Ο χορός των μελισσών

 

Διαμορφώνοντας τις κατάλληλες συνθήκες για το πέρασμα της συνείδησης του ατόμου από το εγώ στο εμείς, θέλει τον άνθρωπο να γίνει η καλύτερη εκδοχή του εαυτού του. Θέλει την ανθρώπινη κοινωνία να εξελιχθεί μέσα από αρχές, αξίες και ιδανικά ενότητας, αλτρουϊσμού και προσφοράς. Θέλει να συνειδητοποιήσει, ο κάθε άνθρωπος, ότι «ο χορός των μελισσών» είναι και δικός του χορός μέσα στην ανθρώπινη κυψέλη, και ότι ο ίδιος αποτελεί απλά ένα κύτταρο ενός πολύ μεγαλύτερου οργανισμού.

Αυτός ο χορός του κυττάρου για τον Θωμά Ζαμπακά εκφράζεται με την ενασχόλησή του ως ιεροπαίδι.

Το ιεροπαίδι ή το παπαδάκι, όπως αλλιώς λέγεται, είναι ο μικρός που φοράει άμφια κατά τη διάρκεια της θείας λειτουργίας και βοηθάει τον ιερέα στο έργο του. Από μικρό παιδάκι ο Θωμάς Ζαμπακάς έχει αγαπήσει την εκκλησία και έγινε το «παπαδάκι» του ναού Αγίου Αθανασίου Βαλτινού. 

Είχε αποστηθίσει και είχε μάθει σχεδόν όλη την υμνολογία αλλά και το τυπικό της λειτουργίας και διεκδικούσε με αυτοπεποίθηση τη θέση του στο ψαλτήρι.

Στο ψαλτήρι με τον Πατήρ Κων/νο Ζαχαράκη και τον ψάλτη Αθανάσιο Ζαμπακά.

Σε κάθε εκκλησιαστικό τελετουργικό είναι παρών και συμμετέχει  είτε βοηθώντας τον ιερέα στην άσκηση των καθηκόντων του, είτε ψέλνοντας στο στασίδι ως ιεροψάλτης. Γνωρίζει όλη τη διαδικασία της εκκλησιαστικής παράδοσης, από την αρχή έως το τέλος κάθε τελετουργικού.

Σήμερα θα μπορούσε κανείς να πει πως είναι η ψυχή της ενορίας Βαλτινού, καθώς διακατέχεται καθημερινά από την αγωνία του χρέους και του καθήκοντος να υπηρετήσει τον ρόλο του.

Και είναι σαν να προσπαθεί σκαλί - σκαλί να ατενίσει το θείο φως, να λάβει μέρος στη θεία δόξα και με τη θεία χάρη να πορευθεί στη ζωή του!

Μετά την Κυριακάτικη θεία λειτουργία ένας απολαυστικός καφές στο καφενείο για τον Θωμά και τον Θανάση είναι ότι πρέπει.

Τα Βαλτσινιώτικα

Έτσι κι αλλιώς κι αλλιώτικα

εδώ στα Βαλτσινιώτικα

θα λέμε τον καημό μας,

τις πίκρες μας, τα βάσανα,

τ’ άσχημα απ’ το χωριό μας.

Ο ουρανός συννέφιασε και άρχισε να βρέχει

κι ο νους στον επικείμενο χειμώνα τώρα τρέχει.

Πετρέλαιο, ξύλα, αέριο ανέβηκαν στα ύψη,

σε λίγο και τα τρόφιμα κι αυτά θα ’χουν εκλείψει.

Η τσέπη άδεια από λεφτά, το ρεύμα πια κομμένο

κι εγώ "το μάνα εξ ουρανού" να μου ’ρθει περιμένω.

Παρηγοριέμαι πως πολλοί βρίσκονται σαν εμένα,

θηράματα στα δόκανα να τρέμουν τα καημένα.

Κι αυτοί που είναι υπαίτιοι, τα ύδατα θολώνουν

και την ευθύνη των δεινών σε άλλους την χρεώνουν.

Για όλα, δήθεν, τα κακά φταίνε μονάχα οι άλλοι,

δεν βλέπουν την κατάντια μας, τη νίλα τη μεγάλη

και τις ευθύνες ρίχνουνε σε άλλους για το χάλι

και ξύνουνε αδιάντροπα το κάτω τους κεφάλι.

Κι εγώ φτωχός κι ανήμπορος και θύμα Βαλτσινιώτης,

βλέπω διαρκώς να χάνονται τα όνειρα της νιότης!!!

Κι εκεί που αισθανόμουνα κάποτε ανδρειωμένος,

αχ τώρα νοιώθω άβολα, κορόιδο, προδομένος.

Μα σαν ξυπνήσει ο ραγιάς και πιάσει το τουφέκι

φωτιά, τσεκούρι θα γενεί, βροντή κι αστροπελέκι.

Μα σαν ξυπνήσει ο ραγιάς και πιάσει τα ταμπούρια

θα έρθει τούμπα ο ντουνιάς, τέρμα τα καλαμπούρια.

