Οι πεσόντες του Βαλτινού στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, στην Κατοχή και στον Εμφύλιο Πόλεμο

 

Η 28η Οκτωβρίου είναι μία ημέρα τιμής του αντιστασιακού αγώνα και των θυμάτων του, ένας διαχρονικός και αυθεντικός αγώνας του ελληνικού λαού ενάντια στο ναζισμό και το φασισμό. 

Με αφορμή τον εορτασμό της επετείου 28ης Οκτωβρίου 1940, παρουσιάζουμε παρακάτω τους πεσόντες του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, της Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου, που κατάγονταν από το Βαλτινό.

Νεκροί από το Βαλτινό κατά τον Εληνοϊταλικό Πόλεμο, του 1940

Φονευθέντες από το Βαλτινό, σε μάχες ή εκτελεσθέντες από τα στρατεύματα Κατοχής (1941-1944)

Νεκροί του εμφυλίου πολέμου από το Βαλτινό, κατά την περίοδο 1941-1949

Αναμνήσεις από την σχολική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940 του Βαλτινού

 

Κάθε χρόνο στο Βαλτινό, στη σχολική κοινότητα, η εθνική επέτειος της 28ης Οκτωβρίου 1940 αποτελεί ξεχωριστό γεγονός και τιμάται με διάφορες εκδηλώσεις. Οι εκδηλώσεις που γίνονται για τον εορτασμό της επετείου είναι πολλές: σχολικές γιορτές, μαθητική παρέλαση, δοξολογία στο ναό, εκφωνήσεις λόγων, προσκύνημα και κατάθεση στεφάνων στο μνημείο ηρώων κλπ.

Ας θυμηθούμε κάποιες παλαιότερες μνήμες από γιορτές αυτής της ημέρας, για τη νικηφόρα στρατιωτική αντίσταση των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων, στη προέλαση των ιταλικών δυνάμεων στα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Οι μαθητές του σχολείου στη δεκαετία του ΄60, ΄70 είχαν τις δικές τους απαραίτητες φροντίδες την παραμονή της γιορτής. Έρεπε να στολίσουν γιορτινά το σχολείο, να κρεμάσουν λίγες χάρτινες σημαιούλες και λίγες χάρτινες ταινίες με τα συνθήματα «ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΣ», «ΖΗΤΩ Η 28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940».  Τα αγόρια να πάνε να κόψουν κλαδιά δάφνης για να ετοιμάσουν τα στεφάνια που θα καταθέσουν και να στολίσουν το Σχολείο και την πρόχειρη σκηνή για τα ποιήματα και τα σκετς.

Ανήμερα της επετείου είναι όλοι έτοιμοι για την εκκλησία. Οι μαθητές με το δάσκαλο, τη σημαία και σε γραμμές βηματίζουν τραγουδώντας «Παιδιά της Ελλάδος παιδιά…», ή το άλλο «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του και τη σκούφια τη ψηλή του, βρε τον φουκαρά…». 

Αλλιώτικο το εκκλησίασμα σήμερα. Κόσμος πολύς, λεβάντα, στάρι για υψώματα. «Χρόνια πολλά», πολλές ευχές, λόγος πανηγυρικός από τον δάσκαλο, που παλιά ελάχιστοι τον καταλάβαιναν. Ακολουθούσε η κατάθεση στεφάνων στο μνημείο Ηρώων, στο προαύλιο της εκκλησίας.

Μετά την εκκλησία, αμέσως και γρήγορα, όλοι κατευθύνονται στο Σχολείο, όπου ήδη έχουν μαζευτεί κιόλας πολλοί άλλοι. Όλα είναι έτοιμα. Η σκηνή, τα θρανία για τους θεατές. Όλοι οι μαθητές έτοιμοι περιμένουν μισοκρυμμένοι πίσω από τη σκηνή.

Στα πρώτα καθίσματα οι επίσημοι: ο πάπας, ο πρόεδρος, ο γραμματικός... Κάθονται σε καρέκλες ενώ μπροστά τους υπάρχει ένα τραπέζι στρωμένο με δαμάσκηνο τραπεζομάντιλο και ένα ανθοδοχείο με λουλούδια.

Στην πρώτη σειρά κάθονται στα θρανία οι γεροντότεροι, πιο πίσω οι άλλοι όρθιοι.

Η γιορτή αρχίζει. Πρώτα για να απαγγείλουν ποιήματα, «βγαίνουν στη σκηνή» τα μικρά, που πάνε στην πρώτη τάξη και στην πρώτη μικρή:

«Ζήτω ζήτω του σαράντα η γενιά η τιμημένη,
που στη μνήμη της πατρίδας αλησμόνητη θα μένει.
Στον τσολιά και στον φαντάρο η εικοστή ογδόη ανήκει
γιατί αυτοί μας εχαρίσαν με το αίμα τους τη νίκη».

Ακολουθούν γέλια και παλαμάκια.

Ο Παπα-Χρήστος με την αχνή και σιγανή φωνή χειροκροτάει και φωνάζει: «Μπράβο! Μπράβο!».

Ακολουθούν οι μεγαλύτεροι μαθητές της Δευτέρας ή Τρίτης τάξης. Αυτοί έμαθαν να κάνουν και κινήσεις:

«Αεροπόρος θα γενώ (το χέρι σηκώνεται προς τον ουρανό),

στη γη να μην αγγίζω (το χέρι δείχνει τη γη)

να βρίσκομαι στον ουρανό  (το χέρι κουνιέται δεξιά αριστερά, κόβοντας τον αέρα).

τα σύννεφα να σκίζω».   

Παλαμάκια και γέλια πολλά και μπράβο! Μπράβο! από τον παπά και τους επισήμους.

Άλλος μαθητής:

«Γιορτάζει η Πατρίδα, μεγάλη χαρά, σιμά η δόξα μ’ ολάσπρα φτερά …» δεν αντέχει και βάζει τα κλάματα.

