Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν

 

Με το κόστος του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ρεύματος να έχουν φτάσει σε απαγορευτικά επίπεδα, η ξυλόσομπα και το συμβατικό (ή ενεργειακό) τζάκι αποτελεί το βασικό θερμαντικό μέσο για πολλούς κατοίκους του Βαλτινού, καθώς είναι το πιο προσιτό για την αντιμετώπιση του επικείμενου σκληρού χειμώνα.

Η θέρμανση με ξύλα δεν είναι μια παλιά, ξεχασμένη μέθοδος που έχει εγκαταλειφθεί. Κάθε άλλο! Είτε για το τζάκι είτε για τη σόμπα, είναι πολύ διαδεδομένη και σε χωριά αλλά και στα αστικά κέντρα.

Ήδη πολλοί είναι εκείνοι που έχουν ξεκινήσει την προετοιμασία κοπής και προμήθειας καυσόξυλων που θα τροφοδοτήσουν την εστία τους για φέτος, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η επάρκεια για όλη την χειμερινή περίοδο.

Η κοπή, η μεταφορά, και η αποθήκευση των καυσόξυλων δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση, καθώς χρειάζεται και κόπο και χρόνο και σωστό προγραμματισμό.

Άλλωστε «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν».

Καλό χειμώνα και θερμές ευχές για ζεστές, οικονομικές και απολαυστικές χειμωνιάτικες ημέρες.

Ουρές ΙΙ {ζωολογικός κήπος}

 

Το ψαροπούλι του παραδείσου ζούσε μόνο του σε μία μικρή λιμνούλα στον παράδεισο, σαν αυτή που φαντάζεστε κοιτώντας τον πίνακα των Γιαν Μπρέγκελ και Πέτερ Πάουλ Ρούμπεμς «ο Αδάμ και η Εύα στον παράδεισο». Ο Αδάμ και η Εύα το φρόντιζαν κάθε μέρα μα όταν εκδιώχθηκαν κακήν-κακώς από τον παράδεισο, αυτό ήταν το μοναδικό όν που τους ακολούθησε, σύμφωνα με τον Ενσί, τον αρχιερέα βασιλιά των Σουμερίων, σέρνοντας μαζί και μία λωρίδα νερού για να κολυμπά μέσα της. Όταν το νερό εξατμίστηκε, ο Θεός το λυπήθηκε και του έδωσε την ικανότητα να αναπνέει έξω από το νερό, μετέτρεψε τα πτερύγια του σε φτερά και το έκανε αόρατο, ώστε να μην κινδυνεύει από τα αρπακτικά που από την πρώτη στιγμή το περιεργαζόταν λόγω των λεπιών που άστραφταν κι έδιναν στόχο. 

Όταν το ψαροπούλι διαπίστωσε ότι η επίγεια ζωή του Αδάμ και της Εύας ήταν εξόχως βαρετή και δεν του προκαλούσε κανένα ενδιαφέρον, πήρε την αρχική του μορφή, γύρισε πίσω στη λιμνούλα του στο παράδεισο, δεν άντεξε όμως τη μοναξιά και τη σιωπή και πέθανε, αντίθετα, ο Αδάμ και η Εύα έφτασαν κακήν-κακώς μέχρι τα βαθιά γεράματα αφού δήλωσαν έμπρακτα την μετάνοιά τους. Για το ψαροπούλι μόνο δύο στίχοι έμειναν του κινέζου ποιητή Μαγκούσι Σέτσου: «Αόρατο ψάρι έξω από το νερό, στον παράδεισο πήρε μορφή και πέθανε».

Του Γιάννη Πάσχου    -   Πηγή: hartismag.gr

Οι φίλοι μας, τα ζώα!

 

Η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων πρωτογιορτάστηκε το 1931 σ' ένα συνέδριο περιβαλλοντιστών στη Φλωρεντία, ως ένας τρόπος για την ευαισθητοποίηση κοινού και ειδικών για τα υπό εξαφάνιση ζώα. Από τότε, η γιορτή διευρύνθηκε και περιλαμβάνει όλα τα είδη του ζωικού βασιλείου.

Η 4η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Ζώων, επειδή συμπίπτει με τον εορτασμό της μνήμης του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, που έχει αναγορευτεί από την Καθολική Εκκλησία ως προστάτης των ζώων και του περιβάλλοντος.

H Διεθνής Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Ζώων (1978)

Άρθρο 1
Όλα τα ζώα γεννιούνται με ίσα δικαιώματα στη ζωή και στη δυνατότητα ύπαρξης.

Άρθρο 2
1. Ο άνθρωπος οφείλει να σέβεται τη ζωή κάθε ζώου.
2. Ο άνθρωπος ανήκει στο ζωικό βασίλειο και δεν μπορεί να εξοντώνει ή να εκμεταλλεύεται τα άλλα είδη του ζωικού βασιλείου. Αντίθετα, οφείλει να χρησιμοποιεί τις γνώσεις για το καλό των ζώων.
3. Κάθε ζώο δικαιούται φροντίδας, προσοχής και προστασίας από τον άνθρωπο.

Άρθρο 3
1. Κανένα ζώο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε κακομεταχείριση ή απάνθρωπη συμπεριφορά.
2. Αν η θανάτωση ενός ζώου θεωρηθεί υποχρεωτική πρέπει να γίνεις στιγμιαία, ανώδυνα και χωρίς καμιά πρόκληση αγωνίας του ζώου.

Άρθρο 4
1. Κάθε ζώο δικαιούται να ζήσει στο φυσικό του χώρο (γη, θάλασσα, αέρας) και να αναπαράγεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους,
2. Η στέρηση ελευθερίας του ζώου ακόμη κι αν γίνεται για μορφωτικούς σκοπούς είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη δικαιωμάτων αυτού.

Άρθρο 5
1. Κάθε ζώο που από παράδοση θεωρείται κατοικίδιο δικαιούται να ζήσει με το ρυθμό και τις συνθήκες ζωής και ελευθερίας που αντιστοιχούν στο είδος του. 2. Η διαφοροποίηση αυτών των συνθηκών από τον άνθρωπο έχει σκοπούς κερδοσκοπικούς και είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη.

Άρθρο 6
1. Κάθε ζώο που αποτελεί σύντροφο του ανθρώπου έχει δικαίωμα διάρκειας ζωής ανάλογης με τη φυσική του μακροβιότητα.
2. Η εγκατάλειψη ενός ζώου θεωρείται πράξη απάνθρωπη και εξευτελιστική.

Άρθρο 7
Αναφορικά με τα ζώα που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον άνθρωπο, η διάρκεια και η ένταση δουλειάς πρέπει να είναι σε λογικά πλαίσια, η διατροφή τους ικανοποιητική και η ανάπαυσή τους υποχρεωτική.

Άρθρο 8
1. Οποιοσδήποτε πειραματισμός πάνω στα ζώα, ιατρικός, επιστημονικός, κλπ. Αντιτίθεται προς τα δικαιώματα των ζώων, εφόσον προκαλεί πόνο σωματικό ή ψυχικό.
2. Πρέπει να επιδιώκεται η αντικατάσταση του πειραματισμού πάνω στα ζώα από άλλες υπάρχουσες τεχνικές.

Άρθρο 9
Τα ζώα που εκτρέφονται για τη διατροφή του ανθρώπου πρέπει να στεγάζονται, να τρέφονται, να μετακινούνται και να θανατώνονται χωρίς πρόκληση πόνου και αγωνίας.

Άρθρο 10
1. Απαγορεύεται η εκμετάλλευση των ζώων για τη διασκέδαση των ανθρώπων. 2. Η έκθεση ζώου και τα θεάματα που χρησιμοποιούν ζώα αποτελούν καταστρατήγηση της αξιοπρέπειας και του σεβασμού προς τη ζωή του ζώου.

Άρθρο 11
Κάθε πράξη που χωρίς λόγο προκαλεί θάνατο ζώου είναι βιοκτονία, είναι έγκλημα απέναντι στη ζωή.