Μα σαν ξυπνήσει ο ραγιάς κι ανέβει στα παλιούρια

δεν τον κρατάει τίποτα. Γιούργια και πάλι γιούργια…

Οι αρχόντισσες της υπαίθρου

 

Γεννήθηκαν, μεγάλωσαν, μεγαλούργησαν και «εξεμέτρησαν το ζην» μαχόμενες ηρωικά σε πολλά και διαφορετικά μετερίζια. Διετέλεσαν φάροι, λιμάνια και καταφύγια. Αναπαύονται εν ειρήνη ύστερα από μία ζωή γεμάτη στερήσεις και ανιδιοτελή προσφορά. Νοικοκυρές στα σπίτια τους, γοητευτικές στο σεργιάνι, αρχόντισσες στα χωράφια και τα βοσκοτόπια.

Ακμαίες και ενεργές, αν και «απόμαχοι», όσες βρίσκονται σήμερα στη ζωή, με ροζιασμένα και παραμορφωμένα τα χρυσά και θαυματουργά χέρια, αναπολούν το «βεβαρημένο» παρελθόν, συγκρίνοντας με θλίψη, θυμό και κάμποση απογοήτευση το τότε και το τώρα, θεωρώντας τον εαυτό τους τυχερό, που επέζησαν και η πολιτεία τις αντάμειψε με το ποσό των… 340 ευρώ σύνταξη, ως «τιμωρία» που έγιναν αγρότισσες και δεν πλήρωσαν εισφορές και είχαν φοροαπαλλαγές. Αυτές δεν μπήκαν στο δημόσιο, ώστε να τους…επιστραφούν οι κρατήσεις από τους μισθούς!

Οι περισσότερες ήταν αγράμματες και οι πιο τυχερές ήξεραν στοιχειώδη γραφή και ανάγνωση. Τι κι αν δεν πήγαν σχολείο; Ήταν σπουδαγμένες, μορφωμένες, πανεπιστήμονες, κάτοχοι αμέτρητων τίτλων σπουδών, μεταπτυχιακών και διδακτορικών. Ασκούσαν τέλεια όλες τις τέχνες και τις επιστήμες. Στα φροντισμένα σπίτια τους όσα ήταν τα πανέμορφα περίτεχνα κεντίδια και τα στρωσίδια, τόσα ήταν και τα βαρύτιμα πτυχία… Συνδύαζαν αριστοτεχνικά αγραμματοσύνη και «μόρφωση», πάθος για δημιουργία, υψηλή πολύπλευρη εξειδίκευση για κάθε είδους ανάγκες επιβίωσης, προσφορά και ανθρωπιά, γοητεία και θηλυκότητα. Σπούδασαν οικιακή οικονομία, αρτοζαχαροπλαστική, βρεφοκομία, νηπιαγωγική, κάνοντας «πρακτική άσκηση» στα μικρότερα αδέρφια τους, και βοηθοί στα χουζμέτια υπό την καθοδήγηση της γιαγιάς και της μάνας.

Στην «προβιομηχανική» εποχή της αγροτικής ζωής, ήταν «πολύτιμα μηχανήματα» που άνοιγαν παζαρόστρατες με μικρότερο μεροκάματο απ’ ό,τι οι συνομήλικοι τους έφηβοι και ξεχέρσωναν με τα τσαπιά και τα χέρια τους μεγάλες εκτάσεις -ακόμη κι όταν κρατούσαν Τριομέρι- για να γίνουν γόνιμα τα χωράφια. Ξερίζωσαν γκριγκορτσές, κέδρα και παλιούρια στη Λουγγά και στη Χράπα, αλλά μερίδιο από την αποζημίωση λόγω απαλλοτρίωσης των χωραφιών δεν πήραν δεκάρα, γιατί.. ήταν κορίτσια. Ξεγέννησαν κάθε εγκυμονούσα τετράποδη μάνα.

Προσθήλασαν και ζωογόνησαν αρνιά, κατσίκια και κουβάλησαν τόνους γάλα από τη στρούγκα. Κουβάλησαν στον ώμο και με την κουπάνα στο κεφάλι και έπλυναν όχι μόνο στράνια και σπιτομάζωμα στον λάκκο αλλά και μαλλιά και κωλόκουρα. Ενώ πήραν πλυντήριο, συνέχισαν να πλένουν στην κουπάνα, για να βρει η νύφη… καινούριο το πλυντήριο! Ύφαναν, κέντησαν, έγνεσαν, έπλεξαν αμέτρητα χιλιόμετρα μαλλί… Ακόμη και όταν δούλευαν μεροκάματο στα χωράφια άλλων, διακρίθηκαν πάλι ως «χειρωνακτικά πολυεργαλεία» και άριστες «μηχανές συλλογής καρπών».

