Λέξεις του τόπου μας, από το Γλωσσάρι Ιδιώματος Δυτικής Θεσσαλίας και ευρύτερης περιοχής αυτής. ΦΙ

 

Του Ευαγγέλου Στάθη Φιλολόγου

 

Συνεχίζοντας την παρουσίαση μέρους από το λεκτικό – γλωσσολαογραφικό υλικό που αφορά τον τόπο μας, και το οποίο έχει καταγραφεί στο βιβλίο μου με τίτλο: «Γλωσσάρι ιδιώματος Δυτικής Θεσσαλίας και ευρύτερης περιοχής αυτής», γίνεται μια επιλογή λέξεων που αρχίζουν από το γράμμα (Φ) και παρουσιάζονται παρακάτω με αλφαβητική σειρά:

φαγάνας  η αρσ. ουσ. από τη λέξη φαγάνα· αυτός που τρώει πολύ, ο φαγανός

φαγανός  επίθ. η φαγανός η φαγανιά του φαγανό· ο πολυφαγάς, αυτός που τρώει πολύ: φαγανό του κούτσικου – φαγανιά η γιλάδα  υποκ. ο φαγανούτσικους

φαγουμάρα  η θηλ. ουσ.  η φαγωμάρα· γκρίνια, τσακωμός, μάλωμα: τι φαγουμάρα τς ακόλλτσι πάλι κι ακούουντι σ’ούλη  τη γειτουνι ά

φάλαρα  τα ουδ. ουσ. όλα τα εξαρτήματα του αλόγου απ’ την προμετωπίδα ως το λαιμό του

φαλαρίδα  η θηλ. ουσ. είδος υδρόβιου αποδημητικού πουλιού

φαμπλιά  η θηλ. ουσ. η φαμηλιά, η οικογένεια: δέκα νουμάτοι  φαμπλιά – ούλη η φαμπλιά  δλεύουν, ούλοι  απ’ του προυί στου βράδυ

φανταλιά   η  θηλ. ουσ. ως επίρρ.  αναπάντεχα, απροσδόκητα, απότομο ξάφνιασμα: μόλις μι τά’πι (τα είπε) αυτά, μ’ ήρθι φανταλιά, κόντιψα να λιγουθυμήσου

φασκιά  η θηλ. ουσ. πληθ. οι φασκιές 1) πανιά και σχοινιά, με τα οποία τύλιγαν σφιχτά τα βρέφη, τα σπάργανα  2) μεταφ. στη φρ. δεν κάνει  απού τώρα έτσι, κάνει απ’ τη φασκι ά τ’ ακόμα (από τότε που γεννήθηκε)

φέλπα  η θηλ. ουσ. βαμβακερό ύφασμα μαλακό σα βελούδο: σάκους (σακάκι) σκούτινους μι φιλπένЅουν γιακά

φέρμα  του ουδ. ουσ. λέγεται ειρωνικά και σκωπτ. για άτομα που φέρθηκαν εδώ, που τα έφεραν από μακρύτερα: ούλα τα φέρματα μαζώτχαν ιδώ (για ξένους που ήρθαν εδώ, ως νύφες ή γαμπροί, με το γάμο τους)

φέρτι  ως επίρρ. στη φρ. στου φέρτι την έφκιασι την πίτα (πολύ γρήγορα, στο πι και φι)

φίβγα  θηλ. ουσ. και ως επίρρ. η φυγή, η φευγάλα, η τρεχάλα: άμα του μάσει  μπρουστά, ξερς τι φίβγα κάνει;

φιλουγάω   ρ. μεταβ. αόρ. φιλόγσα· μαλογάω, αφηγούμαι,: απάν’ στα Πλατάνια λεν ότι έβγιναν φαντάσματα κι καλότχις κι νιράιδις κι… οι παλιακοί τα φιλουγούσαν αυτά, ημείς οι μικρότιροι δεν έφτασάμαν τέτχοια

φίτσιους  η αρσ. ουσ. 1) παιχνίδι που έπαιζαν παλιά στην ύπαιθρο μικροί και μεγάλοι· μια πέτρα ή ένα νόμισμα τοποθετείται σε κάποιο σημείο (αυτό είναι ο φίτσιος)· στη συνέχεια έριχνε ο καθένας ένα νόμισμα να ακουμπήσει το φίτσιο· όποιος τον ακουμπούσε ή έριχνε πιο κοντά σ’αυτόν, κέρδιζε τα νομίσματα όλων των άλλων συμπαικτών  2) μεταφ, άνθρωπος φαιδρός, αστείος

φκυάρι  του ουδ. ουσ. το φτυάρι· εργαλείο που χρησιμοποιείται για σκάψιμο, ανακάτεμα και μεταφορά υλικών

φκιασιά  η θηλ. ουσ.  η φτιαξιά· η σωματική διάπλαση κάποιου: είν’ η φκιασιά τ’ τέτχοια κι είνι χουντρός, δεν είνι απ’ του πουλύ του φαΐ

φλαστηρό  του ουδ. ουσ. η σφραγίδα, το σχήμα του σταυρού που αποτυπώνεται ανάγλυφα στο πρόσφορο και φέρει τα γράμματα ΙΣ. ΧΡ. (Ιησούς Χριστός). Ίσως από λέξη σφραγιστηρό (σφραγιστήρι) ή πλαστηρό (πλαστήρι) 

φλέβου  ρ. βλ. λ. φιλεύου

φλουέρας  η αρσ. ουσ. και θηλ. η φλουέρα· λέγεται ειρων. και σκωπτ. για άνδρα ή γυναίκα ελαφρόμυαλο, αγαθούλη

φουκαλάω  και φουκαλίζου  ρ. μεταβ. αόρ. φουκάλτσα· φροκαλώ, σκουπίζω με φουκάλι (βλ. λ.): φουκάλτσα του σπίτι  μέσα, να φουκαλήσου λίγου κι τη ρούγα – φουκαλίειζ; δε σκόλασις ακόμα;