Κι άλλη μαθήτρια: «Είμαι εγώ μια Ελληνοπούλα …» δεν μπορεί να συνεχίσει κι αυτή από τα κλάματα.

Και πάλι χειροκροτεί ο κόσμος και πάλι λένε μπράβο! Μπράβο! οι επίσημοι κι ο κόσμος.

Τώρα είναι η σειρά ενός θαρραλέου μικρού μαθητή. Αυτός δεν κλαίει, ίσα-ίσα κρατάει στο χέρι του μια σημαία και φωνάζει πολύ δυνατά:

«Πάντα κι όπου σ’ αντικρίζω, με λαχτάρα σταματώ
και περήφανα δακρύζω ταπεινά σε χαιρετώ. …» Και το χέρι του με την σημαία πάει πίσω, πέρα-δώθε, ανεμίζοντάς την.

Ακολουθεί ένα μικρό διάλειμμα, με τραγούδι ή με χορό.

«Με το χαμόγελο στα χείλη, παν οι φαντάροι μας μπροστά,

και ’γίναν οι Ιταλοί ρεζίλι, γιατί η καρδιά τους δεν βαστά».

Και τώρα ακολουθούν τα ποιήματα των μεγάλων, της Πέμπτης και Έκτης τάξης.

«Κι αν είν’ η Ελλάδα τόση δα, στο χάρτη μια κουκκίδα,

είναι η ωραιότερη στον κόσμο αυτό πατρίδα.

Πάνω σ’ αυτήν το δάχτυλο όλοι οι λαοί ακουμπούνε

και τους παλμούς της λευτεριάς ακούνε  να χτυπούνε.»

Ακολουθούνε κι άλλα, κι άλλα και κάποια στιγμή τελειώνουν. Πάλι παλαμάκια πάλι μπράβο! Μπράβο!  

Τότε ήταν που τα δάκρυα και τα υγρά μάτια κάποιων γερόντων πρόδιδαν την συγκίνηση και τον συναισθηματισμό που προκαλούσαν αυτές οι γιορτές, γιατί έφερναν στην μνήμη τους αναρίθμητες απώλειες και πολύ αίμα που χύθηκε και πότισε τη γη. Το χώμα, όμως, έγινε γόνιμο και γέννησε ύψιστα ιδανικά και αξίες, που μας κατευθύνουν ακόμη και σήμερα και μας δείχνουν τον δρόμο για ένα καλύτερο, δικαιότερο και πιο ανθρώπινο αύριο.

Και πράγματι το έπος του ’40 είναι πρότυπο ομοψυχίας και αποτελεί ζωντανή πηγή εθνικής αυτοπεποίθησης και υπερηφάνειας. 

Η συγκινητική αυτή σχολική γιορτή, με τον απλό, λιτό, αλλά αγνό και αυθόρμητο τρόπο των μικρών μαθητών, με την αθρόα συμμετοχή όλων ανεξαιρέτως των χωριανών, προσέδιδε στην επέτειο λαμπρότητα και μεγαλοπρέπεια και υπηρετούσε επάξια το μήνυμα του ΄40.  

Η γιορτή τελείωνε με τον εθνικό ύμνο και τη ζητωκραυγή: «ΖΗΤΩ ΤΟ ΕΘΝΟΣ»!

Τα ποτάμια σε Γοργογύρι και Ξυλοπάροικο

 

Κύριε Διευθυντή. Ως τακτικός – καθημερινά αναγνώστης της έγκριτης εφημερίδας σας παρακαλώ να δημοσιευθεί το παρακάτω κείμενο.

Πριν περίπου ένα μήνα δημοσιεύσατε στην εφημερίδα σας κείμενο – αξιόλογο του Θεοδώρου Νημά σχετικό με τα ποτάμια της Δυτικής Θεσσαλίας. Σήμερα θα περιγράψω με το παρόν κείμενό μου δύο ποτάμια στα χωριά Γοργογύρι και Ξυλοπάροικο. 

Πρόκειται για τα ποτάμια «Κεφαλοπόταμοι» των δύο αυτών χωριών, τα οποία πηγάζουν ο μεν Γοργογυράτης Κεφαλοπόταμος από τα ριζά μέρη του Κόζιακα περίπου 1 ½ χιλιόμετρο πάνω από το χωριό προς το βουνό Κόζιακας, ο δε Ξυλοπαρκιώτης Κεφαλοπόταμος επίσης σα ριζά μέρη του Κόζιακα. Το καθένα από τα ποτάμια αυτά έχει τις δικές του πηγές είναι αυτούσιο και ακολουθεί την δική του διαδρομή. Έχουν νερά κρυστάλλινα – γάργαρα, πολύ κρύα και υδροδοτούν και τα δύο ως άνω χωριά ο δε Γοργογυράτης ποταμός και τον συνοικισμό των Σαρακατσάνων του Διλόφου. Έχουν πολύ κατηφορική φορά και η κοίτη τους είναι ποικιλόμορφη σε βάθος και εύρος με πλούσια πετρώδη – βραχώδη μορφή όσο και φυτική βλάστηση π.χ. πλατάνια πολλών χρόνων πανύψηλα και σκιερά και άλλων ειδών δένδρα. 

Και τα δύο ποτάμια στο διάβα τους σχηματίζουν φοβερά όμορφα τοπία απείρου κάλλους ζωγραφικές στην κυριολεξία. Αποτελούν και χώρους «υδροβιοτόπων» καθώς συχνάζουν – κατοικούν διάφορα πτηνά όπως αετοί, γεράκια, αηδόνια, κίσσες και άλλα ποταμίσια πτηνά. Παλιότερα πριν την μεγάλη ανάπτυξη των νεροτριβών δηλαδή έως και το 1965 στα κρύα και γάργαρα νερά τους ψαρεύονταν μπριάνες, κέφαλοι και άλλα ψάρια. Το μήκος του καθενός από τους ποταμούς αυτούς δεν ξεπερνάει τα 8 χιλιόμετρα ως το σημείο που γίνεται η συνένωσή τους λίγο πριν φθάσουν στον οικισμό του Διλόφου και συνεχίζουν μαζί έως τα όρια των χωριών Βαλτινό – Ματσουκέϊκα, όπου ενωτικά και με τρίτο ποτάμι από το Γενέσι και Πρίνος και έτσι και τα τρία μαζί στην περιοχή του Παραποτάμου και Λιλής καταλήγουν στον Πορταϊκό ποταμό. 