Όταν παντρεύτηκαν, πήραν ως προίκα τ’ ασπράγκαθα στα ακροδάχτυλα των χεριών, τις γρατσουνιές στα πόδια, τ’ άγανα και τα κουλτσίδια στα τσιρέπια, αλλά και τις βασικές πολύτιμες γνώσεις οικοκυρικής και εφαρμοσμένης γεωργοκτηνοτροφίας. «Έτσι ήταν τα χρόνια εκείνα». Μα τι και αν δεν ήταν βαρυπροικούσες με κινητή και ακίνητη περιουσία; Είχαν μαζί τους ανεκτίμητης αξίας άυλη κληρονομιά. ‘Ήθος, αρχές, αξίες, πάθος, για ζωή και προκοπή. «Σέβονταν τον τρανύτερο και σκώνουνταν απού καταγής, ακόμα κι όταν έρχουνταν τα βόδια απ’ του χουράφ»! Εκτίμησαν αυτά που βρήκαν, τα πολλαπλασίασαν αγόγγυστα και τα διαμοίρασαν ως κληρονομιά, χωρίς να κρατήσουν ούτε «π’θαμή κι κιραμίδα»! Έφτιαξαν καινούργια, μοντέρνα και τρανά σπίτια, αλλά εκείνες συνέχισαν να μένουν στα μαντζάτα, στα καλύβια και στα μαγειριά. Τα σπίτια τους ήταν εργαστήρια, εργοστάσια, φιλόξενα μοναστήρια…

Η ζωή τους όλη ήταν κόπος, μόχθος, δημιουργία μα και θυσία. Χωρίς να το καταλάβουν, κατέκτησαν γρήγορα και επάξια όλους τους βαθμούς και τίτλους αξιοσύνης στην κατ’ οίκον «Εκκλησία» που δημιούργησαν με τους συζύγους τους.

Υπομένοντας και υποτασσόμενες ως σύζυγοι, φιλόστοργες ως μητέρες, αποδοτικές και μη αμειβόμενες ως εργαζόμενες. Διακόνησαν πεθερικά, κουνιάδια, παιδιά και ανίψια. Ως ευσεβείς «ιέρειες» λειτουργούσαν καθημερινά στην τράπεζα της αγάπης, ανασκουμπωμένες, αναφέροντας και υψώνοντας στον Δημιουργό τον έρωτά τους για «σύμπασα την κτίσιν», για ανθρώπους, ζώα και φυτά. Προσέφεραν τον εαυτό τους θυσία ευάρεστη, μεταλαμβάνοντας σε όλους τη χαρά και τη ζωή. Έκοβαν την χαψιά απ’ το στόμα για τα παιδιά τους, μαγείρευαν ως βραβευμένοι chef, ακόμη και χωρίς λάδι, είχαν όμως πάντα λάδι για το καντήλι κι έναν παρά ίσα-ίσα για κερί στην Εκκλησιά. Ο παράς για το κερί ήταν η μόνη κατάθεση που έκαναν ως αντίδωρο για την δική τους ισόβια κατάθεση ψυχής. Ως οικογενειακοί επίσκοποι φρόντιζαν, επέβλεπαν, καθοδηγούσαν και διαποίμαιναν την οικογένειά τους, αγωνιώντας για τη σωματική και πνευματική προκοπή των τέκνων, την παραμυθία των ηλικιωμένων, την ανάρρωση των ασθενούντων.

Και όταν χήρευε η θέση του «στύλου της οικογένειας», αυτοανακηρύσσονταν η καθεμία τους «αρχιεπίσκοπος» ως πρώτη μεταξύ ίσων, με αυξημένα διακονήματα και υποχρεώσεις, να υπηρετεί, να νουθετεί, να εκπαιδεύει και να σπουδάζει τα τέκνα της, να γαληνεύει τις διαφορές εντός της οικογενείας. Γινόταν και άξιος πατέρας. Το μαύρο χρώμα των ρούχων και η μαύρη μαντήλα ήταν η ισόβια στολή της. Στολή θλίψης, απάρνησης του εαυτού της και ένδυμα θυσιαστικής προσφοράς.

Πέρασαν μια πολυκύμαντη και πολυτάραχη ζωή. Γεμάτη υποχρεώσεις, προκοπή, δημιουργία και «επενδύσεις: έχτισαν σπίτια, μαντριά και βοηθητικούς χώρους, χωρίς οι ίδιες να έχουν κανένα δικαίωμα ιδιοκτησίας. Πρώτες ξυπνούσαν αχάραγα και τελευταίες ξάπλωναν μεσάνυχτα. Τα πάντα έρχονταν και θεωρούνταν φυσιολογικά για εκείνες, τις γυναίκες «παλιάς κοπής». Εφηβεία, ενηλικίωση, γάμος, εγκυμοσύνη, τοκετός. Έγιναν νεαρότατες μητέρες, χωρίς οικογενειακό προγραμματισμό, μαθήματα ανώδυνου τοκετού, φορέματα εγκυμοσύνης, κρέμες κατά των ραγάδων και των πανάδων, ούτε ειδική διατροφή και μεταχείριση. Δεν παρέμειναν ποτέ κλινήρεις, λόγω «επαπειλούμενης αποβολής», ούτε απουσίασαν από το βαρύ τους καθημερινό πρόγραμμα. Ποτέ δεν είχαν βαλίτσα μαιευτηρίου, ούτε έκαναν επιλογή ημέρας και ώρας τοκετού, μην τυχόν και γεννήσουν με ανάδρομο Ερμή… Πολλές γέννησαν στα χωράφια. Οι πιο τυχερές στα σπίτια τους. Εκείνα ήταν το «Ιασώ» και το «Μητέρα» και οι μονάδες νεογνών… Οι πολύπειρες μαιευτήρες-μαίες του χωριού ήταν διαθέσιμες κάθε μέρα και ώρα σε εύκολους και δύσκολους τοκετούς, χωρίς καισαρικές και τεχνητές ωδίνες, με αμοιβή τη χαρά τους που λευτερώθηκε αγλήγορα η λεχώνα και …φακελάκι ένα ζευγάρι τσιρέπια Η επίτοκος δικαιούταν μόνο σαρανταήμερο αποχή από τα συζυγικά και εργασιακά καθήκοντα. Χωρίς επίδομα τοκετού, άδεια ανατροφής τέκνου, μειωμένο ωράριο εργασίας, επίδομα τέκνων και άλλες διευκολύνσεις μητρότητας. Επέστρεφαν δριμύτερες στις πολλές και ποικίλες υποχρεώσεις τους. Γνώριζαν εκ πείρας πως «σπίτι χωρίς γυναίκα είναι λάμπα δίχως φως».