φουλτακιάζου  ρ. αόρ. φουλτάκιασα· φουλτακιάζουμι φουλτακιάσκα φουλτακιασμένους· γεμίζω φουλτακίδες, φουσκάλες: φουλτάκιασι ούλου του σώμα μ’, τέτχοια φαγούρα μ’ έπχιασι – φουλτακιάσκι του στόμα μ’ απ’ του κόκκινου του πιπέρι, του πέρασα για κανέλλα! – η καημένους έχει φουλτακιασμένα τα χέργια τ’ μι του τσαπί κι του φκυάρι  ούλη μέρα

Οι Λαζαρίνες. Ένα πανέμορφο διαχρονικό έθιμο

Ο Λάζαρος είναι ένα από τα ζωντανά και διαχρονικά έθιμα του χωριού μας. Κάθε χρόνο τη μέρα του Λαζάρου, στις αυλές των σπιτιών εμφανίζονται οι κοπελίτσες με τα καλαθάκια τους, «οι Λαζαρίνες», παρέες παρέες και τραγουδάνε τα κάλαντα.

Έτσι και φέτος έκαναν την εμφάνισή τους στις αυλές των σπιτιών του Βαλτινού και τραγούδησαν:

«Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα βάγια,

Ήρθ’ η Κυριακή που τρων τα ψάρια.

Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι,

Ήρθ’ η μάνα σου από την Πόλη

σού ’φερε χαρτί και κομπολόι.

Και του χρόνου!»

Οι νοικοκυραίοι που ακούσανε τα κάλαντα βγήκαν έξω και πρόσφεραν με μεγάλη προθυμία και χαρά το μικρό φιλοδώρημά τους που αντιστοιχεί σε χρήματα, αυγά, φρούτα, ή άλλα δώρα, ευχόμενοι «και του χρόνου!»

«Καλώς μας ήρθε ο Λάζαρος εφέτος και του χρόνου

με τη λαμπρή τη Πασχαλιά, με τον καλό το χρόνο

με ίτσια με τριαντάφυλλα με δυο χεριές λουλούδια

τα ίτσια πέφτουν στην ποδιά και τα φλουριά στη τσέπη».

Επίσκεψη στο Δάσος της Παναγίας Βαλτινού από μαθητές

 

Ένα βιωματικό μάθημα με τη φύση απόλαυσαν οι μαθητές των σχολείων του 7ου ΓΕΛ Τρικάλων, του ΓΕΛ Βαλτινού και του Γυμνασίου Βαλτινού κατά την επίσκεψή τους στο δάσος της Παναγίας Βαλτινού.

Με τη συνοδεία της διευθύντριας και εκπαιδευτικών του ΓΕΛ Βαλτινού κας. Δήμητρας Αγγέλου, του διευθυντή Γυμνασίου Βαλτινού κ. Νικολάου Κοσβύρα και του εκπαιδευτικού του 7ου ΓΕΛ Τρικάλων κ. Βασιλείου Αδάμου, οι μαθητές της Α΄ Λυκείου και του Γυμνασίου περιηγήθηκαν στο μοναδικής ομορφιάς δάσος της Παναγίας στο Βαλτινό και απόλαυσαν την εξαιρετική περιήγηση, από τον φοιτητή Δασολογίας του ΑΠΘ κ. Ιωάννη Λάππα, ο οποίος με εξαιρετικό τρόπο παρουσίασε στους μαθητές τον πλούσιο φυτικό κόσμο του δάσους, αλλά και την πανίδα που βρίσκει καταφύγιο εκεί.  

Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε επίσκεψη και περιήγηση από τους μαθητές του ΓΕΛ Βαλτινού στο εκκλησάκι της Παναγίας Κοίμηση της Θεοτόκου και έγιναν διάφορες αναφορές για την τοπική ιστορία. Ακολούθησε γνωριμία μεταξύ των μαθητών των τριών σχολικών ιδρυμάτων, έπαιξαν παραδοσιακά παιχνίδια, έκαναν βόλτες και ξεκουράστηκαν στην αγκαλιά του καταπράσινου αλσυλλίου, που πρόσφερε στους μαθητές γαλήνη και ηρεμία.

Άλλωστε η αρμονία του οικοσυστήματος του δάσους της Παναγίας διδάσκει από μόνη της ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη να βρίσκεται κοντά στη φύση και από μικρός θα πρέπει να μαθαίνει, να συνυπάρχει με το περιβάλλον, έτσι ώστε να ευαισθητοποιείται και να αποκτά τον απαραίτητο σεβασμό.

Εκδόθηκε το νέο βιβλίο του Δημήτρη Τσιγάρα

 Εκδόθηκε το νέο βιβλίο του Δημήτρη Τσιγάρα με τίτλο: «Μύθια, Αλήθεια, Παραμύθια, Διηγήσεις, Αφηγήσεις, Ιστορίες  του Βαλτινού».

Πρόκειται για μια ανθολογία λογοτεχνικών και λαογραφικών κειμένων της περιοχής του Βαλτινού που στόχο έχει να συμβάλει στη διάσωση, τη διατήρηση και την ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινού ως προς τον κεντρικό ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αυτός αναδεικνύεται μέσω της λογοτεχνικής παραγωγής και της γλώσσας.

Ένας λαός γράφει την ιστορία του, όχι για να αφηγηθεί το παρελθόν του, τη γράφει για να οικοδομήσει ταυτότητα με την οποία θα παλέψει το μέλλον.

Η ανάγκη διάσωσης της ιδιαιτερότητας του πολιτισμού μας, της τοπικής ιδιαιτερότητας και της ιστορικής συνείδησης, η ανάγκη δηλαδή, να έχουμε ατομικό και συλλογικό παρελθόν, να παραλαμβάνουμε κάτι από τους προγόνους, να το συνεχίζουμε και να το παραδίδουμε στους απογόνους, έκανε επιβεβλημένη τη δημιουργία και την έκδοση αυτού του έργου.