Τα αναφερόμενα ως ανωτέρω δύο ποτάμια για την περίοδο από το 1950 μέχρι και σήμερα είναι τα «χρυσορυχεία» του Γοργογυρίου και του Ξυλοπαροίκου καθόσον όσοι κάτοικοι αυτών των χωριών είχαν παραποτάμια κτήματα κατασκεύασαν «τις ντριστέλες ή νεροτριβές» τα μαντάνια και τους μύλους. Έως το 1980 στα παραπάνω χωριά λειτουργούσαν έως 60-70 νεροτριβές, 10 περίπου μαντάνια και 5-6 μύλοι. Όλα αυτά τα εργαστήρια λειτουργούσαν με την δύναμη του νερού των ποταμών αυτών. Πραγματικά τα ποτάμια αυτά ήταν «χρυσορυχεία» γιατί πολλοί ιδιοκτήτες παραποταμίων κτημάτων με τα εργαστήρια αυτά κέρδιζαν και αρκετά χρήματα και πρόσφεραν εργασία και σε άλλους συγχωριανούς τους. Τις πηγές του Γοργογυράτη Κεφαλοπόταμου τις γνωρίζω εξ ιδίας γνώσης καθόσον γεννήθηκα στο Γοργογύρι και γνωρίζω το ποτάμι αυτό, μέτρο προς μέτρο. Η περιοχή των πηγών από πλευράς φυσικής ομορφιάς είναι «μοναδική». 

Τον Ξυλαπαρκιώτη Κεφαλοπόταμο επίσης γνωρίζω γιατί περνάει στην άκρη του Γοργογυρίου – όρια με Ξυλοπάροικο όπου είχε παραποτάμιο κτήμα ο πατέρας της μητέρας μου Νίκος Γούναρης στο οποίο είχε 4 ντριστέλες και 1 μαντάνι. Ο Ξυλοπαρκιώτης ποταμός είχε τα περισσότερα εργαστήρια όπως προαναφέρω καθόσον τα νερά του χρησιμοποιούσαν κάτοικοι και των δύο χωριών. Γεγονός αναμφισβήτητο είναι ότι αυτά τα δύο ποτάμια αναβλύζουν στις πηγές τους νερό άφθονο σε ποσότητα αρίστης ποιότητας και το οποίο πέρα από την υδροδότηση των χωριών αυτών από τις πηγές τους απευθείας χωρίς πομώνες, αρτεσιανά κ.λπ. έδωσαν οικονομική ανάπτυξη στα παραπάνω χωριά, μέσα από τα προαναφερομένα εργαστήρια καθώς επίσης αρδεύονται όλες οι καλλιέργειες στον κάμπο των χωριών αυτών. Τα τελευταία 40 περίπου χρόνια οπότε σταμάτησε η λειτουργία των νεροτριβών των μαντανιών και των μύλων λόγω έλλειψης προϊόντων π.χ. φλοκάτα είδη, σκούτινα είδη κ.λπ. οι ιδιοκτήτες τους ασχολούνται πλέον με τα «ταπητοκαθαριστήρια».

Αλέξανδρος Χαρ. Μπέης 

Συνταξιούχος δικαστικός γραμματέας

Τρίκαλα 24-10-2023

Εντυπωσιακές αντανακλάσεις τοπίων στο νερό

 

Η Παναγία του Βαλτινού με τις αντανακλάσεις της.

Από τον μύθο του «Νάρκισσου», το όμορφο αγόρι που αντιλήφθηκε με «προσομοιωτικό» τρόπο την ομορφιά του κι ένιωσε έλξη για την εικόνα του, που αντανακλούσε σε μια λακκούβα, μέχρι το μεγαλείο της δημιουργικότητας της φωτογραφικής τέχνης, που οι φωτογράφοι απογειώνουν με τις λήψεις τους, και γεννιούνται τα ανεπανάληπτα έργα τέχνης της αντανάκλασης. Με ενδιάμεσο στοιχείο το νερό, οι καλλιτέχνες μπορούν να μετατρέψουν μια εικόνα και να την κάνουν έργο τέχνης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι φωτογραφίες που αποτυπώνουν αντανακλάσεις στην επιφάνεια του νερού, είτε αυτές δημιουργούνται από υδάτινες επιφάνειες στην καρδιά της φύσης, ή ακόμα κι από το νερό της βροχής μέσα σε μια λακκούβα.

Αν παρατηρήσει κανείς, τις λακκούβες στους δρόμους που γεμίζουν με νερό έπειτα από μια βροχή, μπορεί να δει ένα ολόκληρο σύμπαν να ξεδιπλώνεται μπροστά του.

Στη φωτογραφία, βλέπουμε τον μύλο του Ματσόπουλου, που τραβήχτηκε προφανώς από την μεριά του μικρού ποταμού, που υπάρχει στην περιοχή. Την τοποθετήσαμε, επίτηδες ανάστροφα, παιχνιδίζοντας με την αίσθηση του πραγματικού από του προσομοιωτικού. Η επόμενη φωτογραφία είναι η κανονική.

Ακολουθούν και άλλες ανάλογες φωτογραφίες, άλλωστε δεν υπάρχουν όρια στη δημιουργικότητα. 

Για αυτό την επόμενη φορά που θα ξεσπάσει μια βροχή, με ένα κινητό ανά χείρας, ο καθένας μπορεί να ανακαλύψει τοπία και εικόνες να αντικατοπτρίζονται στο νερό και να δημιουργήσει τα δικά του έργα τέχνης. Εμείς απλώς δίνουμε την ιδέα.