Άρθρο 12
1. Κάθε πράξη που προκαλεί θάνατο μεγάλου αριθμού άγριων ζώων αποτελεί «γενοκτονία», έγκλημα απέναντι στο είδος.
2. Η μόλυνση και οποιαδήποτε καταστροφή του φυσικού μας περιβάλλοντος οδηγούν στη γενοκτονία.

Άρθρο 13
1. Σεβασμός επιβάλλεται ακόμη και στο νεκρό ζώο.
2. Κάθε σκηνή βίας στην τηλεόραση και το σινεμά, με θύματα ζώα πρέπει να απαγορευτεί και μόνο οι σκηνές που έχουν σκοπό να ενημερώσουν για τα δικαιώματα των ζώων οφείλουν να προβάλλονται.

Άρθρο 14

1. Οι οργανισμοί προστασίας και προάσπισης των ζώων πρέπει να αντιπροσωπεύονται από κάθε κυβέρνηση.
2. Τα δικαιώματα του ζώου πρέπει να κατοχυρωθούν απ' τους νόμους, όπως ακριβώς και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Η ιστορία της εταιρείας αναψυκτικών Κλιάφα

 

Μια ποιητική ταινία, ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ, του σκηνοθέτη Βασίλη Λουλέ, ξαφνιάζει ευχάριστα όλους τους Τρικαλινούς καθώς αφορά μια μεγάλη οικογένεια: την ιστορία της εταιρείας αναψυκτικών Κλιάφα, για όλα αυτά τα «υλικά» μέσα από τα οποία οι ιδιοκτήτες, τα στελέχη και οι απλοί εργαζόμενοι της εταιρείας Κλιάφα έχτισαν, όλοι μαζί, «…μια μεγάλη οικογένεια».

Μετά από έρευνα, γυρίσματα, μοντάζ, κλπ, που κράτησαν ενάμισυ χρόνο, το ντοκιμαντέρ “ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ” είναι από σήμερα διαθέσιμο στο διαδίκτυο.

Η ιστορία της εταιρείας αναψυκτικών Κλιάφα στα Τρίκαλα ζωντανεύει μέσα από σπάνια ντοκουμέντα, φωτογραφίες, ηχογραφήσεις και φιλμάκια αρχείου, σύγχρονες μαρτυρίες από ανθρώπους που εργάστηκαν παλαιότερα, κινηματογραφικές λήψεις κτηρίων και μηχανημάτων.

Η εταιρεία που ίδρυσε το 1926 ο Θόδωρος Κλιάφας άλλαξε την ιστορία της εμφιάλωσης στην Ελλάδα και δεν σταμάτησε ποτέ, αθόρυβα και διακριτικά, να καινοτομεί.

Τεκμηριωμένο σε βάθος, αυτό το Ιστορικό ντοκιμαντέρ φωτίζει τη δυναμική της επιχειρηματικότητας και το ήθος της εργασίας μιας ολόκληρης εποχής.

Η ιστορία όμως της εταιρείας δεν είναι μια απαρίθμηση επιτευγμάτων, μηχανημάτων και προϊόντων — είναι κυρίως η ιστορία των ανθρώπων της. Στο ντοκιμαντέρ φωτίζονται και αυτές ακριβώς οι μικρές ιστορίες: τα προσωπικά χαρίσματα και οι αδυναμίες, η οικογένεια και η φιλία, οι παιδικές αλάνες, η γειτονιά και η πόλη, τα οράματα και οι δυσκολίες, το ρίσκο, ο μόχθος και η αφοσίωση, η αλληλεγγύη, η δημιουργία και η προσφορά.

Μια ταινία για όλα αυτά τα “υλικά” μέσα από τα οποία οι ιδιοκτήτες, τα στελέχη και οι απλοί εργαζόμενοι της εταιρείας Κλιάφα έχτισαν, όλοι μαζί, «…μια μεγάλη οικογένεια».

Και βέβαια στην ταινία θα αναγνωρίσουμε και πολλούς εργαζόμενους από το Βαλτινό.

Διάρκεια: 69 λεπτά

«Εμπάτε χίλιοι αλέστε…» (Παροιμίες & γνωμικά.)

 

Ολόκληρη η παροιμία είναι «Εμπάτε χίλιοι αλέστε και αλεστικά μη δώστε.»· η εκδοχή «Μπάτε σκύλοι αλέστε και αλεστικά μη δώστε.» μάλλον είναι παραφθορά της αρχικής, το «χίλιοι» γίνεται «σκύλοι». Στην «Ιστορία της Αγγλίας» ο Νίκος Τσιφόρος γράφει: «Κύριοι μου κι αφέντες μου, καλοί είσαστε, ευγενείς είσαστε, αλλά πριν απ’ όλα θα φτιάξουμε κράτος. Όχι όπως το ξέρατε μέχρι τώρα, μπάτε σκύλοι αλέστε. Κράτος θα πει κράτος, όλοι θα σεβόσαστε τους νόμους, η εκκλησία θα υποτάσσεται στο βασιλιά, εμένα δηλαδή, και όποιος κάνει του κεφαλιού του θα τον μπαγλαρώνω, έχω και δύναμη και δρόμους να τρέξουμε να προλαβαίνουμε τους αντάρτες.»

Ο Παπαδιαμάντης στην «Ἀσπροφουστανοῦσα» (1925) σημειώνει την πρώτη εκδοχή: «― Οὑ Γιαννιός, θὰ πῶ ! τί θαρρεῖτε; Πὼς εἷναι τάχα γιὰ νοικοκυριὸ ἄνθρωπος, ἢ τὸν μέλει τίποτα γιὰ νιτερέσο, ἢ γιὰ δουλειά, ἢ γιὰ καζάντιο; Ἐμβᾶτε χίλιοι ἀλέσετε… Κατὰ πῶς φαίνεται κ᾿ ἡ πρώτη γυναίκα του ἦτον δὰ μιὰ σκορπαλευρού… Ἄχ! καὶ πῶς δὲν ἔμαθε νὰ ἐκτιμᾶ τὰ γρόσια…»

«Νιτερέσο» είναι το συμφέρον. [< παλ. ιταλ. interesso]. «Καζάντιο» λέγεται η περιουσία, ο πλούτος, ό,τι κερδίζει, «καζαντίζει» κάποιος.

Για τους μυλωνάδες και τις μυλωνούδες λέγονται και τα επόμενα: «Κι η μυλωνού τον άντρα της με τους πραματευτάδες.», «Καθένας με τον πόνο του κι ο μυλωνάς το ξάγι (ή τ’ αυλάκι).», «Αν τινάξει ο μυλωνάς τα ρούχα του, κάνει πίτα και κουλούρια.», «Κουλούρα φτιάνει ο μυλωνάς τινάζοντας τα γένια.», «Αλεστικά φουρνιάτικα του μυλωνά ‘ναι η πίτα.», «Από μυλωνάς, δεσπότης.» και το ειρωνικό «Από της μυλωνούς τον κώλο ορθογραφίαν γυρεύεις;»

Για μια μυλωνού πίνει και τραγουδάει ο μπαρμπα – Γιαννός «ο Έρωντας»:

     Σοκάκι μου μακρύ-στενό, με την κατεβασιά σου,

     κάμε κ’ εμένα γείτονα με την γειτόνισσά σου.

     Άλλοτε παραπονούμενος ευθύμως:

     Γειτόνισσα, γειτόνισσα, πολυλογού και ψεύτρα,

     δεν είπες μια φορά κ’ εσύ, Γιαννιό μου έλα μέσα.  

     Xειμών βαρύς, επί ημέρας ο ουρανός κλειστός. Eπάνω εις τα βουνά χιόνες, κάτω εις τον κάμπον χιονόνερον. H πρωία ενθύμιζε το δημώδες:

     Bρέχει, βρέχει και χιονίζει,

     κι ο παπάς χειρομυλίζει.

     Δεν εχειρομύλιζεν ο παπάς, εχειρομύλιζεν η γειτόνισσα, η πολυλογού και ψεύτρα, του άσματος του μπαρμπα-Γιαννιού. Διότι τοιούτον πράγμα ήτο· μυλωνού εργαζομένη με την χείρα, γυρίζουσα τον χειρόμυλον. Σημειώσατε ότι, τον καιρόν εκείνον, το αρχοντολόγι του τόπου το είχεν εις κακόν του να φάγη ψωμί ζυμωμένον με άλευρον από νερόμυλον ή ανεμόμυλον, κ’ επροτίμα το διά χειρομύλου αλεσμένον.