Ειδικότερα, στις 240 σελίδες της συλλογής, περιλαμβάνονται κείμενα λαϊκής έκφρασης και λογοτεχνικά έργα όπως: ιστορίες, παραμύθια, μύθοι, αφηγήσεις, διηγήματα, ποιήματα, ντοπιολαλιές κλπ., τα οποία δημιουργήθηκαν από συγγραφείς που προέρχονται από την προαναφερθείσα περιοχή και αναφέρονται σε αυτή. 

Η ελεγεία του πλάτανου

Βαριά αρρώστια πλάκωσε στα αγέρωχα πλατάνια

και τώρα κινδυνεύουνε τα έρμα απ’ την αφάνεια.

Μύκητας τρώει τη σάρκα τους, σαπίζει τα κορμιά τους,

ξεραίνονται τα φύλλα τους, νεκρώνουν τα κλαδιά τους.

Είναι η όψη τους φριχτή, αθώρητη η θωριά τους,

και μόνο η καύση είναι γι’ αυτά, τώρα η γιατρειά τους.

Μοναχικά, πανύψηλα, στολίδια των αιώνων,

στον ίσκιο τους ακούγαμε, τραγούδια των προγόνων.

Τώρα κουφάρια κείτονται, με τη σειρά κι αντάμα,

η φύση γύρω ορφάνεψε, θρήνος βουβός και κλάμα.

Του πονεμένου πλάτανου τον πόνο εγώ τον ξέρω

καθώς εκεί στον τόπο μου μιλούσε μ’ έναν γέρο

και του ’λεγε:  «την άρρωστη ζωή την υποφέρω,

μα δεν μπορώ να ανέχομαι παιχνίδια για συμφέρο...

Κάποιοι μας καπηλεύονται κι αυτό δεν είναι ψέμα,

στήνουνε μπίζνες , οικονομούν, από το όλο θέμα.

Ανάθεμα στο άδικο, ανάθεμα  στο ψέμα,

αλί! στον άμοιρο λαό, του πίνουνε το αίμα!!!»

Κι ο γέρος που τον άκουγε, περίλυπος στην άκρη

κι ατένιζε το βλέμμα του στης γης όλα τα μάκρη,

προσπάθησε, μα μάταια, να κρύψει κάποιο δάκρυ.

Ο συγχωριανός μας, Στέλιος Β. Μπιλιάλης στη ΓΕ.Π.Α.Δ. (Επιτελείο της Γενικής Περιφερειακής Διεύθυνσης) Θεσσαλίας.

 

Σύμφωνα με τις κρίσεις των Ταξιάρχων και των Αστυνομικών Διευθυντών της Ελληνικής Αστυνομίας, ο Αστυνομικός Διευθυντής Τρικάλων Στέλιος Μπιλιάλης, μετατίθεται από την Δ/νση Αστυνομίας Τρικάλων στη ΓΕ.Π.Α.Δ. (Επιτελείο της Γενικής Περιφερειακής Διεύθυνσης) Θεσσαλίας.

Ο Στέλιος Μπιλιάλης που κατάγεται από το Βαλτινό είναι μάχιμος αξιωματικός, από τους καλύτερους της ΕΛ.ΑΣ.

Του ευχόμαστε Συγχαρητήρια! Και καλή επιτυχία στο έργο του.

Τα δυο άλογα της ψυχής

 

Σύμφωνα με την περιγραφή του Πλάτωνα, η ψυχή παρουσιάζεται ως μία αθάνατη ουσία η οποία κινείται στο υπερουράνιο χώρο αποτελούμενη από δύο άλογα.

Το ένα έχει την μορφή του άσπρου αλόγου και το άλλο του μαύρου.

Το άσπρο άλογο συμβολίζει την πνευματικότητα, την φιλοτιμία, τη σύνεση και τη σεμνότητα.

Το μαύρο άλογο, που συμβολίζει το αισθησιακό στοιχείο και την εντέλεια της σάρκας, δημιουργεί τις επιθυμίες, τα πάθη, την ροπή προς την ύβρη και την αλαζονεία.

Προϋπόθεση της ψυχικής υγείας είναι η ισορροπία των δύο αλόγων. Η μεσότητα. Όσο υπακούν στον ηνίοχο τα δύο άλογα, η ψυχή βρίσκεται σε αρμονία και επιτυγχάνεται η δικαιοσύνη.

Θερμή υποδοχή στον πρώτο μαθητή Δημήτρη, από το Χάρκοβο της Ουκρανίας

 

Θερμή υποδοχή επιφύλαξαν στον μικρό μαθητή, Δημήτρη από το Χάρκοβο της Ουκρανίας, την Τρίτη 29 Μαρτίου 2022, στο Δημοτικό Σχολείο Βαλτινού Τρικάλων, όπου ο Δ/ντής της Δ.Π.Ε. Τρικάλων, κ. Χρήστος Τρικάλης, τον υποδέχθηκε καλωσορίζοντας και προσφέροντάς του την τσάντα με το απαραίτητο εκπαιδευτικό υλικό, για το ξεκίνημά του στην τάξη!

Σ' ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο παγκόσμιο περιβάλλον λόγω ανθρώπινων μετακινήσεων ο ρόλος του σχολείου διαφαίνεται καταλυτικός στην προσαρμογή κι ένταξη των μικρών προσφυγόπουλων στο καινούργιο σχολικό και κοινωνικό πλαίσιο!

Στη μετάφραση βοήθησε ο δάσκαλος Χρήστος Παλαύρας, που πέρυσι υπηρετούσε σε ελληνικό σχολείο στο Χάρκοβο και φέτος στη Μαριούπολη μέχρι λίγες ημέρες πριν από την έναρξη του πολέμου.

Η κοπή των άρρωστων πλατάνων στη θέση «Πλατάνια» στο Βαλτινό

 

Ξεκίνησε την Δευτέρα 21-3-2022 η κοπή και απομάκρυνση των άρρωστων  πλατάνων που έχουν προσβληθεί από τον μύκητα «μεταχρωματικού έλκους» στη θέση «Πλατάνια», παραπλεύρως του κοιμητηρίου Βαλτινού.