Αλλά και στο μαντρί ήταν πολύτιμες, αφού ήταν «ο παππάς» που στηρίζει τον «καβαλάρη.» Το χωράφι, το μαντρί και ο κήπος τις περίμεναν, όπως τα παιδιά τους, να το ποτίσουν με τον ιδρώτα τους και να το δροσίσουν με το τραγούδι τους, φορώντας άσπρο μαντήλι και αψηφώντας τον καυτό ήλιο. Τα σπίτια τους, φτωχικά αλλά περιποιημένα, ήταν εργοστάσια και εργαστήρια παραγωγής, αποθήκες τροφίμων και σαλόνια κοσμικά, επίγειος παράδεισος και βασίλειό τους. Τα χωράφια τους κάρπιζαν, χάρη στο τραγούδι τους και στη φροντίδα τους. Ερωτευμένες με τη γη, έδιναν σ’ αυτήν ό,τι ποθούσαν οι ίδιες από τους σκληρούς άνδρες τους: στοργή, κατανόηση, χάδια, καλοκουβέντες, σεβασμό, αναγνώριση. Και η γη τις λάτρευε και τις αντάμοιβε, αφού και η γη γυναίκα είναι… Μιλούσαν με τη γη, επικοινωνούσαν, αλληλοβοηθιούνταν. Όπως η γη, κι αυτές δέχονταν τους «σπόρους», τους γεννούσαν, τους μπόλιαζαν με αγάπη, τους βελτίωναν, τους φρόντιζαν και τους μεγάλωναν. Χωρίς να είναι γεωπόνοι, γνώριζαν όλες τις αγροτικές εργασίες: καλλιέργεια, σπορά, λίπανση, συλλογή, επεξεργασία, έλεγχος ποιότητας, διαλογή, κατανάλωση. Ήταν άριστοι ανθοκόμοι και αρχιτέκτονες ανθόκηπων και λαχανόκηπων. Ο δεσμός με τα ζώα, οικόσιτα και μη, αδιατάρακτος. Φρόντιζαν, καθάριζαν, ασβέστωναν τα μαντριά, βοσκούσαν, ξεγεννούσαν, προσθήλαζαν, άρμεγαν, τυροκομούσαν. Ως μάνες έδιναν ιδιαίτερη αγάπη στα πρόωρα και καχεκτικά νεογέννητα, που οι άντρες τους θεωρούσαν ξεγραμμένα. Κι οι μάνες, τετράποδες μεν, θηλυκά δε με ευαισθησίες, τις ευγνωμονούσαν συγκεντρωμένες τριγύρω τους γλείφοντας τα χέρια των και τα ροδοκόκκινα μάγουλά τους, βελάζοντας χαρούμενες, όταν άκουγαν τα σφυρίγματα και τις κλήσεις τους. Γέμιζαν τα καρδάρια γάλα, γιατί τις πικούνιβαν και τις καλόπερναν. «Στα γαλάρια τζιουμπάνου βάλε γ’ναίκα, στα στείρα άντρα, στα αρνοκάτσικα βάλι τα πιδιά» ορμήνεβαν οι γέροι.

