόνως πιο ενθουσιαστική για το θησαυρό που κλείνουν οι ρυθμοί του ζεϊμπέκικου και του χασάπικου. Δεν θα μπορούσαμε ίσως να ξεφύγουμε από τη γοητεία του γυαλένιου ήχου ενός μπουζουκιού για να κοιτάξουμε το θέμα μας στη ρίζα του κι ακόμη να μείνουμε όσο χρειάζεται ψυχροί κι αντικειμενικοί για μια τέτοια δουλειά. Αυτό -θα πείτε- μπορεί να γίνει σήμερα; Είναι κάτι που δεν μπορώ να προεξοφλήσω με βεβαιότητα. Όσο νά ’ναι όμως, η μεγάλη διάδοση που πήρε τα δύο τελευταία χρόνια το ρεμπέτικο, μας αφήνει περιθώριο για μια τέτοια, επικίνδυνα πρώιμη, ομολογώ εργασία.

Το ρεμπέτικο, κι αυτό είναι γεγονός αναμφισβήτητο, έχει πια επιβάλλει τη δύναμή του, λίγο – πολύ σ΄ όλους μας, είτε θετικά, είτε αρνητικά, είτε δηλαδή γιατί το παραδεχόμαστε, είτε όχι, ενώ συγχρόνως βλέπουμε να έχει δημιουργηθεί γύρω του μια επιπόλαιη κατάσταση μόδας, που μας κάνει ν’ αντιδρούμε δικαιολογημένα σ’ αυτήν και ν’ αμφιβάλλουμε για τη μελλοντική και ποιοτική εξέλιξη του είδους. (Εδώ πέρα βέβαια παίρνω σαν δεδομένο την ποιοτική του αξία). Και στον τόπο μας καθώς κι έξω, όλα περνούν απ’ αυτήν την περίοδο που ονομάζουμε μόδα. Μήπως απέφυγε κάτι τέτοιο το δημοτικό μας τραγούδι πριν 50 χρόνια, σαν φούντωνε το κίνημα των δημοτικιστών; Κι ακόμη πριν δύο χρόνια, το ίδιο δεν είχε συμβεί με τις λαϊκές εικαστικές τέχνες, όπου ο Θεόφιλος και ο Παναγής Ζωγράφος προβάλλονται στο ίδιο πλάνο με τον Χατζηκυριάκο-Γκίκα;

Ποιος μπορεί να σταματήσει μια τέτοια κατάσταση, κι ακόμη ποιος μπορεί να μην παραδεχτεί ίσως την αναγκαιότητα αυτήν της περιόδου μόδας -ας την πούμε- ωσότου τα πράγματα κατασταλάξουν κι έλθουν στη φυσική τους θέση; Το ίδιο πρέπει -νομίζω- να περιμένουμε και με τα ρεμπέτικα. Γιατί θά ’ναι κάπως ανόητο αν νομίσουμε, ότι ο χασάπικος μπορεί ή πάει ν’ αντικαταστήσει το ταγκό.

Οι λαϊκοί τούτοι ρυθμοί έχουν κάτι πολύ, περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται για να καλυφθούν οι βραδινές μας διασκεδαστικές ώρες – άσχετα αν αυτός ο χαρακτήρας επιβάλλεται κι επικρατεί στις λαϊκές τάξεις. Ύστερα για μας θά ’ναι μεγάλο ψέμα αν ισχυρισθούμε ότι είναι δυνατόν να εκδηλωθούμε μ’ αυτούς τους τόσο γυμνούς κι απέριττους ρυθμούς. Κάτι τέτοιο μόνο για αυτούς, που με κρασί ή με άλλα μέσα, στέλνουν στο διάβολο – που λεν- κάθε κοινωνικό φραγμό και κάθε σύμβαση, έστω και για μια ώρα.