Ο μύκητας του «μεταχρωματικού έλκους» είναι μια καταστρεπτική ασθένεια του πλατάνου, προκαλώντας νέκρωση των δέντρων.

Το παθογόνο αυτό, αποτελεί μια τεράστια απειλή για τα πλατάνια της Ελλάδας και γι’ αυτόν το λόγο επιδιώκεται με κάθε τρόπο η άμεση αντιμετώπισή του.

Η κοπή γίνεται σύμφωνα με τις υποδείξεις του Δασαρχείου Τρικάλων, το οποίο προσδιόρισε τα δέντρα που έχουν προσβληθεί από τον επικίνδυνο μύκητα.

Η προκύπτουσα ξυλεία μεταφέρεται σε ειδικό αποτεφρωτήριο όπου γίνεται η καύση της, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Για τον λόγο αυτόν, δεν τίθεται θέμα εκμετάλλευσης της ξυλείας από την κοινότητα Βαλτινού, καθώς η παραγόμενη ξυλεία από την υλοτομία των ασθενών δέντρων καταστρέφεται με καύση σε αποτεφρωτήριο.

Παράλληλα θα γίνει και η καύση της επιφάνειας του εναπομείναντος μέρος του κορμού και ο ψεκασμός με ζιζανιοκτόνο, ενώ σε δεύτερο χρόνο θα ακολουθήσει εκρίζωση και φύτευση νέων δέντρων, σύμφωνα με τις υποδείξεις που θα γίνουν από το Δασαρχείο.

Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην όλη διαδικασία καθώς πολύ συχνά ο μύκητας μεταφέρεται από προσβεβλημένα σε υγιή δέντρα με τα εργαλεία υλοτομίας. Επίσης υπάρχει ο κίνδυνος από τα κομμένα κλαδιά των δένδρων, που επαφίενται στα σημεία της κοπής με άλλα μέρη να διατηρηθεί η ως άνω μόλυνση στις περιοχές κοπής.

Θυμάστε παλιότερα πως μαθαίναμε ποδήλατο;

 

Οι πιο πολλοί μάθαμε ποδήλατο έχοντας μια μοναδική βιωματική εμπειρία, αφού πρώτα, περάσαμε την κατάλληλη μεταβατική περίοδο γεμάτοι μώλωπες, από τα γδαρμένα γόνατα και τους κατατσακισμένους αγκώνες.

Το μέγεθος των ποδηλάτων ήταν μεγάλο για το σωματότυπο των παιδιών, για το λόγο αυτό, η προσπάθεια της εκμάθησης επιχειρούνταν από τα πλάγια, ανάμεσα από τον σκελετό του ποδηλάτου, με τα πόδια στα πεντάλ και τα χέρια στο τιμόνι.

Προσπαθώντας έτσι να μάθουμε ισορροπία με το ποδήλατο πέσαμε, χτυπήσαμε, γδαρθήκαμε στα γόνατα, κουραστήκαμε, θυμώσαμε, κλάψαμε, αλλά στο τέλος βρήκαμε τον τρόπο και τα καταφέραμε.

Στην αρχή κάποιος μεγαλύτερος ακολουθούσε από πίσω κρατώντας ελαφρώς τη σέλα και ήταν σε ετοιμότητα σε περίπτωση πτώσης. Σιγά-σιγά άφηνε ελεύθερο το ποδήλατο, για μικρά χρονικά διαστήματα και έτσι πειραματιζόμασταν και διορθώναμε την ισορροπία. Στη συνέχεια μας έδινε απλά ώθηση, έσπρωχνε δηλαδή, το ποδήλατο για την εκκίνηση και μας άφηνε να κάνουμε μερικές πεταλιές, ώστε να συνηθίσουμε μόνοι μας.

Με αυτή την εξάσκηση δεν αργούσε η στιγμή που αποκτούσαμε αυτοπεποίθηση και τα καταφέρναμε. Ξεκινούσαμε μόνοι μας, εξοικειωνόμασταν με την κίνηση, την ισορροπία, και αποκτούσαμε τον πλήρη έλεγχο και τον χειρισμό του ποδηλάτου.

Εκεί που δεν ξέραμε πού «πάνε τα τέσσερα», να που βρισκόμασταν όρθιοι και πανευτυχείς πάνω στο ποδήλατο κόβοντας βόλτες στις γειτονιές!

Το επόμενο βήμα ήταν οι ορθοπεταλιές.

Τα κοκόρια

 Περί κοκόρων, φίλοι μου, η ανάρτηση ετούτη,

η γνώση πέντε πετεινών θα μας χαρίσει πλούτη.

Ο κόκορας, ο πετεινός, ο αλέκτωρ, το κοκόρι

κι ο κόκοτας, που μας μιλούν, για το δικό τους stori.

 

Με το στητό παράστημα, το κόκκινο λειρί τους,

μας λεν την ιστορία τους, με την γνωστή φωνή τους.

Στίχοι, τραγούδια, ζωγραφιές στο ίδιο παραμύθι,

συλλέγονται, ανασύρονται, ξεφεύγουν απ’ τη λήθη.

 

Στίχοι τραγουδιών

Ο κόκορας ξυπνάει

Ο κόκορας ξυπνάει μα οι κότες όλες λείπουν
άδειο το κοτέτσι και τον πιάνει πανικός
βγαίνει έξω αλαφιασμένος τις κοτούλες του να ψάξει
«βρε που πήγαν, που γυρνάνε» συλλογίζεται ο φτωχός

Και τις βρίσκει αραγμένες στις ξαπλώστρες της πισίνας
με χυμούς και με φραπέδες και πολύχρωμα μαγιώ
άλλες με γυαλιά ηλίου κακαρίζουνε με χάρη
άλλες κάνουν μακροβούτια κι άλλες τρώνε παγωτό

Κικιρικου κικιρικου..
κοκοκοκοκοκοκο
κικιρικου κικιρικου..
κοκοκοκοκοκοκο.