     Kαι είχεν πελατείαν μεγάλην, η Πολυλογού. Eγυάλιζεν, είχε μάτια μεγάλα, είχε βερνίκι εις τα μάγουλά της. Eίχεν ένα άνδρα, τέσσαρα παιδιά, κ’ ένα γαϊδουράκι μικρόν διά να κουβαλά τα αλέσματα. Όλα τα αγαπούσε, τον άνδρα της, τα παιδιά της, το γαϊδουράκι της. Mόνον τον μπαρμπα-Γιαννιόν δεν αγαπούσε.

     Ποίος να τον αγαπήση αυτόν; Ήτο έρημος εις τον κόσμον.»[1]

Η ωραία λαϊκή φράση «είναι σκορπαλευρού», δηλαδή σπάταλη, ανοικονόμητη, «τρυπιοχέρα», βρίσκεται και αλλού: «Διότι ἡ νύμφη της τὴν εἶχεν ἐρεθίσει καθ᾿ ὑπερβολὴν διὰ τοῦ ὑπεροπτικοῦ τρόπου της, ἐκτὸς ἄλλων εἶχε ρίψει μικράν τινα διαβολὴν εἰς ἐπήκοον τῆς πενθερᾶς της, ἐπὶ ἐλλείψει οἰκονομίας κατὰ τῆς ἀνδραδέλφης της, καὶ τὴν εἶχεν ὀνομάσει «σκορπαλευρού».

Του Δημήτρη Τζήκα

Νέα σημαντική έκδοση της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. «Η Δράση της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας και των Συνταγμάτων της (4ο ΣΠ, 5ο ΣΠ, 1/38 ΣΕ) κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922) Αγώνες και Νεκροί» του ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ

 

Σε μια νέα πολύ σημαντική ιστορική έκδοση για την Θεσσαλία προέβη η Φιλολογική, Ιστορική, Αρχαιολογική, Λαογραφική Εταιρεία Θεσσαλίας (Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ.) σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Κ. & Μ. Αντ. Σταμούλη της Θεσσαλονίκης. Η εν λόγω έκδοση των 317 σελίδων περιέχει αναλυτικά την Δράση της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας και των Συνταγμάτων της (4ο ΣΠ Λαρίσης, 5ο ΣΠ Τρικάλων, 1/38 ΣΕ Καρδίτσης) κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922), καθώς και τα ονόματα των Θεσσαλών αξιωματικών και οπλιτών (3.600) που εφονεύθησαν ή απεβίωσαν κατά την διάρκειά της. Το βιβλίο αυτό εντάσσεται στη σειρά των αυτοτελών εκδόσεων της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. «Κείμενα και Μελέτες», αρ. 2, και εκδίδεται φέτος που συμπληρώθηκαν εκατό (100) χρόνια από το άδοξο τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Ο συγγραφέας του βιβλίου Θεόδωρος Α. Νημάς, φιλόλογος – διδάκτωρ ιστορίας της Εκπαιδεύσεως, ασχολήθηκε επί χρόνια με την διερεύνηση και καταγραφή της ιστορίας της Θεσσαλίας και ανάμεσα στα άλλα κατέγραψε και την πολεμική ιστορία των Θεσσαλών, καθώς και τα ονόματα των Θεσσαλών που έπεσαν υπέρ Πατρίδος.

Η νέα έκδοση περιλαμβάνει Προλόγους του Διοικητικού Συμβουλίου της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. (σελ. 11-12), του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κων/νου Αγοραστού (σελ. 13), του Αντιπεριφερειάρχη Ν. Τρικάλων κ. Χρήστου Μιχαλάκη (σελ. 15-16) και του Συγγραφέα (σελ.17-19). Εν συνεχεία (σελ. 21-24) παρατίθεται εκτενής Εισαγωγή που αναφέρεται στον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας από την αρχαιότητα έως τις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και στην Μικρασιατική Εκστρατεία.

Η κύρια ύλη του βιβλίου διαιρείται σε πέντε (5) μέρη.

Στο Πρώτο Μέρος (σελ. 25-32 και 49-56) παρατίθεται στην αρχή μία σύντομη ιστορία της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας ή Σιδηράς Μεραρχίας (έδρα της η Λάρισα) και κατόπιν η δράση της κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (Μάιος 1919 – Αύγουστος 1922).

Στο Δεύτερο Μέρος (σελ. 57-74) εξιστορείται αναλυτικά η δράση του 4ου Συντάγματος Πεζικού Λαρίσης, στο οποίο υπηρετούσαν στρατιώτες των νομών Λαρίσης και Μαγνησίας (τότε ήταν ένας ενιαίος νομός Λαρίσης).

Στο Τρίτο Μέρος (σελ. 75-96) εξιστορείται αναλυτικά η δράση του 5ου Συντάγματος Πεζικού Τρικάλων, στο οποίο υπηρετούσαν στρατιώτες των νομών Τρικάλων και Καρδίτσης (τότε ήταν ένας ενιαίος νομός Τρικάλων).

Στο Τέταρτο Μέρος (σελ. 113-129) εξιστορείται αναλυτικά η δράση του 1/38 Συντάγματος Ευζώνων Καρδίτσης, στο οποίο υπηρετούσαν εύζωνοι από όλη την Θεσσαλία.

Και τα τέσσερα μέρη διαιρούνται σε οκτώ ενότητες ως εξής:

1. Η συγκρότηση και οι Σταθμοί Διοικήσεως της κάθε μονάδας.

2. Η αποβίβαση στη Σμύρνη και οι επιχειρήσεις από Μάιο 1919 έως Μάιο 1920.

3. Οι επιχειρήσεις από Ιούνιο έως Νοέμβριο 1920.

4. Οι επιθετικές επιχειρήσεις από Δεκέμβριο 1920 έως Μάιο 1921.

5. Οι επιθετικές επιχειρήσεις Ιουνίου - Ιουλίου 1921.

6. Η προέλαση προς τον Σαγγάριο και την Άγκυρα (Αύγουστος 1921).

7. Τα προ της τουρκικής επιθέσεως γεγονότα (Σεπ. 1921 - Αύγ. 1922).

8. Οι υποχωρητικοί αγώνες και η αποχώρηση από την Μ. Ασία (Αύγ. 1922).

Το Πέμπτο Μέρος (σελ. 133-296) περιλαμβάνει τα ονόματα των Θεσσαλών αξιωματικών και στρατιωτών – ευζώνων, οι οποίοι εφονεύθησαν σε μάχες ή απεβίωσαν λόγω τραύματος ή ασθενείας κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας (1919-1922). Προηγούνται χωριστά (σελ. 133-139) τα ονόματα όλων των νεκρών αξιωματικών της Ι Μεραρχίας (πρώτα των μη Θεσσαλών και μετά των Θεσσαλών κατά νομό). Εν συνεχεία (σελ. 140-297) παρατίθενται όλα τα ονόματα (3.600) των Θεσσαλών αξιωματικών και στρατιωτών – ευζώνων κατά νομούς (Λαρίσης, Μαγνησίας, Τρικάλων και Καρδίτσης) ταξινομημένα με την αλφαβητική σειρά του τόπου καταγωγής (πόλη ή χωριό) και εκεί με αλφαβητική σειρά των ονομάτων. Δίπλα από το κάθε όνομα σημειώνεται ο χρόνος και ο τόπος θανάτου του καθενός. Η εύρεση και καταγραφή των ονομάτων των νεκρών Θεσσαλών υπήρξε χρονοβόρα και επίπονος, διότι η παλιά και δυσεύρετη έκδοση (1930) του Υπουργείου Στρατιωτικών έχει πολλές παραλείψεις και πολλά λάθη. Ο συγγραφέας του βιβλίου επισκέφτηκε τα περισσότερα χωριά της Θεσσαλίας και φωτογράφησε τα Ηρώα Πεσόντων που έχουν αναγεγραμμένα ονόματα, έλαβε υπόψιν αρκετά βιβλία τοπικής ιστορίας και συνεργάστηκε με αρκετούς Θεσσαλούς, οι οποίοι του απέστειλαν φωτογραφίες Ηρώων από χωριά που δεν μπόρεσε να επισκεφτεί.