Η ταυτότητα τους ανέφερε ως επάγγελμα τα «οικιακά». Ούτε όμως ως «οικοκυρές» πληρώνονταν ούτε ως αγρότισσες. Πολυτάλαντες, πολυμήχανες και αεικίνητες, ακούραστες, καρτερούσαν με αγωνία Κυριακές, γιορτές και σχόλες, για να «συμμορφώσουν» και τον εαυτό τους να πάνε στην Εκκλησιά, για να συναντηθούν με συγγενείς και φίλες. Προτού οι ειδικοί αποφανθούν, ήξεραν πως η αναψυχή και η ψυχαγωγία της γυναίκας αλλά και η ψυχική της ισορροπία οφείλεται σε δύο παράγοντες: στην καλλιέργεια της γης και την επικοινωνία με τις φίλες τους. Είχαν χρόνο για όλα. «Η δ’λειά, δ’λειά κι ου χουρός γαϊτάν’», έλεγαν. Δεν είχαν ακριβές τουαλέτες, επώνυμα ταγιέρ και αμέτρητα επώνυμα ζεύγη υποδημάτων, ούτε μπιζουτιέρες και βαλιτσάκια καλλυντικών, αλλά ήξεραν να είναι περιποιημένες, κομψές και όμορφες, χρησιμοποιώντας φυτικά καλλυντικά που μάζευαν από τη μάνα γη. Μάζευαν και επεξεργάζονταν από τη μάνα γη φυτά και άνθη για φαρμακευτικό σκοπό. Ήταν γιατροί, νοσηλευτές και «ιλιατσολόγοι». Η γη ήταν και το καθημερινό τους γυμναστήριο, ο ψυχοθεραπευτής, ο προσωπικός τους γυμναστής, που τις απάλλασσε φυσικά από τα κιλά της εγκυμοσύνης, πανάδες και ραγάδες, χαρίζοντάς τους υγεία και ευεξία. Ούτε επιλόχειο και κάθε μορφής κατάθλιψη γνώριζαν, αφού, όπως «μολογούσαν», «μόλις σαράντ’ζαμι, κινούσαμι πάλι γκαστρουμένις!» Ούτι ν’ αρρουστήσουμι δεν αδειαζάμι! Κι να μας έπιανι καμιά ζαμπακαριά ή συρμή καμιά φουρά, ποιός μας ρουτούσι κι μας πικούνιβι;»

Δεν χρειάζονταν ούτε ινστιτούτα αισθητικής. Έκαναν υγιεινή διατροφή με ό,τι εύρισκαν και όσο περίσσευε από την οικογένεια, και για αναψυκτικό και δροσερό καλοκαιρινό κοκτέηλ έπιναν «σκορδάρι». Πολύ δε περισσότερο, δεν απαιτούσαν υπηρεσίες ονυχοπλαστικής και ποδολογίας, αφού δεν είχαν… νύχια. Τα νύχια των χεριών «σώνουνταν» από τις πολλές και ποικίλες βαριές δουλειές και ιδιαίτερα από το πλύσιμο των πάντων στο χέρι. Από το πολύ περπάτημα ξενυχιάζονταν και στα πόδια. Όσο για τις φτέρνες, χρησιμοποιούσαν το θαυματουργό ιαματικό καλλυντικό, το «κατράν’». Είχαν έτσι όλο τον χρόνο διαθέσιμο, να εργάζονται ακατάπαυστα, όπου τις καλούσε το καθήκον για το καλό του σπιτιού και της φαμίλιας.

Αυτές οι γυναίκες ήταν και είναι οι γιαγιάδες και οι μάνες μας. Οι ομορφότερες γυναίκες του κόσμου. Δεν ανακηρύχθηκαν ποτέ «γυναίκες της χρονιάς», ούτε βραβεύτηκαν και αναγνωρίστηκαν ως «πρωτοπόροι της γυναικείας επιχειρηματικότητας»… Βέβαια ούτε έγιναν εξώφυλλα στη Vogue, ούτε πήγαν καλεσμένες στα πρωινάδικα, ούτε είχαν ομάδα στο διαδίκτυο. Για τ’ ανύπαρκτα δικαιώματά τους και τις εις βάρος τους αδικίες και διακρίσεις δεν έγιναν πορείες διαμαρτυρίας, συναυλίες αλληλεγγύης και «διάρρηξη ιματίων», ούτε εκδόθηκαν ψηφίσματα διαμαρτυρίας από γυναίκες άλλων επαγγελμάτων και άλλης κοινωνικής τάξης. Στο σπίτι αμφισβητήθηκε και υποβαθμίστηκε η προσφορά τους. Στην κοινωνία δεν αναγνωρίστηκαν οι θυσίες τους. Στη δύση του βίου τους, ένιωθαν πως είναι βάρος στα παιδιά τους, αφού «μια μάνα μπορεί και φροντίζει δέκα παιδιά. Τα δέκα παιδιά δεν μπορούν να φροντίσουν μια μάνα.» Πολλές δεν ζήτησαν καν να μεταφερθούν σε μονάδες υγείας, για «να μην αναστατώσουν και ξοδέψουν τα παιδιά!» Τα περισσότερα παιδιά, άλλωστε, τα είχαν οι ίδιες διώξει από τη γη που πότισαν μια ζωή με τον ιδρώτα, το αίμα, τα δάκρυά τους. Τα έστειλαν στις σπουδές και την πόλη, παίρνοντας εκδίκηση από τον σύζυγο που τις αμφισβητούσε και τις υποβάθμιζε… Εκδικήθηκαν και την πολιτεία που τις είχε κοινωνικά απαξιωμένες, χωρίς κανένα δικαίωμα. Έτσι ερήμωσαν τα σπίτια τους, χορτάριασαν οι αυλές τους, έπεσαν τα μαντριά τους, λες και μίσησαν ό,τι λάτρεψαν… Γαλούχησαν όμως τα παιδιά τους με αρχές και αξίες, χωρίς να είναι πτυχιούχοι παιδαγωγοί και εκπαιδευτικοί γενικής και ειδικής αγωγής, παιδοψυχολόγοι, λογοθεραπευτές και εργοθεραπευτές. Πολλές φορές απορούσαν και οι ίδιες «πώς τα ‘βγαλαν πέρα». Δε ζήτησαν ποτέ αμοιβή και αντίδωρο για τη θυσιαστική τους αγάπη. Άλλωστε η προσφορά τους δεν πληρώνεται με κανένα αντιμίσθιο. Πληγώνονταν, μαραίνονταν και απογοητεύονταν σιωπηρά, όταν άκουγαν να κατηγορούνται ως «ζγκουριασμένα μυαλά, που δεν έφκιασαν καντίπουτας για τα παιδιά τους κι μοναχά γεννοβολούσαν». Εκείνες που δε λύγισαν στην πείνα, στη φτώχεια, στον πόλεμο, στις κακουχίες, λύγισαν μόνο από την αχαριστία που εισέπραξαν. Και τι ζητούσαν; Έναν καλό λόγο από τους ευεργετηθέντες, μια κόχη να ζαρώσουν κι ένα κερί όταν αναπαυθούν.