Βρε κοτούλες μου τους λέει πάμε μέσα στο κοτέτσι
και υπόσχομαι να γίνω ο καλύτερος γαμπρός
θα σας φέρνω κάθε μέρα πίτουρα πολυτελείας
στις ποτίστρες θα `χω γάλα κι όλες θα σας αγαπώ

Μα οι κότες ξαναμμένες απ’ την ηλιοθεραπεία
του γυρίζουνε την πλάτη με γλυκά χασμουρητά
κι είναι τόσο ευτυχισμένες που δε θέλουν πια ν’ ακούσουν
για κοτέτσια, για ποτίστρες, για κοκόρια και αυγά

Στίχοι: του Γιώργου Χατζηπιερή

 

Είμαι κόκορας κεφάτος

-Είμαι κόκορας κεφάτος, ζωηρός και κοτσονάτος

κι έχω μπλέξει κάποια κότα, που τσιμπάει τα καρότα.

-Χτίζεις κόκορα παλάτια με τη σκέψη με τα μάτια,

αν κρατάνε τα φτερά σου, τότε κούνα την ουρά σου.

-Κουκουρίκου, το κοκόρι,

-κοκοκό, κάνει κι η κότα,

την τραβούσε με το ζόρι

και της άλλαζε τα φώτα.

-Έλα κότα μου να πάμε, μες στον κήπο μου να φάμε,

άσ’ τους άλλους τους κοκόρους κι από μένα τρώγε σπόρους.

-Είσαι κόκορας μουρντάρης και ζητάς να με τουμπάρεις,

σ’ έβλεπα κρυφά από τότες μέσα σε σαράντα κότες.

-Κότα μου θα με τρελάνεις, κακαρίσματα μου κάνεις

κι όπως πάμε θα πετάξω, στο κοτέτσι σου ν’ αράξω.

-Αν με θέλεις κόκορά μου, έλα πέστο στην κυρά μου

μη ζητάς αυγά να κάνω και στο δρόμο να τα χάνω.

Στίχοι: Γεράσιμου Τσάκαλου

Ο κόκορας

Κοίτα, κοίτα ο κοκορής μας, το καμάρι της αυλής μας,
κορωνάτος, σπιρουνάτος, κορδωμένος και τριζάτος
Με το κόκκινο λειρί του, την ουρά τη φουντωτή του,
μοιάζει, κι-κι-ρι-κι-κι, ταγματάρχης με στολή.

Πώς πετάγεται στη μάντρα, με το μάτι του σα χάντρα,
και κοιτάει ψηλά και κάτου και τινάζει τα φτερά του.

Και λαλεί σα να σαλπίζει το λαιμό του, λες, ξεσκίζει,

φοβερίζει, κι-κι-ρι, φοβερίζει όλη τη γη.

Μ’ αν εκεί σαλέψει κάτι, χούι, ώσπου να κλείσει μάτι,
(μια στριγλιά σκουίλα μπήγει και πηδάει κι όπου φύγει).

Σαν κουρέλι παραδέρνει, που ένα φύσημα το παίρνει,
(τι κακό, κα-κα-κα-κι, να τρυπώσει, να χαθεί.

Στίχοι: Βασίλη Ρώτα

Το κοκοράκι

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω ένα κοκοράκι,
το κοκοράκι κικιρικικί
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω μία κοτούλα,
η κοτούλα κοκοκό, το κοκοράκι κικιρικικί,
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω μία γατούλα,
η γατούλα νιάου νιάου,
η κοτούλα κοκοκό, το κοκοράκι κικιρικικί,
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω ένα πουλάκι,
το πουλάκι τσίου τσίου,
η γατούλα νιάου νιάου
η κοτούλα κοκοκό, το κοκοράκι κικιρικικί,
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω ένα γουρουνάκι,
το γουρούνι γρουτς γρουτς,
το πουλάκι τσίου τσίου,
η γατούλα νιάου νιάου
η κοτούλα κοκοκό, το κοκοράκι κικιρικικί,
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω ένα σκυλάκι,
το σκυλάκι γάου γάου,
το γουρούνι γρουτς γρουτς,
το πουλάκι τσίου τσίου,
η γατούλα νιάου νιάου
η κοτούλα κοκοκό, το κοκοράκι κικιρικικί,
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Όταν θα πάω κυρά μου στο παζάρι
θα σου αγοράσω ένα κοκοράκι,
το κοκοράκι κικιρικικί
να σε ξυπνάει κάθε πρωί.

Στίχοι: Νίκου Φατσέα

 

Της γειτονιάς ο κόκορας

Της γειτονιάς ο κόκορας περνιόντανε για μάγκας,
μα τώρα τον κατάλαβα πως ήταν ματσαράγκας
γιατί τα `κανε όλα ρόιδο και αποδείχτηκε κορόιδο.

Νόμιζε πως ήτανε σουλτάνος με χαρέμι
και κάθε κότα ήθελε μπροστά του να τον τρέμει
και στις γειτονιές γυρνούσε και με πόζα κελαηδούσε.

 

Μα μια μικρή που ήτανε στον έρωτα δασκάλα,
αφού τρελά τον μάδησε τον άφησε μπουκάλα.
Τώρα του `φυγε η μαγκιά του και του πέσαν τα φτερά του.