Στο τέλος, χωριστά, παρατίθενται Πίνακες όπου αναγράφονται τα ονόματα των Πεσόντων που είναι αναγεγραμμένα στο Ηρώον του 5ου Συντάγματος Τρικάλων (σελ. 298-299)), αναφέρονται οι μάχες με τους περισσότερους Θεσσαλούς νεκρούς (σελ. 300) και ο συνολικός αριθμός των νεκρών κατά νομό (σελ. 301). Παρατίθεται επίσης και η σχετική Βιβλιογραφία (σελ. 303-304).

Το βιβλίο εμπλουτίζεται με πολλές φωτογραφίες σε ένθετα 16σέλιδα κυρίως (σελ. 35-48, 97-112, 130-132) αρκετές από τις οποίες δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Ενδεικτικά παρατίθενται και φωτογραφίες Ηρώων Πεσόντων από χωριά όλων των νομών της Θεσσαλίας. Στο τέλος (σελ. 305-317) καταχωρούνται και 18 έγχρωμοι χάρτες της Μ. Ασίας, όπου απεικονίζονται οι αρχαίες ελληνικές αποικίες και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των Συνταγμάτων της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας.

Το βιβλίο διατίθεται στα βιβλιοπωλεία και στα γραφεία της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. που Συστεγάζεται με τον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. (Πλατεία Ρήγα Φεραίου – Τρίκαλα).

Οι Λούστροι των Τρικάλων (αλλοτινές εποχές)

 

Λούστρος ή λουστραδόρος ονομάζεται ο πλανόδιος που το επάγγελμα του ήταν να γυαλίζει τα παπούτσια των περαστικών. Στη δουλειά τους οι λούστροι χρησιμοποιούσαν κασελάκι που μέσα έχει τα βερνίκια και τις βούρτσες για το γυάλισμα των παπουτσιών. 

Το επάγγελμα του λουστραδόρου γνώρισε άνθηση παλιότερα, τότε που ο κόσμος περπατούσε σε χωμάτινους δρόμους και τα παπούτσια σκονίζονταν ή λασπώνονταν εύκολα.

Οι λούστροι ή λουστραδόροι μ’ ένα κασελάκι μπροστά τους, αληθινό κομψοτέχνημα, όπου γύρω του κρέμονταν οι βούρτσες και τα βερνίκια με τα διάφορα χρώματα, κάθονταν σ’ ένα χαμηλό σκαμνάκι, στη σειρά κι αντικριστά στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων, και περίμεναν υπομονετικά τους πελάτες. Για να προσελκύσουν τους πελάτες χτύπαγαν με τις βούρτσες τους ρυθμικά το κασελάκι και πολλές φορές έκαναν διάφορα ταχυδακτυλουργικά κόλπα για να τραβήξουν την προσοχή τους.

Όταν ο πελάτης ήθελε να λουστράρει τα παπούτσια του, πλησίαζε και τοποθετούσε το πόδι του επάνω στην ειδική μεταλλική ή ξύλινη θέση (καλούπι) της κασέλας κι ο λούστρος άρχιζε την εργασία του. Αναδίπλωνε μια, δυο  φορές το μπατζάκι του παντελονιού του πελάτη του και τοποθετούσε ανάμεσα από το πόδι και το παπούτσι τις προστατευτικές κάρτες για να μην λερωθούν οι κάλτσες του. Στη συνέχεια άρχιζε το βάψιμο των παπουτσιών με το βερνίκι. Ανάλογα με τον χρωματισμό των παπουτσιών χρησιμοποιούσε και το αντίστοιχο χρώμα βερνικιού. Όταν τελείωνε το βάψιμο του ενός παπουτσιού, συνέχιζε την ίδια διαδικασία και με το άλλο. Μετά την βαφή, ακολουθούσε το γυάλισμα. Στην αρχή άλειφε με μια γυαλιστερή κρέμα λούστρου τα παπούτσια, στη συνέχεια τα γυάλιζε με το βούρτσισμα και τελείωνε το γυάλισμα με ένα απαλό τρίψιμο με πανάκι.

Έβγαζε στο τέλος τις προστατευτικές κάρτες, κατέβαζε τις δίπλες του παντελονιού και εύχονταν στον πελάτη «με γεια σου». Ο πελάτης πλήρωνε ευχαριστημένος τον λούστρο και η διαδικασία ελάμβανε τέλος.

Ο τελευταίος λουστραδόρος των Μοϊκανών

Παρουσίαση του βιβλίου «Η Παναγία του Βαλτινού»

 

Ένα βιβλίο έρευνας και καταγραφής των ιστορικών, ηθογραφικών και τοπιογραφικών στοιχείων του σπάνιου για την περιοχή, δάσους με το ξωκλήσι της Παναγίας Βαλτινού, που εκδόθηκε από τις Γραφικές Τέχνες «Δημήτρη Τσιγάρα», παρουσιάζεται και διατίθεται ελεύθερα στο διαδίκτυο.

Στις 192 σελίδες του περιλαμβάνονται μελέτες, κείμενα, εικόνες και τεκμήρια, τα οποία ως ένα ενιαίο σύνολο, σκιαγραφούν και δίνουν το καθένα με τον δικό του τρόπο, την συνολική ανάγλυφη εικόνα, το αποτύπωμα και την φυσιογνωμία της Παναγίας του Βαλτινού.

Πολλοί άνθρωποι εναπόθεσαν τις ελπίδες επάνω της, άλλοι εμπνεύστηκαν και εκφράστηκαν δημιουργικά με έργα τέχνης, και άλλοι απλά εισέπραξαν την ομορφιά και το μεγαλείο του τοπίου της.

Αυτή η αρμονία ανθρώπου και τοπίου της φύσης, αυτή η σύμπνοια ανάμεσά τους, συνιστά τη θελκτική φυσιογνωμία του, αλλά και τη βασική προϋπόθεση για τη διεκδίκηση της ξεχωριστής φυσικής καλλονής του. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που το δάσος της Παναγίας με το (ΦΕΚ  164/Δ΄/ 11-03-2020), χαρακτηρίστηκε Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης.

Για να περιηγηθείτε και να διαβάσετε το βιβλίο πατήστε εδώ.

Δρόμοι και πάλι δρόμοι

 

Αλλά δρόμοι στην εξοχή, στην ερημιά, στην απόλυτη ησυχία. Μου αρέσει που προπορεύονται οι ίσκιοι των δέντρων λες και μου δείχνουν την κατεύθυνση που πρέπει να πάρω. Κι εγώ ακολουθώ, σύροντας μαζί και την αγαπημένη μου, που με φωτογραφίζει. Τα δέντρα της στενής αλέας σχηματίζουν ένα χαρούμενο τούνελ γεμάτο ψιθυρίσματα φύλλων και μικρών εντόμων. Τα γυμνά κλαδιά και οι ντυμένοι με κισσό κορμοί συνομιλούν με νεύματα και φωτοσκιάσεις. Κι εκεί που βυθίζομαι στο απόλυτο νιρβάνα, περνάει αναπάντεχα ένα αγροτικό, κόβει ταχύτητα, επιστρέφει με την όπισθεν και ο οδηγός του, αφού με κοιτάζει για λίγο καχύποπτα, στη συνέχεια θέλει να πιάσει κουβέντα. Πώς να του πω και πώς εκείνος να το αντιληφθεί πως εγώ ήδη βρίσκομαι σε κουβέντα με τα δέντρα και τα μακρινά βουνά και δεν θέλω με τίποτα να διακόψω΄

Εκεί τελειώνει η μέρα μου και μπαίνω στον δρόμο της επιστροφής

Του Ηλία Κεφάλα

Τελικά, οι τάφοι (που αποκαλύφθηκαν) στην πλατεία Τρικάλων ήταν σημαντικοί!

Πέραν πάσης αμφιβολίας ΔΕΝ ήταν μουσουλμανικοί.