Παρατηρώντας όμως μια ιδιότητα αυτών των ρυθμών, ήδη δημιουργείται μέσα μας ένας θαυμασμός για τη δύναμη που περιέχουν και που μας κινεί το ενδιαφέρον να γνωρίσουμε από κοντά τούτη τη δύναμη που από ΄δω και πέρα λες και σαν μαγεία μας φέρνει σ΄ άμεση επαφή με το μελωδικό της στοιχείο. Αυτά όμως όλα κουράζουν σαν δεν τα δεις έξω απ’ την καθημερινότητά τους. Κάθε απόπειρα που θα κινήσει να φέρει το ρεμπέτικο τραγούδι σε καθημερινή χρήση, και επιπόλαια και καταδικασμένη είναι.

Μνημεία - Ηρώα στις Καρυές Τρικάλων

 

Το μνημείο ηρώων των Καρυών βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του χωριού. Πρόκειται για μια συμπαγή μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, ύψους 3 μέτρων, που στην κορυφή της, ως κορωνίδα, υπάρχουν δύο αετώματα, ένα στην πρόσθια και ένα στην οπίσθια πλευρά. Τα τύμπανα των αετωμάτων, τα οποία περιβάλλονται με γείσο, κοσμούνται με ανάγλυφα διακοσμητικά ανθέμια από φύλλα αγιοκλήματος. Τις τέσσερις κορυφές του αετώματος στολίζουν ανάγλυφα ακρωτήρια με ανθέμια.

Στην πρόσοψη της στήλης υπάρχει ανάγλυφη παράσταση, με τη Θεά Νίκη να κρατάει στο δεξί της χέρι την ελληνική σημαία και στο αριστερό της, ένα δάφνινο στεφάνι.

Το θέμα προφανώς συμβολίζει τον ρόλο της Θεάς που είναι να φέρνει τη νίκη και να την αναγγέλλει. Με αυτή την ιδιότητα εικονίζεται στο μνημείο για να εκθειάσει τους νικητές.

Στην ορθογώνια παραλληλεπίπεδη βάση της στήλης αναγράφονται εγχάρακτα τα ονόματα των πεσόντων ως εξής:

«ΕΠΕΣΑΝ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ 1912- 1948

ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ       ΙΩΑΝΝΗΣ                 Τ.         ΓΕΩ.

ΜΠΙΧΤΑΣ                   ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ            Τ.         ΘΕΟ.

ΡΟΥΚΑΣ                     ΓΕΩΡΓΙΟΣ                Τ.         ΔΗΜ.

ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ     ΓΡΩΡΓΙΟΣ                Τ.         ΒΑΣ.

ΓΙΑΝΝΟΥΛΑΣ            ΒΑΙΟΣ                      Τ.         ΕΥΑ.

ΠΑΡΑΠΠΑΣ               ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ         Τ.         ΔΗΜ.».

 Στο βάθρο του μνημείου είναι εγχάρακτη η φράση του Ηράκλειτου:

«ΑΡΗΙΦΑΤΟΥΣ ΘΕΟΙ ΤΙΜΩΣΙ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ».

Σημ.: Αρηϊφάτους (αυτούς που έφαγε ο θεός Άρης, δηλ. ο πόλεμος) τους τιμούν θεοί και άνθρωποι.

Το μνημείο εδράζεται πάνω σε μια τετράγωνη μαρμάρινη εξέδρα, ενώ στις γωνίες της υπάρχει αντίστοιχα από ένα κολωνάκι που διακοσμούν και οριοθετούν τον χώρο. 

Προτομή Ιωάννη Σφαλάγκα Καρυών 2ον

Το μνημείο βρίσκεται στον προαύλιο χώρο του ιερού ναού Οσίου Ασκληπιού και Αγίας Μαρίνης, στο χωριό Καρυές των Τρικάλων. Αφορά την προτομή του Δικηγόρου Ιωάννη Δ. Σφαλάγκα, κτήτωρ του ομώνυμου ναού.

Πρόκειται για μια ορειχάλκινη προτομή πάνω σε μια όρθια ορθογώνια παραλληλεπίπεδη στήλη, η οποία εδράζεται σε μια τετράγωνη βάση. Στην πρόσοψη της στήλης υπάρχει ανάγλυφη επιγραφή με τα στοιχεία του τιμώμενου προσώπου: «ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΣΦΑΛΑΓΚΑΣ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ  1922-2011 ΚΤΗΤΩΡ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ».