Στίχοι: Κώστα Καπλάνη

 

Είπα στον κόκορά μου

Είπα στον κόκορά μου

Είπα στον κόκορά μου

Είπα στον κόκορά μου

Κι όπου λαλεί πουρνό

Να κόψει τη συνήθεια

Να κόψει τη συνήθεια

Να κόψει τη συνήθεια

Για θα του βγει ξινό

 

Τι θέλεις και φωνάζεις Μήπως ξυπνάει κανείς;

Τι θέλεις και φωνάζεις Μήπως σ’ ακούει κανείς;

 

Θέλεις να μας ξυπνήσεις

Θέλεις να μας ξυπνήσεις

Θέλεις να μας ξυπνήσεις

Να πιάσουμε δουλειά

 

Δεν ήρθε ακόμα η ώρα

Δεν ήρθε ακόμα η ώρα

Δεν ήρθε ακόμα η ώρα

Εμείς ξυπνάμε αργά

 

Τι θέλεις και φωνάζεις Μήπως ξυπνάει κανείς;

Τι θέλεις και φωνάζεις Μήπως σ’ ακούει κανείς;

 

Εδώ είναι πολιτεία

Εδώ είναι πολιτεία

Εδώ είναι πολιτεία

 

Μεγάλη και τρανή

Για κοίτα να σωπάσεις

Για κοίτα να σωπάσεις

Για κοίτα να σωπάσεις

Μη χάσεις τη φωνή

 

Τι θέλεις και φωνάζεις Μήπως ξυπνάει κανείς;

Τι θέλεις και φωνάζεις Μήπως σ’ ακούει κανείς;

 

Στίχοι: Νίκος Τσιπουρλιάνος

 

Στου παιδιού μου τη χαρά

Στου παιδιού μου τη χαρά

έσφαξα ένα κόκορα

έφαγε όλη η Σαμψούντα,

χόρτασε κι Τραπεζούντα

Έχει-ν έχει-ν έχει-ν έχει-ν το σαλβάρι τρύπαν έχει-ν

Παραδοσιακό του Πόντου 

Ανοιχτή επιστολή προς τους διεθνείς Οργανισμούς «Πως μπορεί να αποτρέπονται οι πόλεμοι»

 

Η εισβολή των ρωσικών στρατευμάτων στην Ουκρανία ανοίγουν τον ασκό του Αιόλου διεθνώς και κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την αρχιτεκτονική ασφαλείας του πλανήτη.

Ο Πούτιν, ως εκπρόσωπος της Ρωσίας, η οποία είναι ένα από τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, δηλαδή ένας από τους βασικούς πυλώνες της παγκόσμιας τάξης, αμφισβητεί με την πολεμική εισβολή του το απαραβίαστο των συνόρων –μια απαράβατη αρχή του διεθνούς δικαίου– χωρίς όμως, για αυτή την ενέργειά του, να μπορεί κανείς να του καταλογίσει ποινικές ευθύνες.

Επιχείρησε να δικαιολογήσει την εισβολή παρουσιάζοντας στο διάγγελμά του ένα αφήγημα που σβήνει από τον χάρτη την Ουκρανία και ξαναγράφει την Ιστορία σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Βέβαια ο λαός της Ρωσίας δεν ρωτήθηκε αν επιθυμούσε ή όχι αυτή την εισβολή στην Ουκρανία.

Η πράξη αυτή του Πούτιν, είναι μια πράξη που δείχνει τον δρόμο της αυθαιρεσίας στις διεθνείς σχέσεις και ανοίγει τις ορέξεις κάθε επίδοξου τυράννου, να μην ενδιαφέρεται για το διεθνές δίκαιο και να επιβάλλει τις επιθυμίες του ατιμωρητί, βασιζόμενος στην εξουσία του και στην ισχύ των όπλων του.

Η στάση του Πούτιν απέναντι στην Ιστορία θυμίζει σε εμάς τους Έλληνες έντονα τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος αποκηρύσσει τη Συνθήκη της Λωζάννης που ορίζει τα σύνορα της σημερινής Τουρκίας, θεωρώντας τη ένα λάθος του Κεμάλ. Ενώ συγχρόνως επικαλείται κάποια άλλα άρθρα της ίδιας Συνθήκης, τα οποία θεωρεί βολικά για τα συμφέροντά του, για να θέσει θέμα κυριαρχίας ελληνικών νησιών του Αιγαίου όπου είναι εγκατεστημένα ελληνικά στρατεύματα.

Στην παγκόσμια ιστορία έχουμε πάμπολλες αντίστοιχες περιπτώσεις ηγετών που, κατά το δοκούν, ο καθένας αμφισβήτησε και καταπάτησε το διεθνές δίκιο, χωρίς να λογοδοτήσει στη δικαιοσύνη, για τα πολεμικά του εγκλήματα και τα δεινά που επέφερε στον πλανήτη.

Η ιστορία δηλαδή, μας διδάσκει πως τις αποφάσεις των πολέμων δεν τις λαμβάνουν οι λαοί. Τις αποφασίζουν οι ηγέτες, εν ονόματι των λαών τους. Βασιζόμενοι στην εξουσία τους, φροντίζουν να δημιουργούν ερείσματα, προφάσεις κι επιφάσεις για να στηρίζουν και να δικαιολογούν τις ένοπλες θηριωδίες τους, και βέβαια οι πραγματικές αιτίες κρύβονται πίσω από τα συμφέροντα των ολιγαρχιών που εκπροσωπούν).

Όμως είναι άλλο πράγμα, ο ηγέτης να πράττει εν ονόματι του λαού και άλλο πράγμα να πράττει κατ’ εντολή του λαού.

Θα μπορούσε να υπάρξει στο μέλλον, η δυνατότητα αποτροπής στα φιλόδοξα σχέδια κάθε επίδοξου εισβολέα - ηγέτη, αν από τους Διεθνείς Παγκόσμιους  Οργανισμούς (ΟΗΕ, Διεθνή δικαστήρια κλπ.), δημιουργούνταν εκείνο το νομικό πλαίσιο, που θα προέβλεπε τον τρόπο λήψης αποφάσεως της ένοπλης εισβολής από μία χώρα σε μια άλλη χώρα.