ΧΟΡΤΑΡΙΑΣΜΕΝΟΙ ΔΡΟΜΟΙ

 

Όταν οι άνθρωποι εγκαταλείπουν κάποιους δρόμους, τότε τους καταλαμβάνει αμέσως το χορτάρι. Πυκνή πρόθυμη χλόη σκεπάζει τις αυλακιές και τα ίχνη των πελμάτων. Όμως εγώ επιμένω. Περνώ και ξαναπερνώ από τους χορταριασμένους δρόμους και σκέφτομαι τις αιτίες που οι άνθρωποι εγκαταλείπουν αυτούς τους χώρους στην τύχη και την ερημιά τους. Σε ποια «εξωχώρα» πλέον καταγράφουν την παρουσία τους; Περνώ και ξαναπερνώ. Η εξωχώρα, όμως, βρίσκεται κι εδώ. Ένας απόηχος, μια καταλαγιασμένη μαγεία, ένα ψιθύρισμα λίγο πριν γίνει καθαρή φωνή. Επειδή βάζω στο μυαλό μου ‒ντάλα μεσημέρι‒ την πιθανότητα να εμφανιστεί η συνοδεία του Πάνα ή εκείνη του Διονύσου πίσω από τα δέντρα και τους πυκνούς θάμνους κι έτσι να δώσει ξαφνική ζωή στο κοιμισμένο τοπίο. Και με τη σκέψη αυτή εξορκίζω την άνευρη πλήξη του μεσημεριού, αυτήν τη χαλαρωτική άφεση κάθε έγνοιας, την ατονία υπό την αόριστη μελαγχολία των χαμηλών νεφώσεων. Πάντα η βιοτική κόπωση μας ωθεί με τον τρόπο της να βρούμε καταφύγιο στην περιοχή του ονείρου. Και, ονειροπολώντας έτσι, προχωρώ μέσα στη φωτεινή μέρα.

Του Ηλία Κεφάλα

Ενδυματολογική ανάλυση σε μια φωτογραφία νιόπαντρου ζευγαριού από το Βαλτινό

 

Από μια φωτογραφία του 1922, με το νιόπαντρο ζευγάρι, Δημήτριο και Κλεοπάτρα Ψύχου, από το Βαλτινό, ο λαογράφος Σωτήρης Ρουσιάκης, άντλησε στοιχεία για την ανάλυση της τοπικής παραδοσιακής Καραγκούνικης ενδυμασίας των Τρικάλων.

Ο Σωτήριος Ρουσιάκης δημοσίευσε την λαογραφική του εργασία, στο Ετήσιο, Φιλολογικό, Ιστορικό, Λαογραφικό, Λογοτεχνικό περιοδικό σύγγραμμα «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ», τόμος 33^ος, του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων, έκδοση του 2013.

Πρόκειται για μια ενδυματολογική ανάλυση της γυναικείας παραδοσιακής φορεσιάς η οποία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της Καραγκούνικης ενδυμασίας των Τρικάλων.  Πιο συγκεκριμένα για την φορεσιά της Κλεοπάτρας Ψύχου, μεταξύ άλλων, αναφέρονται τα εξής:

«…Η σύζυγος με τα λαγκιολάτα σαϊάδια. Ο τύπος αυτός είναι χαρακτηριστικός της περιοχής Τρικάλων. Φοράει την υφαντή βαμβακομάλλινη φανέλα με τα μαν’κέτια , τους δυο πολύπτυχους σαγιάδες, τον κατωσαγιά και τον πανωσαγιά με την λωρίδα και το γιλέκο με τις 4 φούντες στην πλάτη. Μεταξωτή τραχηλιά και μεταξωτή ποδιά με μεγάλο βολάν. Επιπλέον φοράει την ιδιότυπη τραπεζιόσχημη ρούχινη ποδιά- η συγκεκριμένη φορέθηκε σε χωριά των Τρικάλων. Δεξιά κι αριστερά στη ζώνη κρεμά δύο μεγάλα μαντίλια- μια ενδυσιακή συνήθεια που σταμάτησε στην περιοχή, αλλά διατηρήθηκε σε άλλα χωριά των Τρικάλων και Καρδίτσας. Τα μανίκια του πουκάμισου σκουμπώνονται με τέτοιον τρόπο, ώστε να φαίνονται τα κεντήματά τους, χαρακτηριστική συνήθεια εποχής. Σκεπάζει τα λινομάνικα με τα άσπρα μανικούλια ραμμένα στον κατωσαγιά και πάνω φοράει την πλιξιάνα, και δένει το μαντίλι, μπερέτα. Πάνω καρφώνει τις τετραπλές κεφαλόκοπ’τσες, που ενώνονται μεταξύ τους με αλυσίδες και μπροστά στο μέτωπο τα καρφοβέλονα (ένα ιδιότυπο κόσμημα που καταργήθηκε αργότερα) και την αράδα με τα φλουριά. Στο στήθος κάτω από τον λαιμό πιάνει την παραμάνα και πάνω στην τραχηλιά καρφώνει καδένες με φλουριά και νομίσματα. Στη μέση το ασημοζούναρο. Φοράει στην ποδιά δυο κοσμήματα, την ημικυκλική μπαλτσούδα που η μεγάλη πόρπη της, η κόπ’τσα, πιάνεται στο γιλέκο και η μικρότερη πλάι δεξιά, και την ασημοσουγιά που γαντζώνεται διαγώνια. Στα χέρια μπιλιτζίκια. Οι τετραπλές κεφαλόποπ’τσες, η ασημοσουγιά και η μπαλτσούδα καταργήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1920. Μετέπειτα τα φόρεσαν όσες γυναίκες τα είχαν κληρονομήσει από συγγενείς τους»...

Σαν σήμερα, πριν από 98 χρόνια γεννήθηκε ο Μάνος Χατζιδάκης!