Βρέθηκαν τρία (3) μέτρα κάτωθεν του γνωστού ιστορικώς οθωμανικού νεκροταφείου και παρά την απουσία ευρημάτων (κτερίσματα ή νομίσματα) παραπέμπουν σε προγενέστερη εποχή.

Γιατί δεν διενεργείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων χρονολογική ταυτοποίηση των οστών που όντως βρέθηκαν;

Οι τάφοι που ανακαλύφθηκαν είναι ένα μέτρο κάτω από το επίπεδο της πλατείας. Καθώς δεν βρέθηκαν κτερίσματα ή νομίσματα (ήταν προφανώς συλημένοι) η χρονολογική ταυτοποίηση των οποίων θα έδινε σαφείς απαντήσεις για την ιστορικότητα τους.

Πριν από δώδεκα ημέρες (στις 15 Σεπτεμβρίου 2022) κατά την διάρκεια των εργασιών ανάπλασης της κεντρικής πλατείας των Τρικάλων αποκαλύφθηκαν ένας και κατόπιν δεύτερος (συνολικώς δύο τάφοι) αδιευκρίνιστης αρχικώς ταυτότητας και εποχής.

Ο υπογράφων, όπως και η εφημερίδα “Διάλογος”, τήρησαν στάση αναμονής όσον αφορά την ιστορικότητα και κυρίως την θρησκευτική ταυτότητα των λειψάνων που αποκαλύφθηκαν εκεί. Αντιθέτως το σύνολο σχεδόν των ενημερωτικών sites της πόλης έσπευσαν να αναφερθούν σε μουσουλμανικούς τάφους που αποκαλύφθηκαν, είδηση που αναπαρήγαγαν και μεγαλύτερης -πανελλαδικής- εμβέλειας ιστοσελίδες.

Όντως, στον χώρο όπου σήμερα εκτείνεται η κεντρική πλατεία των Τρικάλων κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας λειτουργούσε το κεντρικό μουσουλμανικό νεκροταφείο. Αυτό είναι γεγονός ιστορικώς τεκμηριωμένο και φωτογραφικώς αποτυπωμένο. Δεν το ανακαλύψαμε σήμερα όπως διάφορα δημοσιεύματα διατύπωναν.

Υπήρχε όμως σοβαρός λόγος για τον οποίο τηρούσαμε επιφυλακτικότητα όσον αφορά τα πρόσφατα ευρήματα: Το μουσουλμανικό νεκροταφείο, όπως καθαρά διακρίνουμε στη φωτογραφία του 1883 κατά την διάρκεια των εργασιών απόσυρσης των εκεί τάφων, ήταν (ξεπερνώντας το ύψος ενός μέσου ανθρώπου) τουλάχιστον δύο (2) περίπου μέτρα πάνω από το σημερινό επίπεδο. Μαζί με τις εργασίες απόσυρσης των λειψάνων και επιτύμβιων στηλών (επί δημαρχίας Γεωργίου Κανούτα) διενεργήθηκαν και εργασίες ισοπέδωσης του χώρου ούτως ώστε να ευθυγραμμισθεί με τους παρακείμενους δρόμους, που επίσης διακρίνουμε στην φωτογραφία της εποχής.

Το ξήλωμα των οθωμανικών μνημάτων από την γνωστή φωτογραφία του Δημητρίου Μιχαηλίδη (βρίσκεται στην συλλογή του Ε.Λ.Ι.Α.) το 1883. Τότε οθωμανικό νεκροταφείο βρίσκονταν, όπως σαφώς διακρίνουμε περί τα 2 μέτρα υψηλότερα από το σημερινό επίπεδο της πλατείας.

Αντιθέτως οι τάφοι κατά τις πρόσφατες εργασίες βρέθηκαν σε βάθος ενός και περισσότερο μέτρων κάτω από το σημερινό επίπεδο. Τουτέστιν τρία (3) μέτρα κάτω από το επίπεδο του μουσουλμανικού νεκροταφείου.

Απολύτως εύλογη λοιπόν η αρχική επιφυλακτικότητά μας.

Λίγη αναδρομή στην ιστορία

Ας κάνουμε εδώ μια ιστορική ανασκόπηση: Η Θεσσαλία (και τα Τρίκαλα) κατακτήθηκαν από τους Οθωμανούς στα τέλη του 14ου αιώνα (τα Τρίκαλα το 1395). Προηγουμένως, παρά τις εισβολές (Γότθοι το 396, Ούννοι το 447, Σλάβοι το 577, Βούλγαροι το 976-1025, Νορμανδοί το 1081, Καταλανοί το 1309-1311 και Φράγκοι το 1204) η πόλη κατοικείτο από αμιγώς χριστιανικό πληθυσμό. Εξάλλου μετά τους Φράγκους και μέχρι την οθωμανική κατάκτηση τα Τρίκαλα είχαν ενσωματωθεί εκ νέου στην Βυζαντινή Αυτοκρατορία και το Δεσποτάτο της Ηπείρου.

Όλες οι μέχρι σήμερα αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν δείξει πως από την αρχαιότητα μέχρι και την πρώιμη οθωμανική περίοδο η πόλη εκτείνονταν από τα ριζά των λόφων του Φρουρίου και του Προφήτη Ηλία, από το ύψος πάνω από την σημερινή συνοικία της Μπάρας μέχρι τις ανατολικές όχθες του Ληθαίου ποταμού. Δεν είχε επεκταθεί στις απέναντι (δυτικές) όχθες κυρίως για τον λόγο πως αυτές οι περιοχές δεν ήταν αρκούντος επικλινείς έτσι ώστε να προστατεύονται από τις συχνές και καταστροφικές πλημμύρες του ποταμού. Περιοχές όπως η Αγία Μονή, το Φλαμούλι, του Καραμαλή κ.ά. ήταν οικισμοί ή χωριά εκτός της τότε πόλεως.

Χάρτης της πόλης των Τρικάλων στα τέλη του 19ου αιώνα. Τους προηγούμενους αιώνες η πόλη εκτείνονταν από τα ριζά των λόφων του Φρουρίου και του Προφήτη Ηλία μέχρι στις όχθες του Ληθαίου ποταμού.

Η έκταση της σημερινής πλατείας βρίσκονταν αρχικώς εκτός του πολεοδομικού ιστού, ή στην άκρη του, και γι’ αυτόν τον λόγο προτιμήθηκε (πολύ πριν την έλευση των μουσουλμάνων) για την λειτουργία νεκροταφείου, όπως συνήθως συμβαίνει σε κάθε δομημένη πολιτεία. Αργότερα, τον 18ο και 19ο αιώνα η πόλη επεκτάθηκε πέραν του Βαρουσίου, με την αγορά της (συμπεριλαμβανομένης και της Εβραϊκής) να γειτνιάζουν με το κατοπινό οθωμανικό νεκροταφείο.

Βεβαίως, μαρτυρίες για την ύπαρξη χριστιανικού νεκροταφείου στα Τρίκαλα προ του 1300-1400 μ.Χ. δεν έχουν καταγραφεί (δεν θεωρείτο σημαντικό στοιχείο για ιστορικούς, όπως η Άννα Κομνηνή, ή περιηγητές της εποχής) αλλά ουδεμία αμφιβολία υπάρχει πως οι ορθόδοξοι (για πάνω από 1.000 χρόνια) κάτοικοι τους φρόντιζαν να ταφούν οι εκλιπόντες σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο εγγύς της πόλεως όταν έφθανε η ώρα τους.

Το μουσουλμανικό νεκροταφείο (να υποθέσουμε πως λειτούργησε κάπου στα 1489 όταν κατασκευάστηκε και το παρακείμενο Παζάρ τζαμί) σε υπερυψωμένη έκταση όπου η σημερινή πλατεία των Τρικάλων, θα μπορούσε να αποδοθεί στις προσχώσεις του ποταμού Ληθαίου (κάτι ανάλογο συνέβαινε και στην έκταση της σημερινής πλατείας του πρώην ΚΤΕΛ που ήταν όντως περίπου δύο μέτρα πάνω από το σημερινό επίπεδο, για όσους θυμούνται) εάν δεν αποκαλύπτονταν οι δύο τάφοι οι οποίοι προφανέστατα ΔΕΝ είναι μουσουλμανικοί, αλλά προγενέστεροι.