Για να αποφασιστεί ένας πόλεμος θα πρέπει οι ηγέτες να θέτουν το ζήτημα στην ετυμηγορία του λαού και να αποφασίζει ο λαός, με εκλογές ή δημοψήφισμα, εάν επιθυμεί τον πόλεμο ή τη διπλωματική λύση των διαφορών. Να θεωρείται δηλαδή «έγκλημα πολέμου» η αυθαίρετη απόφαση του ηγέτη, για έναρξη πολεμικών επιχειρήσεων χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της πλειονότητας του λαού του. Να δούμε ποια Σπαρτιάτισσα μάνα και ποιος Σπαρτιάτης γονέας θα είχε τη δύναμη να πει: «ή ταν, ή επί τας», και θα ψήφιζε υπέρ μιας εμπόλεμης σύρραξης, όταν την επόμενη μέρα θα έπρεπε να αποχαιρετίσει το παιδί του που θα έφευγε για τα πεδία των μαχών; Και βέβαια, μετά το τέλος του πολέμου, ο αυθαιρεσίας ηγέτης με τους επιτελάρχες του να αντιμετωπίζουν την ποινή του θανάτου, από τα Διεθνή Δικαστήρια.

Με την πεποίθηση ότι αυτή η πρόταση είναι εφικτή να πραγματοποιηθεί καθώς στηρίζεται στις Δημοκρατικές αξίες για τη διασφάλιση της Παγκόσμιας Ειρήνης και της ευημερίας, καλώ όλες τις υγιείς δυνάμεις, όλες τις φιλειρηνικές οργανώσεις, όλα τα κόμματα του Ελληνικού Κοινοβουλίου, όλους τους Ευρωβουλευτές και κάθε υπεύθυνο πολίτη να υιοθετήσει αυτή την πρόταση, να αναληφθούν πρωτοβουλίες, ενέργειες και δράσεις από κοινού, ώστε να προωθηθεί προς την Παγκόσμια Κοινότητα, να γίνει πράξη και να αποτελέσει νόμος, που θα ισχύει στο Διεθνές –Παγκόσμιο Δίκιο.

Σήμερα σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, με μια αλληλένδετη παγκόσμια οικονομία με αλληλεξαρτημένες σχέσεις, το βλέπουμε πως μια πολεμική σύρραξη έχει άμεσο και ισχυρό αντίκτυπο για ολόκληρη την Ανθρωπότητα και αφορά όλους τους λαούς, καθώς αρχίζουν να τρίζουν τα θεμέλια πάνω στα οποία βασίζεται ο σύγχρονος κόσμος.

Δημήτρης Τσιγάρας

Το εμβληματικό ορειχάλκινο άγαλμα του «Νικολάκη»

Τρία σκίτσα από το εμβληματικό ορειχάλκινο άγαλμα του «Νικολάκη» στην κεντρική πλατεία των Τρικάλων, το αγόρι που σφυρίζει και ουρεί στη λιμνούλα της κεντρικής πλατείας και λατρεύτηκε από όλους τους Τρικαλινούς αλλά και τους επισκέπτες της πόλης.

Πρόκειται για ένα άγαλμα, σε φυσικό μέγεθος, το οποίο κατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, από τον γλύπτη Νικόλαο Παυλόπουλο και τοποθετήθηκε στο συγκεκριμένο σημείο για να κοσμεί μαζί με το σιντριβάνι τη λιμνούλα της πλατείας.

Αποτελεί δε σημείο αναφοράς για την πόλη των Τρικάλων.

Ο γλύπτης Νικόλαος Παυλόπουλος ή Νικόλας γεννήθηκε στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας  στη Μαγνησία,  στις 13 Δεκεμβρίου 1909 και πέθανε στην Αθήνα, στις 10 Οκτωβρίου 1990. Ήταν Έλληνας γλύπτης και χαράκτης.

Αν βρεθείτε στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας, στο Πήλιο, αξίζει να επισκεφθείτε το Εικαστικό Μουσείο του γλύπτη Νικόλα.  

Εκδόθηκε τον Αύγουστο του 2021 το νέο βιβλίο με τίτλο «Τα γενεαλογικά δέντρα του Βαλτινού», του Δημήτρη Τσιγάρα.

 

Πρόκειται για ένα έργο έρευνας (428 σελίδων), που αφορά τη γενεαλογική καταγραφή των οικογενειών που έζησαν στο χωριό Βαλτινό τη χρονική περίοδο 1850 έως το 2020.

Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Με την απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τον τουρκικό ζυγό, το 1881 άρχισε και η διοικητική οργάνωση της περιοχής, καθώς και κάποια υποτυπώδη καταγραφή ληξιαρχικών πράξεων.

Η κοινότητα Βαλτινού, καθώς και η εκκλησία προσπάθησαν να καταγράψουν με τα μέσα της εποχής σε βιβλία τις σημαντικές στιγμές της ζωής όλων των κατοίκων. Δυστυχώς όμως το 1938 μια πυρκαγιά στο δημοτικό σχολείο Βαλτινού, όπου τηρούνταν τα βιβλία της κοινότητας, κατέστρεψε σχεδόν όλο το αρχείο του Ληξιαρχείου.

Έτσι το υλικό και τα στοιχεία των γενεαλογικών δένδρων του Βαλτινού αντλήθηκαν από τα διασωζόμενα βιβλία της εκκλησίας Αγίου Αθανασίου Βαλτινού, το πρωτόκολλο γάμων, τα Βιβλία Θανάτων, το νέο βιβλίο ληξιαρχείου της κοινότητας Βαλτινού καθώς και από τα διάφορα παραρτήματα εκλογικών καταλόγων χρονολογούμενα από το 1928. Γι΄ αυτό το λόγω η έρευνα στα αρχεία που βρέθηκαν υπήρξε εξαιρετικά δύσκολη και σε ορισμένες περιπτώσεις τα στοιχεία συνεπικουρήθηκαν από προφορικές μαρτυρίες γερόντων του χωριού.

Ξεκινώντας από την γενεαλογική ρίζα, του γενάρχη και καταλήγοντας στους τελευταίους κλώνους του 2020, γίνεται μια γενεαλογική καταγραφή περίπου έξι γενεών.