 

Η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυΐα της Ελλάδας, ο Μάνος Χατζιδάκις, γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου του 1925 και πέθανε στις 15 Ιουνίου 1994.

Εις μνήμη του παρουσιάζουμε  ένα βιογραφικό που έγραψε ο ίδιος. Το κείμενο γράφτηκε στις 20 Μαΐου 1980 όπου και βρισκόταν στη Μελβούρνη. Ο τίτλος του κειμένου, δια χειρός  Μάνου Χατζιδάκι, είναι «Βιογραφικό σε πρώτο πρόσωπo»:

«Γεννήθηκα στις 23 Οκτώβρη του ‘25, στην Ξάνθη τη διατηρητέα κι όχι την άλλη τη φριχτή που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους μεταπολεμικούς της ενδοχώρας μετανάστες.

Η μητέρα μου ήταν από την Αδριανούπολη και ο πατέρας μου απ’ την Κρήτη. Με φέραν το ‘31 στην Αθήνα απ’ όπου έλαβα την Αττική παιδεία – όταν ακόμη υπήρχε στον τόπο μας και Αττική και Παιδεία.

Είμαι λοιπόν γέννημα δύο ανθρώπων που δεν συνεργάστηκαν ποτέ, εκτός απ’ την στιγμή που αποφάσισαν την κατασκευή μου. Γι’ αυτό και περιέχω μέσα μου όλες τις δυσκολίες του Θεού και όλες τις αντιθέσεις. Όμως η αστική μου συνείδηση, μαζί με τη θητεία μου την Ευρωπαϊκή, φέραν έν’ αποτέλεσμα εντυπωσιακό. Έγινα τόσο ομαλός, έτσι που οι γύρω μου να φαίνονται ως ανώμαλοι.

Η κατοχική περίοδος μου συνειδητοποίησε πως δεν χρειαζόμουν τα μαθήματα της Μουσικής, γιατί με καθιστούσαν αισθηματικά ανάπηρο και ύπουλα μ’ απομάκρυναν απ’ τους αρχικούς μου στόχους που ήταν: Να διοχετευθώ, να επικοινωνήσω και να εξαφανιστώ. Γι’ αυτό και τα σταμάτησα ευθύς μετά την κατοχή – σαν ήρθε η απελευθέρωση. Δεν σπούδασα σε Ωδείο και συνεπώς δεν μοιάζω φυσιογνωμικά με μέλος του γνωστού Πανελληνίου Μουσικού Συλλόγου.

Ταξίδεψα πολύ. Κι’ αυτό με βοήθησε ν’ αντιληφθώ πώς η βλακεία δεν ήταν μόνο προϊόν του τόπου μας αποκλειστικό, όπως περήφανα αποδεικνύουν συνεχώς οι Έλληνες σωβινιστές και οι ντόπιοι εθνικιστές. Έτσι ενισχύθηκε η έμφυτη ελληνικότητά μου και μίκραινε κατά πολύ ο ενθουσιασμός μου για τους αλλοδαπούς.

Έγραψα μουσική για το Θέατρο, για τον Κινηματογράφο και τον Χορό. Παράλληλα έγραψα πολλά τραγούδια – δύο χιλιάδες μέχρι στιγμής, – μέσ’ απ’ τα οποία ξεχωρίζω όλα όσα περιέχει αυτή μου η συναυλία.

To 1966 βρέθηκα στην Αμερική, και επειδή χρωστούσα στην ελληνική εφορία κάπου τρισήμιση εκατομμύρια δραχμές, αναγκάστηκα να κατοικήσω εκεί ώσπου να τα εξοφλήσω.

Εξόφλησα τα χρέη μου το ‘72 κι’ επέστρεψα στην Αθήνα, για να κατασκευάσω το καφενείο με το όνομα «Πολύτροπο». Ήρθε όμως ο τυφώνας που ονομάστηκε «Μεταπολίτευση» με τις σειρήνες των γηπέδων και των σφαιριστηρίων και τους χιλιάδες εκ των υστέρων αντιστασιακούς, που αγανακτισμένοι τραγουδούσαν τραγούδια ενάντια στη Δικτατορία, και που με αναγκάσανε να κλείσω το «Πολύτροπο», μ’ ένα παθητικό περίπου πάλι των τρισήμιση εκατομμυρίων. Μοιραίος αριθμός.

Κι’ έτσι απ’ το ‘75 αρχίζει μια διάσημη «εποχή μου» που θα την λέγαμε, για να την ξεχωρίσουμε η υπαλληλική, και που με κατέστησε πάλι διάσιμο σ’ όλους τους απληροφόρητους συμπατριώτες μου και σ’ όσους πίστεψαν πως τοποθετήθηκα χαρακτηριστικά στις όποιες θέσεις της δημόσιας ζωής. Μέσα σ’ αυτή που λέτε την περίοδο, προσπάθησα ανεπιτυχώς είναι αλήθεια, να πραγματοποιήσω «ακριβές καφενειακές ιδέες» πότε στην ΕΡΤ και πότε στο Υπουργείο Πολιτισμού. Και οι δύο ετούτοι οργανισμοί βαθύτατα διαβρωμένοι και σαθροί από τη γέννησή τους, κατάφεραν ν’ αντισταθούν επιτυχώς ώσπου στο τέλος να με νικήσουν «κατά κράτος». Παρ΄ όλα αυτά, μέσα σε τούτον τον καιρό, γεννήθηκε η φιλελεύθερη έννοια του ΤΡΙΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ και επιβλήθηκε σε ολόκληρο τον τόπο.

Και καταστάλαγμα μέχρι στιγμής του βίου μου είναι:

Α δ ι α φ ο ρ ώ για την δόξα. Με φυλακίζει στα όρια που εκείνη καθορίζει κι’ όχι εγώ.

Π ι σ τ ε ύ ω στο τραγούδι που μας αποκαλύπτει κι όχι σ’ αυτό που μας διασκεδάζει και μας κολακεύει εις τας βιαίως αποκτηθείσας συνήθειές μας.