Στη βαση της στήλης είναι τοποθετημένη μια μαρμάρινη πλάκα πάνω στην οποία υπάρχουν η φωτογραφία του τιμώμενου προσώπου ένας σταυρός και αναγραφόμενα εγχάρακτα τα εξής: «ΙΩΑΝΝΗΣ Ν. ΣΦΑΛΑΓΚΑΣ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ  ΕΤΩΝ 88 ΑΠΕΒ. 15-12-2011». 

Το μνημείο κοσμούν ένα μαρμάρινο ανθοδοχείο και μια γλάστρα με άνθη.

Σε εντοιχισμένη μαρμάρινη επιγραφή στην ανατολική πλευρά του ναού, αναγράφονται εγχάρακτα μεταξύ άλλων και τα εξής διευκρινιστικά στοιχεία:

«Ο ναός του Οσίου Ασκληπιού και Αγίας Μαρίνης θεμελιώθηκε 17 Ιουλίου 2014 και εγκαινιάσθη 17 Ιουλίου 2016, με δαπάνη των αδελφών Ιωάννου και Φωτεινής Σφαλάγκα, εις μνήμην των γονέων τους Νικολάου και Μαρίνης, επιτροπείας τε και κόποις Κων/νου Δ. Παπαστεργίου, επιστασία δε και αρχιτέκτονα Σωτηρίου Ν. Τζήμα».

Από το Βιβλίο «ΜΝΗΜΕΙΑ - ΗΡΩΑ - ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΝΟΜΟΥ ΤΡΙΚΑΛΩΝ» του Δημήτρη Τσιγάρα.

ΡΕΕΙ ΑΚΟΜΑ

 

Ευτυχώς που το ποτάμι μας ρέει ακόμα, κουβαλώντας με κόπο και χάρη τα νερά που βρίσκει στον δρόμο του. Ευτυχώς που έχουμε ακόμα ποτάμι. Πήγα να δω τις πηγές του και απογοητεύτηκα. Ζήτημα αν μουσκεύεις τους αστραγάλους σου στο μικρό ρυάκι της βρυσομάνας. Τότε πού βρίσκει το νερό του ο Ληθαίος και το φέρνει στην πόλη μας; Γνώστες και μελετητές της τοπικής ιστορίας με πληροφόρησαν ότι κατά διαστήματα υπάρχουν μυστικές ανάβρες μέσα στην κοίτη του και αυτές ενισχύουν τον ρου του με συνεχή αναβλύσματα. Το πιθανότερο. Όπως, όμως, ολόκληρη η πόλη είναι μόνο το ποτάμι της και όπως ζει τόσα χρόνια με τη μαγική φαντασίωση ότι η νύμφη Τρίκκη εδώ και αιώνες λούζεται στα νερά του, σκέφτομαι το τι θα γίνει η ποτάμια αυτή κόρη, αν λιγοστέψουν κι άλλο τα νερά. Τι θα γίνει η πόλη αν μείνει κάποια στιγμή χωρίς ποτάμι; Πόλη χωρίς ποτάμι; Θα σφαδάζει σαν ψάρι έξω απ’ το νερό.

Του Ηλία Κεφάλα

Η δύναμη της αγάπης

 