Η 15η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως «παγκόσμια ημέρα της αγρότισσας». Έτσι η πολιτεία με ομιλίες και αφιερώματα αισθάνεται πως αποτίει φόρο τιμής στις αγρότισσες, τις αφανείς ηρωίδες, όπως βαρύγδουπα τις αποκαλεί, μπας και εξιλεωθεί… Πολλές φορές, στις εκδηλώσεις αυτές προλογίζουν και τις λαμπρύνουν με την παρουσία τους και κοσμικές κυρίες, που τόση σχέση έχουν με την αγροτιά, όση έχω εγώ με την αεροναυπηγική. Εμείς, τα εγγόνια τους και τα παιδιά τους, έχουμε την τιμή και το καθήκον να τις μνημονεύουμε και να τις ευγνωμονούμε καθημερινά. Εκείνες τόσα μπορούσαν, τόσα έκαναν! Ας κάνουμε το ελάχιστο: Να διαφυλάξουμε όσα είπαν, δημιούργησαν και παρέδωσαν.

Του Κώστα Ι. Παλπάνη

Διαφημίσεις της ΔΕΗ από παλιά τεύχη του περιοδικού Αρχιτεκτονική

 

Το περιοδικό Αρχιτεκτονική είναι το πρώτο ελληνικό αρχιτεκτονικό περιοδικό που εκδόθηκε από τον αρχιτέκτονα Αντώνη Κιτσίκη στη δεκαετία του '50. Φιλοδοξία του ήταν μια πρώτη απόπειρα απεικόνισης της ελληνικής αρχιτεκτονικής, η προαγωγή της, η ανάδειξη καλλιτεχνικών θεμάτων, αλλά και η παρουσίαση των διεθνών τάσεων της αρχιτεκτονικής.

Ιδιαίτερα σημαντικός ήταν ο ρόλος του περιοδικού στην προώθηση της «εικόνας» μιας σύγχρονης Ελλάδας στο εξωτερικό, σε μια εποχή που το ελληνικό κράτος προσπαθούσε να ανακάμψει οικονομικά και να τοποθετηθεί πολιτισμικά στο διεθνές σκηνικό.

Στις σελίδες του το περιοδικό δημοσίευσε πληθώρα άρθρων και διαφημιστικών καταχωρίσεων μεταξύ αυτών και οι πρώτες διαφημίσεις της νεοϊδρυθείσας τότε Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού, της ΔΕΗ, που ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 1950 εθνικοποιώντας την παραγωγή και διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα.

Απεβίωσε η συγχωριανή Μάρθα συζ. Κωνσταντίνου Κουφοχρήστου

 

Απεβίωσε σε ηλικία 85 ετών η Μάρθα Κουφοχρήστου. Η Μάρθα Κουφοχρήστου το γένος Βασιλείου Ξούρη ήταν παντρεμένη με τον Κωνσταντίνο Ν. Κουφοχρήστο. Αφήνει πίσω τα παιδιά της Ιωάννα Κουφοχρήστου, Ευαγγελία Κουφοχρήστου – Renato Fracaro,  αδέλφια και λοιπούς συγγενείς.

Κηδεύεται την Πέμπτη 13 Οκτωβρίου 2022 και ώρα 11:00 π.μ.

Η σορός θα μεταφερθεί στον Ιερό Ναό στις 10:30 π.μ.

Η ταφή θα γίνει στο Β΄ κοιμητήριο Τρικάλων.

Ο Πηνειός

 

Ήρεμα κυλάει στη Θεσσαλική πεδιάδα ο Πηνειός, χωρίς να τον βασανίζουν αυτήν την εποχή οι βροχές και τα χιόνια, που με τη δική τους βιασύνη και φορτική ποσότητα των νερών τον κάνουν να τα χάνει και να μην ξέρει πώς να συμπεριφερθεί. Και τι δεν φέρνει τότε: κομμάτια από χαλάσματα, τουμπανιασμένα ζώα, άτυχους πνιγμένους. Η ιστορία του μακραίωνη και δραματική ανάμεσα στα χωριά μας. Αλλά, τώρα, τον περισσότερο καιρό, είναι ένα γέρικο κι αργόσυρτο ποτάμι, που όσο περνάει ο καιρός φθίνει και ζει μόνο με τις ένδοξες μνήμες του. Πολλές φορές βλέπουμε την άδεια κοίτη του και λέμε ότι «εδώ κάποτε υπήρχε ένα ποτάμι». Σε λίγο όμως οι μυστικές ανάβρες του τού δίνουν πάλι μιαν αόριστη και δειλή παράταση ζωής, μέχρι να φτάσουν οι δυνατές βροχές και να τον αναζωογονήσουν. Πώς θα είναι μετά από λίγα χρόνια με τα καμώματα της κλιματικής αλλαγής; Κανείς δεν ξέρει.