Ε π ι θ υ μ ώ να έχω πολλά χρήματα για να μπορώ να στέλνω «εις τον διάβολον» – πού λένε – κάθε εργασία που δεν με σέβεται. Το ίδιο και τους ανθρώπους.

Π ε ρ ι φ ρ ο ν ώ αυτούς που δεν στοχεύουν στην αναθεώρηση και στην πνευματική νεότητα, τους εύκολα «επώνυμους» πολιτικούς και καλλιτέχνες, τους εφησυχασμένους συνομήλικους, την σκοτεινή και ύποπτη δημοσιογραφία την πάσα λογής χυδαιότητα καθώς και κάθε ηλίθιο του καιρού μου.

Aυτό το ρεσιτάλ είναι αποτέλεσμα πολύχρονης συνειδητής προσπάθειας και μελέτη «υψηλού πάθους». Γι’ αυτό και το αφιερώνω στους φίλους μου.

ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ

Μελβούρνη 20 Μαΐου 1980».

 

Οι βωμολοχίες των αρχαίων Ελλήνων

 

Προκαλεί έκπληξη, όταν βρίσκεσαι μπροστά στην διαπίστωση πως εκείνοι οι εξιδανικευμένοι πολίτες της Αρχαίας Ελλάδας και του Χρυσού Αιώνα, που γέννησαν τα φιλοσοφικά θεμέλια της Δύσης και εντρύφησαν σε ιδέες καινοτόμες, ήταν και αθυρόστομοι. Σ’ αυτή την διαπίστωση, λοιπόν, βασίστηκε το βιβλίο του Μάριου Βερέττα, που είχε σαν σκοπό να σταχυολογήσει τις βρισιές της αρχαίας γραμματείας για παιδαγωγικούς σκοπούς. Ακολουθεί ένα δείγμα μερικών λέξεων από τις αρχαίες βωμολοχίες, που έχουν αποτυπωθεί στο βιβλίο:

ΑΒΡΟΒΑΤΗΣ: Το πρώτο συνθετικό είναι το επίθετο αβρός (τρυφερός) και η λέξη υποδηλώνει τον θηλυπρεπή άνδρα, εκείνον που βαδίζει με γυναικείο τρόπο

ΑΝΑΣΕΙΣΙΦΑΛΛΟΣ: Το πρώτο συνθετικό είναι το ρήμα ανασείω (κουνάω) και η λέξη υποδηλώνει τη φιλήδονη γυναίκα που πιάνει και κουνάει τον φαλλό.

ΒΔΕΩ: βρωμάω, πέρδομαι

ΓΛΩΤΤΟΔΕΨΕΩ: κάνω μαλάξεις με τη γλώσσα

ΓΟΓΓΥΛΗ: Μεταφράζεται ως ολοστρόγγυλη και παραπέμπει στο στήθος

ΓΥΝΑΙΚΟΠΙΠΗΣ: Το δεύτερο συνθετικό είναι το ρήμα οπιπτεύω (παρακολουθώ) και η λέξη υποδηλώνει τον μπανιστιρτζή

ΔΡΟΜΑΣ: Εκείνη του δρόμου, η πόρνη

ΕΚΦΑΥΛΟΣ: Ατιμασμένος

ΕΣΧΑΡΑ: Προέρχεται από το ρήμα ίσχω (εμποδίζω) και η λέξη υποδηλώνει το αιδοίο

ΕΥΠΥΓΟΣ: Γυναίκα με καλοσχηματισμένα οπίσθια

ΚΑΣΣΩΡΙΣ: Προέρχεται από το κάσις (αδελφός, εταίρος) και η λέξη υποδηλώνει την πόρνη

ΚΟΠΡΙΟΣ: Τιποτένιος

ΜΥΖΟΥΡΙΣ: Προέρχεται από το ρήμα μυζάω (ρουφάω) και το ουσιαστικό ουρά (πέος), υποδηλώνοντας τη γυναίκα που κάνει την αντίστοιχη πράξη

ΠΗΘΙΚΑΛΩΠΗΞ: Άνθρωπος πανούργος

ΠΟΣΘΗ: Το δέρμα που περιβάλλει το πέος

ΠΟΣΘΩΝ: Ο άνδρας που έχει μεγάλη πόσθη, άρα μεγάλο πέος

ΗΔΟΝΟΘΗΚΗ: Το αιδοίο

ΚΙΝΟΥΡΗΣ: Το άτομο που κινείται επιδεικνύοντας την ουρά του (δηλ. το πέος του)

ΛΕΧΡΙΟΣ: Ο λεχρίτης

ΛΥΔΙΑ: Η πόρνη πολυτελείας.

ΛΟΧΜΗ: Μεταφράζεται ως θάμνος και υποδηλώνει το τριχωτό αιδοίο

ΡΩΠΟΠΕΡΠΕΡΗΘΡΑΣ: Προέρχεται από το ρώπος (φτηνόπραγμα) και το πέρπερος (φλυαρία), υποδηλώνοντας το άτομο που λέει όλο χαζομάρες

ΣΚΩΡΑΜΙΣ: Απατεώνας

ΣΠΟΔΗΡΙΛΑΥΡΑ: Προέρχεται από το σπουδή (βιαστικά) και το λαύρα (απόπατος), υποδηλώνοντας το άτομο που τρώει κόπρανα

ΧΑΛΚΙΔΙΤΙΣ: Το άτομο που εκδίδεται για ένα χάλκινο νόμισμα, η φθηνή πόρνη.

Θα σε νικήσει ο Αχμέντ, Μπίμπι...