Το σπουργίτι

Επέστρεφα από το κυνήγι και περπατούσα στο δρομάκι του κήπου. Ο σκύλος έτρεχε μπροστά μου. Ξαφνικά μείωσε τα βήματα του και άρχισε να ελίσσετε σαν να εντόπιζε το θήραμα μπροστά του. Έριξα μια ματιά στο σοκάκι, είδα ένα νεαρό σπουργίτι με κιτρινωπό χρώμα, κοντά στο ράμφος του και χνούδι στο κεφάλι του. Είχε πέσει από τη φωλιά του, (ο άνεμος ταρακουνούσε δυνατά τις σημύδες του σοκακιού) και καθόταν ακίνητο, απλώνοντας αβοήθητο τα φτερά του, που μόλις είχαν αναπτυχθεί. Ο σκύλος μου το πλησίαζε αργά, όταν ξαφνικά ορμώντας από ένα κοντινό δέντρο, ένα ηλικιωμένο μαυρόστηθο σπουργίτι έπεσε κάτω σαν πέτρα μπροστά στη μουσούδα του. Αναμαλλιασμένο, παραμορφωμένο με μια απελπισμένη και αξιοθρήνητη κραυγή. Πήδηξε δυο φορές μπροστά από τα δόντια του ανοιχτού  στόματος του σκύλου και όρμησε να το σώσει. Σκέπασε το παιδί του με το σώμα του, αλλά ολόκληρο το μικρό του σώμα έτρεμε από τον φόβο. Η φωνή του έγινε άγρια και βραχνή. Σχεδόν λιποθυμώντας από τρόμο θυσιάστηκε. Τι τρομερό τέρας πρέπει να του φάνηκε ο σκύλος κι όμως δεν μπόρεσε να μείνει στο μικρό ασφαλές κλαδί του! Μια δύναμη ισχυρότερη από τη θέλησή του το κατέβασε. Ο Τρεζόρ μου σταμάτησε, έκανε πίσω, πρέπει να αναγνώρισε τη δύναμη. Έσπευσα να τραβήξω στην άκρη τον αμήχανο σκύλο κι απομακρύνθηκα γεμάτος δέος! Ναι, μη γελάτε, ένοιωθα δέος και σεβασμό για αυτό το ηρωικό πλασματάκι, για την παρόρμηση της αγάπης του. Η αγάπη, σκέφτηκα, είναι ισχυρότερη από το θάνατο και από το φόβο του θανάτου. Μόνο με αυτή, μόνο με την αγάπη κρατιέται και προχωράει η ζωή!

Του Ιβάν Τουργκένιεφ

To νέο Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων

 

Ο Φιλολογικός Ιστορικός Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων ιδρύθηκε στα Τρίκαλα το 1978 με πρωτοβουλία του νέου, τότε, φιλολόγου Θεοδώρου Νημά. Ο πυρήνας των πρώτων μελών συσπειρώθηκε γύρω από το νεοσύστατο διοικητικό συμβούλιο, το οποίο λειτούργησε με πενιχρά οικονομικά μέσα, έχοντας ως πρώτο πρόεδρο τον δημοσιογράφο Θεολόγη Τριανταφύλλου και γενικό γραμματέα τον Θεόδωρο Νημά. Η θητεία των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου ήταν και συνεχίζει να είναι μέχρι σήμερα, βάσει του επίσημου Καταστατικού λειτουργίας του Συνδέσμου, ετήσια. Ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. με συνέπεια εδώ και τριάντα οκτώ (38) χρόνια προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες στα πολιτιστικά δρώμενα της περιοχής Τρικάλων, και όχι μόνον. Χάρις στην ανιδιοτελή προσφορά των εκάστοτε διοικητικών συμβουλίων του, αλλά και όλων των μελών του, και με τη στήριξη, ελάχιστα της Πολιτείας και περισσότερο κάποιων φιλοπροόδων πολιτών, Τρικαλινών και μη, ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. έχει καταξιωθεί ως ένα από τα δραστηριότερα πολιτιστικά σωματεία της χώρας μας. Μάλιστα τιμήθηκε για την προσφορά του στα Ελληνικά Γράμματα από την Ακαδημία Αθηνών. Από το 1992 στεγάζεται σε ιδιόκτητο διαμέρισμα που δώρισε στον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. ο Τρικαλινός συγγραφέας και ευπατρίδης Παναγιώτης Χρ. Χατζηγάκης με σκοπό την ίδρυση και λειτουργία της «Βιβλιοθήκης Παναγιώτη & Μαρίας Χατζηγάκη – Φ.Ι.ΛΟ.Σ.».

Κατά τις αρχαιρεσίες της 28-1-2024, του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, που πραγματοποιήθηκαν στην αίθουσα «Μάρκελλου» του Λαογραφικού Μουσείου του Δήμου Τρικκαίων, μετά την εκλογοαπολογιστική συνέλευση ακολούθησε ψηφοφορία για την εκλογή νέου Διοικητικού Συμβουλίου και Εξελεγκτικής Επιτροπής του Συνδέσμου.