Γιατί ήταν προγενέστεροι των οθωμανών

Αρκετά στοιχεία αποδεικνύουν πως οι συγκεκριμένοι τάφοι ΔΕΝ ήταν μουσουλμανικοί:

1. Αναφερθήκαμε ήδη στην υψομετρική διαφορά (3 μέτρων) μεταξύ των μεταγενέστερων μουσουλμανικών τάφων και των ανακαλυφθέντων πρόσφατα. Δεν είχαν κανένα λόγο οι μουσουλμάνοι έποικοι (και αφέντες πλέον της πόλης) να σκάψουν τρία μέτρα για να θάψουν τους εκλιπόντες τους. Πόσο μάλλον που οι τάφοι αυτοί ήταν πετρόκτιστοι και πιθανότατα αφορούσαν σημαίνοντα πρόσωπα, των οποίων οι οικείοι τους επεδίωκαν να προβάλουν και να τιμήσουν την μνήμη τους εμφανέστερα.

2. Παρόλο που αποκαλύφθηκαν επιτύμβιες πλάκες, καμιά τους δεν παραπέμπει σε μουσουλμανικό τάφο. Καθώς η μουσουλμανική θρησκεία απαγορεύει ρητώς όχι μόνο την απεικόνιση αλλά και οποιαδήποτε γλυπτή (ανθρώπινη) αναπαράσταση στους τύμβους των θανόντων, οι επιτύμβιες στήλες τους περιορίζονταν στην εγχάραξη (τότε στην αραβική) των στοιχείων του εκλιπόντος ή οποιουδήποτε άλλου αποχαιρετιστήριου μηνύματος επιθυμούσαν οι συγγενείς του. Να σημειωθεί πως κάποιες από τις επιτύμβιες πλάκες του οθωμανικού νεκροταφείου (με αραβικά στοιχεία) έχουν διασωθεί και βρίσκονται στο τρίτο διάζωμα του Φρουρίου των Τρικάλων.

3. Εάν αποτελούσαν τμήμα του τότε οθωμανικού νεκροταφείου και μάλιστα στο ίδιο σημείο (βόρειο-βορειοανατολική πλευρά της σημερινής πλατείας, απέναντι από την αρχή της σημερινής οδού Κονδύλη), είναι σίγουρο πως θα είχαν ξηλωθεί μαζί με όλους τους άλλους τάφους από τον αείμνηστο Δήμαρχο Γεώργιο Κανούτα στα 1883, όταν το οθωμανικό αυτό νεκροταφείο καταργήθηκε ως ένδειξη αποτίναξης του τουρκικού ζυγού από τα Τρίκαλα.

4. Το γεγονός πως στους εν λόγω τάφους (πέραν των οστών) δεν βρέθηκαν άλλα αντικείμενα (τιμαλφή, κτερίσματα ή νομίσματα, με τα οποία συνόδευαν τους νεκρούς τους οι Έλληνες ήδη από την αρχαιότητα) μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως ήταν συλημένοι.

Η άποψη του υπογράφοντος είναι πως είχαν συληθεί (λεηλατηθεί) από τους Τούρκους στα πρώτα χρόνια της κατάκτησης, όταν η ισλαμική δυναμική βρίσκονταν στο απόγειό της. Επιδεικνύοντας πυγμή στους ραγιάδες, απέσπασαν ότι θεωρούσαν πολύτιμο από τους τάφους και κατόπιν τους μπάζωσαν προκειμένου από πάνω (επιδεικνύοντας επιπλέον πως ήταν οι νέοι αφέντες του τόπου) να στήσουν το δικό τους νεκροταφείο. Η υψομετρική διαφορά μεταξύ του προγενέστερου (χριστιανικού) και του μεταγενέστερου (οθωμανικού) είναι αδύνατον να οφείλεται σε προσχώσεις του ποταμού. Ουδείς κάτοικος της πόλης (η οποία σε καμιά στιγμή της ιστορίας της δεν ερήμωσε) θα άφηνε στην τύχη του έναν ιερό τόπο όπως αυτό του νεκροταφείου της.

Επιλεκτική αδιαφορία από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων που προβληματίζει

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Τρικάλων μετά από ολιγοήμερες ανασκαφικές εργασίες αποφάσισε και ανακοίνωσε πως η ανακάλυψη των δύο τάφων στην κεντρική μας πλατεία δεν ήταν σημαντική και πως θα επιτραπεί η συνέχιση των εργασιών ανάπλασης του χώρου.

Σε πλήρη αντίθεση με τον ενθουσιασμό που ή ίδια υπηρεσία είχε επιδείξει κατά την ανακάλυψη των οθωμανικών λουτρών (στο νυν Μουσείο Τσιτσάνη), απαξίωσε πλήρως τα πρόσφατα ευρήματα. Όντως δεν βρέθηκε κάτι σπουδαίο στους τάφους, αλλά ακόμη και τα οστά που αποκαλύφθηκαν δεν ήταν αμελητέα ευρήματα. Εξάλλου οι τεχνικές χρονολογικής ταυτοποίησης αρχαίων ή μεταγενέστερων θραυσμάτων οστών, που έχουν εξελιχθεί ραγδαίως τα τελευταία χρόνια, μπορούν να αποδείξουν την περίοδο θανάτου των.

Ας κάνουν τουλάχιστον αυτό, ελπίζοντας πως τα οστά της κεντρικής μας πλατείας δεν τα… πέταξαν.

 

Του Σωτήρη Κύρμπα. Πρώτη δημοσίευση εφημερίδα “Διάλογος” Τρικάλων, 26 Σεπτεμβρίου 2022.

Οι βαρελοποιοί του Μετσόβου

Τέσσερις και πέντε γενιές πίσω μετράνε οι τεχνίτες του βαρελιού στο Μέτσοβο και στο απέναντι χωριό, το Ανήλιο. Λαξεύουν το ξύλο με μαστοριά ασυναγώνιστη και προμηθεύουν με τυροβάρελα όλη την Ελλάδα.

Μια τέχνη παλιά, κληρονομιά των παππούδων τους, συνώνυμη με την περιοχή. Οι ελάχιστοι εναπομείναντες βαρελοποιοί – μαθαίνω ότι έχουν απομείνει μόλις πέντε-έξι, ενώ παλαιότερα υπήρχαν πάνω από 15 μικρά εργαστήρια– αξιοποιούν τα πλούσια δάση οξιάς στα αλπικά τοπία της κεντρικής Πίνδου και σμιλεύουν το ξύλο, ώστε να γίνει βαρέλι της φέτας. Περπατήσαμε στο κρύο Μέτσοβο και στα γύρω χωριά κι επισκεφθήκαμε τρία παλιά βαρελοποιεία που συνεχίζουν την παλιά τέχνη.

 

Το εργαστήριο της οικογένειας Τέσια

Μέτσοβο, ώρα 07.30. Οι δρόμοι στρωμένοι με πάγο, η ανάσα μας αχνίζει, βαδίζουμε προσεκτικά και μπαίνουμε, τρίβοντας τα χέρια μας να ζεσταθούν, μέσα στο πρατήριο της Βαρελοποιίας Μετσόβου από την μπροστινή είσοδο, από τη μεριά του κεντρικού δρόμου που οδηγεί στην πλατεία του χωριού. Εκεί, η οικογένεια Τέσια έχει τη βιτρίνα της. Κατεβαίνουμε στο εργαστήριο, περνάμε μέσα από ένα σύννεφο ξυλόσκονης και συναντάμε τον Δημήτρη και τον αδερφό του Αποστόλη, τρίτης γενιάς βαρελοποιούς.