 

Του Παύλου Ριζαργιώτη

 

Πόσους θα σκοτώσεις Μπίμπι; Ποιον να πρωτοσκοτώσεις; Τούτοι εδώ δεν χαμπαριάζουν από θάνατο. Όχι πως δεν αγαπάνε τη ζωή. Γι' αυτήν πολεμάνε. Όμως, δεν μπορούν να μη σκοτώνονται. Για τη ζωή πεθαίνουν. Πατρίδα και ειρήνη θέλουν. Όχι τον πόλεμο. Προτιμούν ν' ακούν το απαλό θρόισμα των φύλλων της ελιάς, από το άγριο κροτάλισμα των πυροβόλων. Το χαρούμενο νανούρισμα της μάνας στο πέτρινο κατώι, από τον ανατριχιαστικό κρότο των τανκς. Τη γλυκιά λαλιά της φλογέρας του βοσκού στους λόφους, από το θανατερό βουητό των αεροπλάνων. Το όνειρό τους απλό: Να μπορεί ο μικρός Αχμέντ να παίζει ποδόσφαιρο στις γειτονιές της Παλαιστίνης φορώντας ολοκαίνουρια παπούτσια.

Υπάρχει πολύς θυμός στην Παλαιστίνη, Μπίμπι. Αναδύεται μέσα από τα βομβαρδισμένα νοσοκομεία, τα ισοπεδωμένα σπίτια. Περνάει μέσα από τις τρύπες στα ρούχα των σκοτωμένων, τα βαριά σίδερα των φυλακών. Φωλιάζει μέσα στις καρδιές που πικράθηκαν, εκτοξεύεται από μάτια που κλαίνε, χείλη που σφίγγονται. Γιατί δεν μπορείς να μη θυμώνεις όταν κάθε πρωί βλέπεις το χακί έξω από την πόρτα σου και κάθε βράδυ έρχεται ο στρατιώτης να συλλάβει κάποιον από την οικογένειά σου. Όταν σπέρνεις λίγες ελιές στο χωράφι σου και ο κατακτητής σού παίρνει και τη σοδειά και το χωράφι. Όταν περπατώντας στους σκοτεινούς δρόμους σκοντάφτεις σε σωρούς νεκρών, πατάς ανθρώπινα άντερα χυμένα στο χώμα. Μέσα στο σκοτάδι φυτρώνει ο θυμωμένος σπόρος του φωτός.

Δεν μπορείς να σκοτώσεις τους αγωνιστές της λευτεριάς, Μπίμπι. Αυτοί και να πεθάνουν ζουν. Κι οι πεθαμένοι που πολεμάνε πλάι στους ζωντανούς δεν επιτρέπουν τον φόβο, την απογοήτευση. Αγρυπνούν, βλέπουν, ακούν και κρίνουν. Πολεμάνε όχι από απελπισία, για την ελπίδα. Κι ας είναι μόνοι τους, αφού κι οι φίλοι τούς πρόδωσαν. Πολεμίστρες τα σώματα των νεκρών τους. Με τις σφενδόνες πολεμούν. Κι αν άλλο όπλο δεν έχουν, με τα κόκαλα των μαρτύρων τους. Κι όταν τους κόβετε το ένα χέρι πολεμούν με το άλλο. Κι όταν τους κόβετε και τα δυο χέρια παλεύουν με τα δόντια. Αυτούς λες βάρβαρους κι απολίτιστους. Όμως, ποτέ οι βάρβαροι δεν πολεμούσαν για ιδανικά κι οι απολίτιστοι ήταν πάντα στη δική σας ρατσιστική και πολεμοκάπηλη πλευρά της Ιστορίας.

Εχεις γερές πλάτες, Μπίμπι. Ο ξεμωραμένος γέροντας του Λευκού Οίκου σπεύδει να σου προσφέρει κι άλλα, ακόμα πιο θανατερά όπλα κι άσπρη μπογιά για να βάψεις τα μαύρα φτερά των αεροπλάνων που ισοπεδώνουν τη γη της Παλαιστίνης. Έτσι έκανε πάντα ο μπαρμπα - Σαμ. Το ξέρουν καλά οι Παλαιστίνιοι. Το μαρτυρούν και τα αποτσίγαρα με αμερικάνικες μάρκες που σβήνουν οι στρατιώτες σου στο αίμα των σκοτωμένων. Μαζί σου είναι και οι ηγέτες της «δημοκρατικής» Ευρώπης - με πιο ένθερμους, μάλιστα, τους απογόνους εκείνων που οργάνωσαν το εβραϊκό ολοκαύτωμα - ενώ ο ανεκδιήγητος Έλληνας πρωθυπουργός δεν δίστασε να αναγνωρίσει στη χώρα σου «εθνικό δικαίωμα» στην πολεμική εκδίκηση και στην τρομοκρατική δράση.

Όμως, να το ξέρεις. Απέναντί σου είναι οι λαοί όλου του κόσμου. Κι αυτοί, με την αλληλεγγύη τους, με την πάλη τους, θα δώσουν, αργά ή γρήγορα, τη νίκη στους νικημένους. Τελικά ο μικρός Αχμέντ θα παίξει ποδόσφαιρο σε ελεύθερες γειτονιές της Παλαιστίνης...

 Πηγή: Ριζοσπάστης

Από τις σελίδες της παράδοσης του Βαλτινού «Το Φλάμπουρο του γάμου»

 

Ο παραδοσιακός γάμος στο Βαλτινό ήταν πλουσιότατος σε εθιμοτυπικές και συμβολικές πράξεις, και καθιστούσε ιδιαίτερα γραφική την τελετή του. Ένα από τα έθιμα ήταν και το έθιμο του φλάμπουρου.  Πρόκειται για ένα είδος σημαίας (λαβάρου), που κατασκεύαζαν οι συγγενείς κι οι φίλοι του γαμπρού πριν από την έναρξη της τελετής του γάμου. Ήταν η σημαία, το λάβαρο του γάμου και της χαράς. Το κοντάρι ήταν καμωμένο από σκληρό ξύλο κρανιάς, για συμβολικούς λόγους, έτσι ώστε  να είναι γεροί ο γαμπρός και η νύφη. Στο πάνω μέρος έφερε σταυρό και στολίζονταν με λουλούδια. Στον σταυρό καρφώνονταν τρία μήλα ή ρόδια. Αξίζει να αναφερθεί ότι από την αρχαιότητα το μήλο και το ρόδι συμβόλιζαν τον έρωτα και τη γονιμότητα. 