 Επί 208 ψηφισάντων έλαβαν κατά σειράν:

Α. Για το Διοικητικό Συμβούλιο

(Εκλέγονται οι 7 πρώτοι)

1) Νημάς Θεόδωρος, ψήφους 174

2) Λάππα-Πουλιανίτη Παρασκευή, ψήφους 170

3) Ζήση Στεργιανή, ψήφους 152

4) Τζαβέλλα Ελένη, ψήφους 149

5) Σούλας Δημήτριος, ψήφους 147

6) Κουτσονάσιος Χρήστος, ψήφους 144

7) Σκανδάλη Αγορίτσα, ψήφους 143

------------------------------------------------------

8) Μουλά Ναυσικά, ψήφους 47

9) Μαργαρίτη Αφροδίτη, ψήφους 42

10) Παϊζάνου Αλεξάνδρα, ψήφους 36

11) Σφέικος Αριστείδης, ψήφους 30

12) Σταμάτη Στυλιανή, ψήφους 17

13) Σιάχος Αχιλλέας, ψήφους 11

14) Αγορίτσας Δημήτριος, ψήφους 7

15) Ζαβλανός Γεώργιος, ψήφους 6

 

Β. Για την Εξελεγκτική Επιτροπή

(Εκλέγονται οι 3 πρώτοι)

1) Ζιώγας Νικόλαος, ψήφους 142

2) Καρασιώτος Ιωάννης, ψήφους 128

3) Πλαστάρας Λεωνίδας, ψήφους 125

----------------------------------------------------------

4) Ντιναποόγια-Λιακατσίδα Άννα, ψήφους 68

5) Πολύσης Γεώργιος, ψήφους 39

6) Νίκου Θεοδώρα, ψήφους 24

Το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, το οποίο προήλθε από τις αρχαιρεσίες της 28ης Ιανουαρίου 2024, συγκροτήθηκε σε σώμα ως εξής:

Θεόδωρος Νημάς, πρόεδρος,

Δημήτριος Σούλας, αντιπρόεδρος,

Ελένη Τζαβέλλα, γεν. γραμματέας,

Χρήστος Κουτσονάσιος, ειδ. γραμματέας,

Παρασκευή Λάππα-Πουλιανίτη, ταμίας,

Στεργιανή Ζήση, μέλος.

Αγορίτσα Σκανδάλη, μέλος.

Αναπληρωματικά μέλη:

Ναυσικά Μουλά,

Αφροδίτη Μαργαρίτη,

Αλεξάνδρα Παϊζάνου.

Εξελεγκτική Επιτροπή:

Νικόλαος Ζιώγας,

Ιωάννης Καρασιώτος,

Λεωνίδας Πλαστάρας.

Πηγή: Απόστολος Ζώης - Θεόδωρος Νημάς

Ο απογευματινός καφές γυναικών του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Βαλτινού

 

Σε μια προσπάθεια σύσφιξης σχέσεων μεταξύ των γυναικών μελών του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Βαλτινού,  πραγματοποιήθηκε  το απόγευμα του Σαββάτου 27-1-2024, στο Καφενείο «Μάμαλη», ο απογευματινός καφές γυναικών. Η ανταπόκριση των γυναικών, στο κάλεσμα του Συλλόγου, ήταν μεγάλη και έδειξε την ανάγκη των ανθρώπων για επικοινωνία.

Οι γυναίκες είχαν την ευκαιρία να ανταμώσουν, να χαρούν την παρέα τους, να επικοινωνήσουν και να συζητήσουν γενικότερα για τις δράσεις και  για την πορεία του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Βαλτινού.

ΤΟ ΓΕΦΥΡΑΚΙ

 

Όλα τα γεφύρια και ιδιαίτερα τα μικρά και παραμελημένα με μαγεύουν. Ακόμα κι αν ξέρω πολύ καλά την απέναντι μεριά, θα περπατήσω πάλι στο ασταθές και συχνά ετοιμόρροπο κατάστρωμά τους για να τα διαβώ κι έτσι να παραδοθώ στη μαγνητική τους έλξη. Κάθε γεφύρι είναι μια πύλη χωροχρόνου κι έχει μια μυστική φωνή, που σε καλεί πιεστικά να το περάσεις και να νιώσεις αυτήν την ανεπαίσθητη τρεμούλα των αρθρώσεών του. Άπειρα πέλματα ζώντων και τεθνεώτων έχουν αποθέσει εκεί τη βιοτική τους αγωνία κι έχουν αποτυπώσει στη γραφική καμπούρα τους το χάδι του βαδίσματός τους. Εκεί θα αναμετρηθείς με τη μαγεία του χώρου της απέναντι πλευράς, που πάντα θα κρύβει κάτι το άγνωστο, για να το ανακαλύψεις μιαν άλλη στιγμή. Πάντα ο απέναντι τόπος ήταν και είναι η μεγάλη μας πρόκληση.