 

Ετοιμάζουν μια μεγάλη ποσότητα βαρελιών για εξαγωγή στην Αμερική. Από τα χέρια τους περνάνε περί τα 4.000 με 5.000 βαρέλια ετησίως, κυρίως τυροβάρελα. «Παλιότερα κάναμε και πολύ περισσότερα βαρέλια κρασιού, αλλά τώρα δεν έχουν και τόση ζήτηση. Προμηθεύουμε κυρίως το οινοποιείο του Μετσόβου, το Κατώγι Αβέρωφ», μου εξηγεί ο Δημήτρης, επισημαίνοντάς μου ότι, ενώ την οξιά τη βρίσκει στον τόπο τους, τη δρυ για τα κρασοβάρελα πρέπει να την αναζητά από τη Χαλκιδική, τα Γρεβενά αλλά και την Κεντρική Ευρώπη, ώστε να έχει την ποιότητα του ξύλου που χρειάζεται το δρύινο βαρέλι. «Έχουν πολλές διαφορές από τα βαρέλια της φέτας κι όχι μόνο ως προς το είδος του ξύλου, αλλά και στην τεχνική κατασκευής». Ο ίδιος έχει φοιτήσει σε σχολή βαρελοποιίας στο Μπορντό και γνωρίζει πολλά για την κατάλληλη δρυ, για τα αρώματά της, που διαφοροποιούνται ανάλογα με τα τερουάρ και διαμορφώνονται με το κάψιμο, μια τεχνική που εφαρμόζεται στα βαρέλια του κρασιού. Φοράμε σκούφους, γάντια και κασκόλ και ξαναμπαίνουμε στο αυτοκίνητο.

 

Οι Τσίμποι είναι βαρελάδες από το ’69

Ανήλιο, ώρα 09.00. Στο βαρελοποιείο των Τσίμπων γίνεται ένας μικρός χαμός. Σύσσωμη η πενταμελής οικογένεια: ο μπαρμπα-Νίκος και η κυρά του Γεωργία, και τα παιδιά τους, ο Δημήτρης, ο Γιάννης κι ο Γιώργος. Βαρελάδες από το ’69, παίρνουν πρώτης τάξεως οξιές από το Τσουτσουμίτσι και τη Ρόνα στις πλαγιές της Πίνδου, όπου είναι ριζωμένο και το μικρό χωριό τους, το Ανήλιο. Καθείς στο πόστο του, ετοιμάζουν μια μεγάλη παρτίδα βαρέλια για την Κεφαλονιά. Εκεί συναντήσαμε και τον τυροκόμο Βασίλη Ρούσσα, που έχει έρθει από τον Αλμυρό για να ελέγξει τα βαρέλια του, τα οποία όπως μας λέει έχουν επιλεγεί από τον κορμό ακόμα, καθώς ο ίδιος συνεργάζεται στενά με την οικογένεια Τσίμπου. Έχει φέρει μια νταμιτζάνα τσίπουρο από τον Βόλο, μας κερνάνε και φεύγουμε.

 

Πέντε γενιές βαρελοποιοί

Χρυσοβίτσα, ώρα 12.30. Του Δάλλα το βαρελοποιείο είναι ολόκληρο γήπεδο. Αθόρυβος ο βηματισμός μας επάνω σε ένα μαλακό στρώμα από φρέσκο πριονίδι οξιάς. Μάστορες εδώ είναι τα αδέρφια Δημήτρης και Τιμολέων Δάλλας και ο γιος του πρώτου, ο Κωνσταντίνος, η 5η γενιά της μετσοβίτικης οικογένειας βαρελοποιών που την ξεκίνησε ο παπα-Χρήστος. Την καλύτερη ξυλεία από οξιές της περιοχής τους και από τα δάση των Γρεβενών χρησιμοποιούν για τα τυροβάρελα. Η παραγωγή τους φτάνει περί τα 8.000 τεμάχια ετησίως, με τα οποία προμηθεύουν μικρά και μεγάλα τυροκομεία, όπως του Καράλη, της Δωδώνης και της Ένωσης Καλαβρύτων. «Στο παρελθόν κάναμε μεγάλες εξαγωγές. Δούλευε κόσμος πολύς μαζί μας, 20 άτομα και βάλε. Ένα μικρό χωριό ήταν το βαρελοποιείο μας». Ξυλεία από τα τερουάρ της Πίνδου Η οξιά έχει πιστοποιητικό καταλληλότητας από το Χημείο για τη χρήση της στη φέτα. Ωστόσο όλες οι πλαγιές δεν είναι ίδιες. Έχει κι η οξιά τα τερουάρ της.

Οι βαρελοποιοί της περιοχής που έχουν εμπειρία ζητάνε από τον δασικό συνεταιρισμό να τους προμηθεύει συγκεκριμένη ξυλεία από τις πλαγιές που έχουν διαλέξει. Παίρνουν τα κούτσουρα, τα τεμαχίζουν και τα κόβουν σε δούγες (τραχιές σανίδες) κι ύστερα τα στεγνώνουν για έναν χρόνο. Έπειτα περνάνε τις δούγες μέσα από ένα ειδικό μηχάνημα, που τις τραβάει για να τους δώσει τα φάλτσα που θα σχηματίσουν αργότερα την κοιλιά στο βαρέλι. Μία μία δούγα στήνεται το βαρέλι με το χέρι. Ύστερα τοποθετούν τα πρώτα στεφάνια και βάζουν τα βαρέλια να βράσουν σε καζάνι με νερό που κοχλάζει. Έτσι το ξύλο μαλακώνει, λυγίζει και μπορεί μετά να δουλευτεί. Το κοπανάνε από μέσα με σφυρί για να βγάλει την κοιλιά και να γίνει ομοιόμορφο κι αφού πάρει το σχήμα του, το βαρέλι μένει να στεγνώσει. Στο τέλος τού φοράνε τα καπάκια και άλλα δύο στεφάνια και το τορνάρουν για να γίνει λείο εξωτερικά.

Η βαρελίσια φέτα των καλοφαγάδων και η υπεραξία της

 

Στην πλειονότητά τους οι βαρελάδες της περιοχής καλουπώνουν βαρέλια για φέτα, καθώς η ντόπια δρυς δεν θεωρείται ιδανική για την κατασκευή κρασοβάρελων. Τα βαρέλια για τη φέτα φεύγουν φορτωμένα σε νταλίκες και διασχίζουν την Ελλάδα, για να φτάσουν κατά δεκάδες στα τυροκομεία της Θεσσαλίας, της Κεφαλονιάς, της Στερεάς Ελλάδας και στον νούμερο ένα προορισμό τους, που είναι η Πελοπόννησος. Στα μέρη όπου έχουν παράδοση στη βαρελίσια φέτα δηλαδή. Εκεί το βαρέλι διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε η φέτα να γίνει κρεμώδης, με πολυεπίπεδη γεύση, ελαφρά πικάντικη επίγευση και χαρακτηριστικό άρωμα με νότες ξύλου. Αυτή η πολυπλοκότητα είναι και η υπεραξία της. Η ποσότητα της άρμης που θα μπει μαζί με τη φέτα στο βαρέλι, η διάρκεια παραμονής για την ωρίμανση, η προσθήκη χοντρού αλατιού, ακόμα και το σχήμα στο οποίο είναι κομμένα τα κομμάτια της φέτας που μπαίνουν στο βαρέλι μοιάζουν μικρές λεπτομέρειες που παίζουν όμως μεγάλο ρόλο, όπως μου εξηγεί ο τυροκόμος Βασίλης Ρούσσας. «Πενήντα χρόνια συνεργάζεται η οικογένειά μου με τον μπάρμπα-Νίκο τον Τσίμπο. Διαλέγουμε αφράτη οξιά από επιλεγμένες περιοχές, έτσι ώστε το ξύλο να είναι ημιπερατό, να επιτρέπει αργά την είσοδο του αέρα και να μην έχει έντονο χρώμα», εξηγεί. «Δεν έχω δει να υπάρχει άλλο τυρί στον πλανήτη που να ωριμάζει μέσα στο ξύλο. Σπουδαία υπόθεση το brand name “barrel aged”. Η βαρελίσια φέτα μας κάνει θραύση στο Μανχάταν και στο Σικάγο. Για τους ξένους, είναι χάπενινγκ το άνοιγμα του βαρελιού της φέτας», λέει ο Βασίλης, που γνωρίζει καλά τις ξένες αγορές, μια και το οικογενειακό τυροκομείο εξάγει το 95% της παραγωγής του.

Νικολέτα Μακρυωνίτου  - Φωτογραφίες: Χριστίνα Γεωργιάδου

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Γαστρονόμος, τεύχος 188.