Χαίρε Πηνειέ. Αλίμονο, κανείς από μας δεν ξέρει το μέλλον του. Μόνο με εικασίες πορευόμαστε. Αλλά, κάποτε, αυτές οι εικασίες έχουν τόσες βεβαιότητες, που μας σκοτώνουν.

Του Ηλία Κεφάλα

Το μυστικό λεξιλόγιο των παλαιών χτιστών της Ηπείρου «Κουδαρίτικα»

 

 

Οι «κουδαραίοι», ήταν οι άνθρωποι που ασχολούνταν με την πέτρα, οι μάστορες, οι χτίστες. Ήταν περιοδεύοντα οικοδομικά συνεργεία που προέρχονταν από άγονα μέρη, ορεινά χωριά της Ηπείρου, τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας, τα Τζουμέρκα και από πολλές άλλες περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης. Επικεφαλής της παρέας ήταν ο πρωτομάστορας, συνήθως ο καλύτερος χτίστης ή πελεκάνος, ακολουθούσαν οι πελεκάνοι ή πετροφάηδες (λιθοξόοι), οι μαστόροι, οι νταμαρτζήδες, τα μαστορόπουλα («κουδαρόπουλα» ή «λαγούλια»).

Η ανάγκη να κρύβουν τα μυστικά του επαγγέλματος και η επιθυμία τους να συνεννοούνται χωρίς να τους αντιλαμβάνονται οι άλλοι ώθησε τους χτίστες αυτούς να δημιουργήσουν μια συνθηματική «γλώσσα» της συντεχνίας, άγνωστη στους πολλούς.

Παρακάτω παρατίθεται ένα γλωσσάρι Κουδαρίτικων λέξεων που συνέταξε ο Χρήστος Έξαρχος.

Γλωσσάρι Κουδαρίτικων

κουδαρίτικα = η γλώσσα των μαστόρων

κούδαρος = ο μάστορας

κουδαρίνα = η γυναίκα του

κουδαρόπουλο = το παιδί του

άρματα = τα εργαλεία

μανεύω = τρώγω

μάνο = το ψωμί

μάνιμα = το φαγητό

αβντάλι = το τυρί

τρουχό = το κρασί

οξιά ή λουψιώτι = το νερό

μπαρός = τ’ αφεντικό

μπαρίνα = η αφεντικίνα

κολοβό = το μεροκάματο

κράνια = τα χρήματα

κρανίζω = πληρώνω

ακράνιαστος = απλήρωτος

δέξιος = ο Έλληνας

ζέρβος = ο Τούρκος

αγκίδα = το κορίτσι

κουτσάκια = τα βυζιά

λαγός = το αγόρι

μόκος = η σιωπή

κάλω = η ασβέστη

τσιόκος = το σφυρί

ασπρούδι = το γάλα

γκαβές = οι ξυλιές

αγωγιάτης = τα πόδια

κούφιο = το σπίτι

βίτσιου = η πόρτα

Η Νίνα Κουφοχρήστου στο Μέγαρο Αθηνών με την Κρατική Ορχήστρα και μαέστρο τον Harry Bicket!

 

Η Τρικαλινή, καλλίφωνη σοπράνο, που έλκει την καταγωγή της από το Βαλτινό, Νίνα Κουφοχρήστου ενθουσιάζει το κοινό με τις εμφανίσεις της στην Ευρώπη με πληθώρα ρόλων του οπερετικού ρεπερτορίου.

Φέτος τον Δεκέμβρη θα τραγουδήσει στο Μέγαρο Αθηνών το εξαιρετικό έργο ΜΕΣΣΙΑΣ του Χαίντελ, με εκλεκτούς συναδέλφους της, την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και μαέστρο τον Harry Bicket!

Η πανέμορφη  Τρικαλινή σοπράνο διαθέτει όλα εκείνα τα στοιχεία που απαιτούνται για μια επιτυχημένη διεθνή καριέρα στον χώρο της όπερας. Μαγευτική φωνή, υψηλή τεχνική και ερμηνευτική των ρόλων και λαμπερή προσωπικότητά.