Του Ηλία Κεφάλα

 

Τα επώνυμα των κατοίκων των χωριών Βαλτινό, Δενδροχώρι, Φωτάδα του 1883, από τα εκλογικά έγγραφα του Δήμου Πιαλίων.

 

Με την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος  το 1883, τα εδάφη της Θεσσαλίας θα αποτελέσουν τον νομό Τρικάλων, ο οποίος σύμφωνα με το βασιλικό διάταγμα του ΦΕΚ αρ. 126 της 2/4/1883, απαρτίζεται από τις επαρχίες των Τρικάλων (με 7 δήμους), της Καλαμπάκας (με 7 δήμους) και της Καρδίτσας (με 13 δήμους). Η επαρχία Τρικάλων αποτελούνταν από τους εξής 7 δήμους:

Δήμος Τρικκαίων, Δήμος Παραληθαίων, Δήμος Φαρκαδόνας, Δήμος Πιαλίων, Δήμος Αιθίκων, Δήμος Κοθωνίων και Δήμος Αθαμάνων.

Ταυτόχρονα με την διοικητική ανασυγκρότηση ετοιμάζονται και οι πρώτοι εκλογικοί κατάλογοι με Θεσσαλούς εκλογείς.

Από διάφορα εκλογικά έγγραφα του 1883 διασώζονται τα ονόματα των πρώτων εκλογέων από τα χωριά του Δήμου Πιαλίων της επαρχίας Τρικάλων. 

Παρακάτω αναφέρονται τα επώνυμα των κατοίκων από τα χωριά του Δήμου Πιαλίων Βαλτινό, Δενδροχώρι και Φωτάδα που καταγράφονται στους εκλογικούς καταλόγους:

Χωρίον Βαλτσινόν (Βαλτινό)

Αργυρός, Άγγελος, Βότσης, Βαγγελάκος, Γαλάνης, Γκαβουκώστας, Γύφτος, Καραθάνος, Καλυβιώτης, Κλιάκος, Καραθάνος, Κόρδας, Λιούλιος, Λαφουστέργιος, Μπαρούτας, Μαλακασιώτης, Μπουτσιάρος, Μαγκάτος, Μπαρμπ(ο)μπίτης, Πίτας, Ρούσης, Στάθης, Σταμούλης, Σίμος, Τάκος, Τσιόνης, Τούρβος, Χασιώτης.

Χωρίον Παπαράντζα (Δενδροχώρι)

Αρβανίτης, Γκατζιός, Καρβούνας, Κατσαντώνης, Καπλάνης, Κόρακας, Κατσιαδήμας, Κοτρότσιος, Μήτσικας, Μονόφθαλμος, Μανώλης, Ντουνιάς, Παππάς, Προδρομίτης, Πλέτσας, Παπαχρήστος, Παπαζαχαρίας, Παλιούρας, Πολύζος, Πόλιος, Ρεβενιώτης, Στεφανής.

Χωρίον Τιάρα Μαγούλα (Φωτάδα)

Ακρίβος, Κυργιάκος, Κουτσοχρήστος, Κουκοσιόλης, Λαφαζάνης, Νικλιτσιώτης, Πλιάτσικας, Παπής, Πρεβέντας, Σαρακατσιάνος, Τσιομάνης, Τασιούλας, Τρυγόνης, Τόλιος, Φαρμάκης.

 

Πηγή: Αθανάσιος Μπρέντας - Πρακτικά 1ο Συνεδρίου Καραγκούνηδων Νομού Τρικάλων 2023.