Οι Γιατροί δε ξέρν' καντίπουτα! (Με τη γλώσσα του τόπου μας)

 

Αγαπημένου αντρόγυνου ήταν ου Βασίλτς μι την γυναίκα του! Πιδιά δεν είχαν κι όλ' την αγάπη την έδουνι ου ένας στουν άλλουν! Ου Βασίλτς πάεινι στου καφινείου κι κάθουνταν ως αργά μι την παρέα τ' ικεί! Η γυναικα του τουν καρτιρούσι κάθι βράδ' μι αγουνία κι λαχτάρα γιά να αγκαλιαστούν ύστιρα στου κριββάτ όλ' τ' νύχτα!

Ένα βράδ' όμους ου Βασίλτς γύρτσει αρχήτιρα στου σπίτ'! Η γυναίκα του παραξινέφκει. ανησύχσει κιόλας κι τουν ρώτσει:
-Τι έπαθις ρε Βασίλ' κι γύρσεις τόσου αγλήγουρα; Γιατί δε κρέντς; Έχεις τίπουτα πουνίδια; Σαν να βηχάς λίγου μι φαίνιτι!
-Να, ρε γυναίκα! Πήγα στουν Γιατρό γιατί μι πόνισι ου λιμός κι βηχούσα πουλύ  τώρα του δειλνό κι μ' είπι να κόψου τα τσιγάρα! Να τα πιτάξου σιαπέρα μ' είπι γιά να σταματήσου να βηχάου!
-Έμ! Καλά σ' είπι ρα Βασίλ'! Να του κόψς του ρημάδι, δλειά είνι αυτή, όλ' την' ώρα πάφα -πούφα τι να σι κάν κι ο λαιμός; Κάτ ξέρν κι οι γιατροί!
Τα 'κουψι τα τσιγάρα ου Βασίλτς κι σταμάτσι να βηχάει! Στιναχουριούνταν όμους που δε μπουρούσι να τραβήξ' τσιγάρου κι του γύρτσει στου πχιουτό! Δε πέρασι πουλύς κιρός κι ένα βράδ' γύρσει πάλι αρχήτιρα στου σπίτ διπλουμένους κι στιναχουρημένους! Παραξινέφκει κι ανησύχσει πάλι η γυναίκα τ’ κι τουν ρουτάει:
-Τι έπαθις πάλι ρε Βασίλ πάλι κι είσι διπλουμένους; Έχ'εις τίπουτα πουνίδια πάλι; Μήπους σ' έπιασι σφαϊό; Πές μι, γιατί δε μι λές;
-Να ρε γυναίκα, μι πόνισι λίγου του στουμάχι, πήγα στου γιατρό κι μ' είπι να κόψου του πχιουτό! 

-Μμ! Καλά σ' είπι ρε Βασίλ'! Κάθι βράδ' στα μαγαζιά μέχρι αργά πίντι πουλύ. Στουμάχι είνι κι αυτό, πόσο θ' αντέξ'; Να του κόψς γιά να γιρέψς! Κάτ' ξέρν παραπάν οι γιατροί!
Τι να κάν' κι ου Βασίλτς, τόκουψι κι του πχιουτό. Πέρασι πάλι λίγους κιρός κι ένα βράδ' γύρσει πάλι νουρίς ου Βασίλτς στου σπίτ! Αυτή τη φουρά είχι του κεφάλι κατιβαζμένου κι ήταν μούτους, δεν κρένουνταν ντίπ!
-Τι Βάσανου έχ'ς πάλι ρε Βασίλ', γιατί δεν κρέντς; Γιατί δε μι λές ρε; Θα μι σκάισς!
  Μι τα πουλλά λέει ου Βασίλτς:
-Να ρε γυναίκα, είχα κάτ' αντράλις ι προυχτές κι πήγα στου Γιατρό! Μι' ιξέτασι κι μ' είπι να κόψου κι τ' άλλου!
-Ποιό άλλου πάλι ρε Βασίλ’;
-Να μα, αυτή τη δλειά που φκιάνουμι τα μισμέρια κι του βράδυ στου κριββάτ', ξέρτς ισύ!
-Α ρα τώρααα!!! Τήρα τη δ’λειά σ' ισύ! Ισύ νουμίζς όλα τα ξέρν οι γιατροί! Τη τυφλαμάρα τς τη κακιά ξέρ’ν κι αυτοί!

Ιστορικές σελίδες από την ποδοσφαιρική ομάδα του Βαλτινού. (Μέρος 13ον)

 Αφιέρωμα σε ποδοσφαιριστές του ερασιτεχνικού ποδοσφαίρου του Α.Ο. Βαλτινού.

Στη συνέχεια του αφιερώματος «Ιστορικές σελίδες από την ποδοσφαιρική ομάδα του Βαλτινού» παρουσιάζονται παρακάτω μια σειρά από ποδοσφαιριστές που κατάγονται από το Βαλτινό και έπαιξαν ποδόσφαιρο με τη φανέλα της ομάδας.

Αντώνιος Βαΐου Σταμούλης

Αμυντικός και κεντρώος ποδοσφαιριστής. Είχε καλό σωματότυπο, και άριστη αντίληψη και κατάρτιση του ποδοσφαίρου. Η καλή μεταβίβαση της μπάλας και η ωραία κεφαλιά ήταν τα ιδιαίτερα προσόντα του. Διατέλεσε επίσης και πρόεδρος της ομάδας του Α.Ο. Βαλτινού.

 

Κώστας Δ. Ψαράς

Παίκτης του κέντρου και της επίθεσης. Είχε πολύ καλή αίσθηση του ποδοσφαίρου, με φαντασία, καλή τρίπλα, μοίρασμα της μπάλας και ωραίο σουτ. Πολλές ήταν οι φορές που έβγαλε την ομάδα από τα δύσκολα.

 

Απόστολος Χ. Σχολής

Ποδοσφαιριστής του κέντρου με πολύ ωραίο στιλ, τεχνική κατάρτιση και γνώση του ποδοσφαίρου. Είχε πολύ ωραίο κοντρόλ της μπάλας, καλή τρίπλα και δυνατό σουτ. Ξεδιπλώνονταν έξυπνα, αξιοποιούσε τις ευκαιρίες και μεταβίβαζε την μπάλα πετυχημένα στους συμπαίκτες του, δημιουργώντας όμορφες φάσεις. 

 

Πέτρος Β. Σταμούλης

Ποδοσφαιριστής με δύναμη και αντοχή. Υπήρξε μάχιμος παίκτης στη δύναμη του Α.Ο. Βαλτινού για αρκετά χρόνια. Ήταν αμυντικός παίχτης αλλά με την ευελιξία που τον διέκρινε, μπορούσε  να παίξει σε οποιαδήποτε θέση. Το πάθος του, η δημιουργικότητά του και η αφοσίωση στο στόχο του, τον καθιέρωσε και τον ανέδειξε έναν από τους καλύτερους ποδοσφαιριστές στην εποχή του.

 

Νίκος Ευθ. Γκαμπζιέλας

Από τους καλύτερους επιθετικούς του Α.Ο. Βαλτινού. Τα χαρίσματά του έκαναν τις άμυνες να τρομάζουν όταν γίνονταν κάτοχος της μπάλας. Είτε με σουτ, είτε με κεφαλιά η μπάλα κατέληγε στα δίχτυα. Έπαιξε όμως για μικρό διάστημα ποδόσφαιρο.

 

Ανδρέας Π. Τσιγάρας

Δυνατός και απαιτητικός ποδοσφαιριστής. Ξέρει τι θέλει στο γήπεδο και το διεκδικεί με επιτυχία. Είναι από τους νεότερους φέρελπις ποδοσφαιριστές του Α.Ο. Βαλτινού.

 

Παναγιώτης Χρ. Σταμούλης

Παίκτης αμυντικός και κεντρώος με πολύ ωραίο κοντρόλ της μπάλας, καλή τρίπλα και δυνατό σουτ. Ξεδιπλώνονταν έξυπνα, αξιοποιούσε τις ευκαιρίες μεταβιβάζοντας την μπάλα πετυχημένα στους συμπαίκτες του, δημιουργώντας έτσι όμορφες φάσεις.