Με τον όρο «γενάρχης» για κάθε οικογένεια εννοείται ο τελευταίος πρόγονος, για τον οποίο βρέθηκαν γραπτές αναφορές στο ονόματά του, είτε στα διάφορα βιβλία, ή έγγραφα της κοινότητας, είτε σε άλλες γραπτές πηγές, που προέκυψαν από την έρευνα.

Το φωτογραφικό υλικό που χρησιμοποιήθηκε στην εργασία αυτή αντλήθηκε από τα προσωπικά αρχεία των κατοίκων Βαλτινού και κάποιες νεότερες αντλήθηκαν από το διαδίκτυο. Στα πρόσωπα που δεν υπάρχουν φωτογραφίες, ή δεν βρέθηκαν, ή δεν υπήρχαν καθόλου φωτογραφίες, ή δεν κατέστει δυνατό να είναι διαθέσιμες.

Η γενεαλογική καταγραφή των κατοίκων του Βαλτινού, έχει τη δική της αυτόνομη ανθρωπογεωγραφική αξία, την οποία θα έχουν στη διάθεσή τους οι απόγονοι, οι επιστημονικές κοινότητες και οι ιστορικοί του μέλλοντος καθώς διαφυλάττει και επιμηκύνει, τη συλλογική μας μνήμη και αφήνει πίσω το αποτύπωμα ενός γενεογράμματος, το γενεόγραμμα του Βαλτινού.

Δημήτρης Τσιγάρας.

Τα περίπτερα του Βαλτινού

 

Μια χαρακτηριστική ελληνική εικόνα στις πλατείες και στους δρόμους των ελληνικών πόλεων και χωριών, αποτελούν τα περίπτερα, τα μικρά κίτρινα κιόσκια, που συναντούσε κανείς και συναντά ακόμα και σήμερα, σε ολόκληρη τη ελληνική επικράτεια.

Τα μικρά ξύλινα κτίσματα, με τις τσίγκινες κωνικές σκεπές, που έδιναν παλαιότερα μια ανατολίτικη ατμόσφαιρα, άλλα και αυτά με τα στέγαστρα από τέντες και διαφημιστικά σταντς που προσδίδουν στους δημόσιους χώρους ιδιαίτερη και χαρακτηριστική ελληνική ατμόσφαιρα, τονίζοντας έτσι την λαϊκή  κουλτούρα του τόπου μας.

Ο Περιπτεράς

Το περίπτερο καλύπτει έναν μικρό χώρο, 1,95 τ.μ. ίσα ίσα που χωράει να καθίσει ένας άνθρωπος.

Το επάγγελμα του περιπτερά έχει την ιδιομορφία να είναι μοναχικό-κοινωνικό.

Ο περιπτεράς καθηλωμένος ώρες στην ίδια καρέκλα εκτός από την πώληση των προϊόντων που διαθέτει το περίπτερο, έρχεται σε επαφή με πολλούς ανθρώπους.

Μόνος μέσα στο κατάστημά του σ΄ ένα κλουβί, το οποίο βρίσκεται συνήθως σε κεντρικό σημείο της γειτονιάς, έρχεται καθημερινά σε επαφή με πάρα πολλούς διερχόμενους περαστικούς αλλά και σταθερούς πελάτες. Πολλές φορές παρέχει διάφορες πληροφορίες στους διερχόμενους που ψάχνουν μια διεύθυνση, ένα σπίτι, ένα κατάστημα κλπ. ενώ η τηλεφωνική συσκευή διατίθεται για τηλεφωνήματα.

Από τη θεματική ενότητα «Τα ελληνικά περίπτερα» παρουσιάζεται παρακάτω μια σειρά από έγχρωμα σκίτσα του Δημήτρη Τσιγάρα που αφορούν εικόνες παλιών περιπτέρων.

Τον Αύγουστο του 1959 ανοίγει το πρώτο περίπτερο στο Βαλτινό, ιδιοκτησίας του Σπύρου Παπακώστα.

Ήδη από το 1950 το υπουργείο Εθνικής Άμυνας μεταβίβασε τις άδειες για την χρήση περιπτέρου σε ανάπηρους πολέμου, ανάπηρους εθνικής Αντίστασης καθώς και στα παιδιά των θυμάτων πολέμου, ως ανταμοιβή των υπηρεσιών υπό την μορφή κρατικής μέριμνας. Αργότερα με νέα διάταξη προστέθηκαν στους δικαιούχους και τα θύματα άμαχου πληθυσμού, οι ανάπηροι του Δημοκρατικού Στρατού, καθώς και τα θύματα ειρηνικής περιόδου.

Το κράτος παραχωρεί στον δικαιούχο μόνο το δικαίωμα εκμετάλλευσης του περιπτέρου, και όχι το ίδιο το περίπτερο.

Κατά καιρούς την εκμετάλλευση του περιπτέρου αυτού είχαν οι εξής: Ο Σπύρος, ο Ευάγγελος, ο Νίκος και η Βάια Παπακώστα, ο Δημήτριος Καλαμπάκας, ο Νίκος Καλαμπάκας, ο Βασίλειος Σταυρέκας, ο Γεώργιος Κατσιούλης,  ο Χρήστος Μπαρούτας, ο Αντώνης Μάμαλης, ο Ηλίας Καραθανάσης, ο Δημήτριος Σταμούλης, ο Απόστολος Μακρής, ο Βασίλης Σταμούλης, ο Θωμάς Μεγαρχιώτης, ο Αντώνιος Σταμούλης. 

Τη δεκαετία του 1980 άρχισε να λειτουργεί και το δεύτερο περίπτερο, με άδεια λειτουργίας της Ελένης χήρας Δημ. Γάκη. Την εκμετάλλευση αυτού του περιπτέρου είχαν οι εξής: ο Αλέκος Γάκης, ο Δημήτριος Κολοβελώνης, ο Κων/νος Βότσιος, ο Βασίλειος Βότσιος, και ο Δημήτριος Γάκης. Το περίπτερο αυτό σταμάτησε να λειτουργεί το 2010.