Η κόμμωση των ανδρών και γυναικών παλαιότερα στο Βαλτινό

 

Το κόψιμο ή το άφημα των μαλλιών, το κούρεμα, το χτένισμα είναι χαρακτηριστικά κάθε εποχής. Έτσι για παράδειγμα, λέμε το χτένισμα της εποχής του ΄20, το χτένισμα του ΄40, του ΄60, το σημερινό μοντέρνο χτένισμα.

Το πυκνό και πλούσιο μαλλί, το ξανθό, καστανό ή μαύρο χρώμα του δίνει ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα στον άνθρωπο, άντρα ή γυναίκα, τον ομορφαίνει ή τον ασχημίζει ανάλογα με το χρώμα, την πυκνότητα, προπάντων όμως, ανάλογα με το χτένισμα. Έτσι λένε χαρακτηριστικά: «ένας όμορφος με ρούσα μαλλιά, μια μαυριδερή και ησκιωμένη γυναίκα με λιόμαυρα μαλλιά, ένας φαλακρός άντρας με το κεφάλι γουλί».

Άμα ήταν καλοχτενισμένος κάποιος, έλεγαν: «στην τρίχα το ’χει το μαλλί», αλλιώς έλεγαν: «αυτός είναι άπλυτος και αχτένιστος», «αυτή είναι μια τζαμαλάια, μια τζαμαλόκοτα».

Η κόμμωση των ανδρών

Το χτένισμα των μικρών αγοριών της αγκαλιάς έως 4-5 ετών το φρόντιζαν οι μανάδες, βέβαια, αλλά και τα άλλα τα μεγαλύτερα μέλη της οικογένειας έκαναν τα μαλλιά τους «καρέ»: τα χώριζαν από τη μια και την άλλη μεριά από τα πλάγια, τα συγκέντρωναν όλα στη μέση ή τα έβρεχαν λίγο για να σταματήσουν.

Τα αγόρια από τα 6 έως 12 ετών που πήγαιναν στο σχολείο ή και ως τα 18, όσα συνέχιζαν το Γυμνάσιο, κούρευαν τα μαλλιά με την ψηλή την μηχανή. Έτσι απαιτούσε το αυστηρό εκπαιδευτικό σύστημα της εποχής. Κανένα αγόρι και κανένας έφηβος δεν ήθελε το κούρεμα με την ψηλή, αλλά δεν μπορούσε να κάνει κι αλλιώς, βιάζονταν μάλιστα να μεγαλώσουν και να αφήσουν τα μαλλιά, να γίνουν άντρες.

Το καλοκαίρι οι νεαροί αυτοί άφηναν τα μαλλιά να μεγαλώσουν και τα χτένιζαν ανάλογα. Να και ένας άλλος λόγος που περίμεναν με ανυπομονησία το καλοκαίρι οι έφηβοι. Ενώ σήμερα, τι αντίθεση κι αυτή, κουρεύουν γουλί ή ξυρίζουν το κεφάλι από μόδα, η οποία μάλιστα από πολλούς θεωρείται και εξτρεμιστική.

Οι νεαροί από τα 12 και πάνω, όσοι δεν συνέχιζαν το Γυμνάσιο, τα άφηναν τα μαλλιά, στα 14 έβαζαν και μακρύ παντελόνι και ήταν έτοιμοι έφηβοι, «γκοτζιάμ’ άντρες». Αυτοί οι νεαροί και οι νέοι από 18 και πάνω χτένιζαν τα μαλλιά τους με τρόπους σύμφωνα με τη μόδα, αλλά και ανάλογα με το δασύ ή αρύ τρίχωμά τους. Όσοι είχαν κατσαρά, τα γύριζαν όλα πίσω και άφηναν να φαίνονται οι σκάλες που δημιουργούσαν: «ένα μαλλί όλο σκάλες». Όσοι είχαν πολλά, «βούρτσα τα μαλλιά», τα γύριζαν και αυτοί όλα πίσω και κουνούσαν δεξιά αριστερά την τσατσάρα να φτιάξουν σκάλες, ήταν της μόδας ακόμα οι σκάλες.