Η σημαία γίνονταν από άσπρο καλό πανί, στο οποίο κεντούσαν τον Άη Γιώργη με μια μεταξωτή κλωστή. Το κεντημένο πανί το έδεναν επάνω στο κοντάρι και έτσι το φλάμπουρο παραδίδονταν σε έναν λεβεντόκορμο νέο συγγενή του γαμπρού, ο οποίος υπερηφανευόταν για αυτή την τιμή που του έκανε ο γαμπρός.

Ο φλαμπουριάρης λοιπόν, πήγαινε πρώτος στο σπίτι της νύφης και όταν έφτανε το υπόλοιπο συμπεθεριό, το έστηνε στη στέγη του σπιτιού και το έπαιρνε όταν ο γαμπρός έπαιρνε τη νύφη από το σπίτι. Στο γλέντι ο μπράτιμος φλαμπουριάρης άνοιγε πρώτος το χορό και ακολουθούσαν οι υπόλοιποι, οι οποίοι χόρευαν όλοι γύρω από το φλάμπουρο. Στο τέλος του χορού η νύφη πετούσε τα μήλα στους καλεσμένους.

Στο Βαλτινό έχει διασωθεί μια αφήγηση για το έθιμο του Φλάμπουρου, από τον αείμνηστο  συγχωριανό μας Στέφανο Ψύχο, την οποία παρουσιάζουμε ατόφια, χωρίς να αλλάξουμε ή να διορθώσουμε κάτι, διατηρώντας έτσι την ιδιωματική προφορά και την αυθεντικότητα της γλώσσας του τόπου μας.

Ένας μπράτιμος από το Βαλτινό Θυμάται:

«Λοιπόν θα σι που όταν παντρεύονταν η θειά μ΄ η Πανάϊου που πάει στη Μεγάρχη, η αδελφή του Μήτσιου Κατσιούλη.

Λοιπόν ιγώ είμαν πιτσιρικάς, ίσα με δέκα ετών. Ο πατέρας μ' ήταν πιθαμένους, το 1926. Λοιπόν, ένας αξάδελφους δικός μ', ήταν απ' τη Μεγάρχη. Κρατούσι φλάμπουρο, ο Γάτους ο Γιώργος κ’  είχει του φλάμπουρου αυτός. Του λέου τουν αξάδελφου μ’, «πέστουν να μι του δώσει ιμένα του φλάμπουρου», γιατί εκάναμι εξαγωρά τότι με του φλάμπουρου. Του παίρνου του φλάμπουρου απ' λες, κι ανιβαίνου αψλά στου σπίτι του Κατσιουλέϊκου.

Όταν έγιναν τα στέφανα, στεφάνωνε ο Τζερτζενές ο παππούς. Τα γένια ο Τζερτζενές τάχει κοσιάνες, δυο κοσιάνες,… τυλιγμένα τα μαλλιά πίσω… λοιπόν, φουστανέλα μελινίσια, κάλτσα, τσαρούχι τρίχινου, παλικάρι πως το λεν! Αυτόν είχει κουμπάρου.

Τέλειουσαν τα στέφανα να πούμι, γιατί τότι τα΄ έπαιρναν του κόσμου στα σπίτια κι τσ΄ φίλευαν.

Μι λέει,

«φέρει του φλάμπουρου εδώ ρε»

«Δώς μου πέντε δεκάρες» λέου ιγώ, ήταν πολλές τότε.

Μπα! τίποτα, σ' απάν ιγώ στον καβαλάρη αψλά, με του φλάμπουρου.

Μι λέει ο ξαδελφός μ' «Ά ρε κατέβα κάτ'…, ά ρε δώστου να φύγουμι».

«Ρίξτα του λέου»… Χα, χα, και πείρα μι φένιτι δυο δεκάρες! Χα, χα».

Το Φλάμπουρο

-Ράψτε το φλάμπουρο καλά γιατί θα πάει στον μαχαλά

μην το χαλάσουν τα κλαριά και μας μιλήσει η πεθερά.

 

Και εσύ βρε φλαμπουριάρη μου Θεός να σε φυλάξει

να σε παντρέψει η μάνα σου να σε χαρεί το σπίτι.

 

Βασιλικό μου φλάμπουρο. μαντήλι λουλουδάτο,

τι κάθεσαι, τι καρτερείς και δεν κινάς φεσσάτο;

 

-Το φλαμπουριάρη καρτερώ να μπει να με χορέψει

που μ’ έχει ράψει σταυρωτό με τρεις κλωστές μετάξι.

Δημοτικό τραγούδι

Από τις περιπέτειες του Βαλτσιώτη «Η προσευχή»

 

Κάποτε ο Βαλτσιώτης είδε έναν άνθρωπο γονατισμένο να προσεύχεται στο Θεό και γεμάτος περιέργεια τον ρώτησε:

-Τι κάνεις εκεί βρε άνθρωπε;

Ο άνθρωπος σταμάτησε την προσευχή του και στρεφόμενος προς τον Βαλτσιώτη, απάντησε:

-Προσεύχομαι στο Θεό.

-Και τι επιθυμείς να πετύχεις από τον Θεό με την προσευχή σου;

- Ζητώ από το Θεό να με συγχωρήσει τα του χθες και να μεριμνήσει για το αύριο.

-Και δεν ζητάς τίποτα για το σήμερα από το Θεό σου;

-Και γιατί να μπω σε τέτοιο κόπο, ο Θεός μου είναι τόσο καλός που με συγχωρεί πάντοτε τα τού χθες και μεριμνά για το αύριο. Γιατί λοιπόν να τον ενοχλήσω και για το σήμερα, για το οποίο μερίμνησε χθες και θα μου συγχωρήσει τις αμαρτίες αύριο;...