Εκείνοι που είχαν αραιά και μαλακά μαλλιά «σαν τις γάτας» τα έκαναν χωρίστρα, αφού τα έβρεχαν και λίγο με νερό, αλλιώς δεν έστρωναν, «δεν στρώνουν τα γατσόμαλλα». Απαραίτητα μετά το χτένισμα περνούσαν τα μαλλιά τους με ένα πολύ λεπτό στρώμα από μπριγιόλ. Ήταν ένα γυαλιστερό ειδικό λάδι με μια λεπτή αιθέρια μυρουδιά. Το συνήθιζαν τότε οι νέοι όπως οι σημερινοί συνηθίζουν το ζελέ. Ήταν και πολύ της μόδας. Το χρησιμοποιούσαν οι ηθοποιοί του αμερικανικού κινηματογράφου: Γκρέκορυ Πεκ, ο Τζων Γουέην, ο Γκερκ Ντάγκλας, ο Ροκ Χάτσον, αλλά και οι δικοί μας νεαροί ηθοποιοί της εποχής εκείνης: Φούντας, Χορν, Καμπανέλης, Αλεξανδράκης, Νικολινάκος. Οι ηθοποιοί αυτοί εικονίζονταν στο πίσω μέρος ενός μικρού καθρέφτη που τον κρατούσαν σχεδόν πάντοτε οι νεαροί στην κωλότσεπα ή στο τσεπάκι του πουκαμίσου τους. Στην ίδια τσέπη έβαζαν και την «τσατσάρα». Όλοι οι νεαροί και οι νέοι είχαν μαζί τους τσατσάρα, όποια ώρα και όπου κι αν βρίσκονταν.

Και οι ηλικιωμένοι άντρες χτένιζαν τα μαλλιά τους ακολουθώντας και αυτοί λίγο πολύ τη μόδα της εποχής τους.

Η κόμμωση των γυναικών

Η κόμμωση αποτελούσε πάντοτε βασικό παράγοντα κομψότητας, διάκρισης και κοινωνικής επιβολής της γυναίκας. Δεν νοείται η γυναικεία ομορφιά χωρίς καθαρά και καλοχτενισμένα μαλλιά. Έτσι κύριο μέλημα αποτελούσε το λούσιμο, το χτένισμα, ο καλλωπισμός γενικά των μαλλιών. Για αυτό γύρω από αυτό το θέμα δημιουργήθηκαν διάφορες αντιλήψεις, δοξασίες, ακόμα και δεισιδαιμονίες.

Ο πιο γνωστός τύπος γυναικείου χτενίσματος ήταν η «χωρίστρα στη μέση» και το πλέξιμο των μαλλιών σε δύο πλεξίδες δεξιά και αριστερά, τις λεγόμενες «κοσιάνες». Οι νιόπαντρες γυναίκες άφηναν ριχτές κι ελεύθερες πίσω στην πλάτη αυτές τις κοσιάνες, ενώ οι «περασμένες» τις έδεναν μεταξύ τους με γαϊτάνι και τις τύλιγαν «στεφάνι» γύρω στο κεφάλι.

Παλαιότερα άφηναν τα «τσουλούφια» στους κροτάφους, βαμμένα με «κνα» (χρωστική φυτική ουσία) ή κάτι σαν τις φαβορίτες που σχημάτιζαν οι καραγκούνες του θεσσαλικού κάμπου γενικότερα.

Κάποτε, για να έχουν πλουσιότερα και μακρύτερα μαλλιά, τα ενίσχυαν με πρόσθετες κοσιάνες, τα λεγόμενα «ξενόμαλλα». Ανάλογο ήταν η κόμμωση και των κοριτσιών.

Πόσο ιδιαίτερη σημασία είχαν και για τον άντρα και για τη γυναίκα τα μαλλιά φαίνεται καθαρά στα γαμήλια έθιμα. Το χτένισμα της νύφης, το κούρεμα και το ξύρισμα του γαμπρού γίνονταν με ιδιαίτερη «ιεροτελεστία» και με τη συνοδεία ειδικών για τη στιγμή τραγουδιών.

Σήμερα υπάρχει τέτοια αταξία στην κόμμωση, που η διάκριση μεταξύ ανδρών και γυναικών τείνει σχεδόν να καταργηθεί.

Του Ευαγγέλου Σ. Στάθη