Βιογραφικό

Η υψίφωνος Νίνα Κουφοχρήστου του Αναστασίου και της Φανής γεννήθηκε στα Τρίκαλα. Σπούδασε μουσικολογία στο ΑΠΘ, μονωδία (δίπλωμα) και μελοδραματική (Κρατικό Ωδείο Θεσ/νίκης). Ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Κολωνίας (υποτροφία «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης»), ενώ παράλληλα ειδικεύτηκε στο μπαρόκ τραγούδι. Υπήρξε μέλος του Στούντιο Όπερας της ΕΛΣ (2009/10). Από το 2013 είναι μέλος της Όπερας Δωματίου Κολωνίας, όπου ερμήνευσε Βασίλισσα της νύχτας, και του Θεάτρου Όπερνλοφτ (Αμβούργο), όπου εμφανίζεται ως Μικαέλα (Κάρμεν), Ελίζα (Πτολεμαίος, βασιλιάς της Αιγύπτου), Βιολέττα (Τραβιάτα). Έχει τραγουδήσει σε Όπερα Κολωνίας και Άαχεν, ΜΜΘ κ.α. ρόλους όπως Ντεσπίνα (Έτσι κάνουν όλες), Μπλόντε και Κονστάντσε (H απαγωγή από το σεράι), Αντίνα (Το ελιξίριο του έρωτα), Μπελίντα (Διδώ και Αινείας), Ολυμπία (Τα παραμύθια του Χόφμαν). Πραγματοποιεί συναυλίες σε Γερμανία και Ελλάδα, ενώ έχει αποσπάσει σημαντικά βραβεία σε πανελλήνιους και διεθνείς διαγωνισμούς (μεταξύ άλλων γ' βραβείο σε Διεθνή Διαγωνισμό Τραγουδιού «Μονσερράτ Καμπαγέ» 2015 και Grand Prix «Μαρία Κάλλας» 2014).

Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν

 

Με το κόστος του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ρεύματος να έχουν φτάσει σε απαγορευτικά επίπεδα, η ξυλόσομπα και το συμβατικό (ή ενεργειακό) τζάκι αποτελεί το βασικό θερμαντικό μέσο για πολλούς κατοίκους του Βαλτινού, καθώς είναι το πιο προσιτό για την αντιμετώπιση του επικείμενου σκληρού χειμώνα.

Η θέρμανση με ξύλα δεν είναι μια παλιά, ξεχασμένη μέθοδος που έχει εγκαταλειφθεί. Κάθε άλλο! Είτε για το τζάκι είτε για τη σόμπα, είναι πολύ διαδεδομένη και σε χωριά αλλά και στα αστικά κέντρα.

Ήδη πολλοί είναι εκείνοι που έχουν ξεκινήσει την προετοιμασία κοπής και προμήθειας καυσόξυλων που θα τροφοδοτήσουν την εστία τους για φέτος, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η επάρκεια για όλη την χειμερινή περίοδο.

Η κοπή, η μεταφορά, και η αποθήκευση των καυσόξυλων δεν αποτελεί εύκολη υπόθεση, καθώς χρειάζεται και κόπο και χρόνο και σωστό προγραμματισμό.

Άλλωστε «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν».

Καλό χειμώνα και θερμές ευχές για ζεστές, οικονομικές και απολαυστικές χειμωνιάτικες ημέρες.

Ουρές ΙΙ {ζωολογικός κήπος}

 

Το ψαροπούλι του παραδείσου ζούσε μόνο του σε μία μικρή λιμνούλα στον παράδεισο, σαν αυτή που φαντάζεστε κοιτώντας τον πίνακα των Γιαν Μπρέγκελ και Πέτερ Πάουλ Ρούμπεμς «ο Αδάμ και η Εύα στον παράδεισο». Ο Αδάμ και η Εύα το φρόντιζαν κάθε μέρα μα όταν εκδιώχθηκαν κακήν-κακώς από τον παράδεισο, αυτό ήταν το μοναδικό όν που τους ακολούθησε, σύμφωνα με τον Ενσί, τον αρχιερέα βασιλιά των Σουμερίων, σέρνοντας μαζί και μία λωρίδα νερού για να κολυμπά μέσα της. Όταν το νερό εξατμίστηκε, ο Θεός το λυπήθηκε και του έδωσε την ικανότητα να αναπνέει έξω από το νερό, μετέτρεψε τα πτερύγια του σε φτερά και το έκανε αόρατο, ώστε να μην κινδυνεύει από τα αρπακτικά που από την πρώτη στιγμή το περιεργαζόταν λόγω των λεπιών που άστραφταν κι έδιναν στόχο. 

Όταν το ψαροπούλι διαπίστωσε ότι η επίγεια ζωή του Αδάμ και της Εύας ήταν εξόχως βαρετή και δεν του προκαλούσε κανένα ενδιαφέρον, πήρε την αρχική του μορφή, γύρισε πίσω στη λιμνούλα του στο παράδεισο, δεν άντεξε όμως τη μοναξιά και τη σιωπή και πέθανε, αντίθετα, ο Αδάμ και η Εύα έφτασαν κακήν-κακώς μέχρι τα βαθιά γεράματα αφού δήλωσαν έμπρακτα την μετάνοιά τους. Για το ψαροπούλι μόνο δύο στίχοι έμειναν του κινέζου ποιητή Μαγκούσι Σέτσου: «Αόρατο ψάρι έξω από το νερό, στον παράδεισο πήρε μορφή και πέθανε».

Του Γιάννη Πάσχου    -   Πηγή: hartismag.gr

Οι φίλοι μας, τα ζώα!

 

Η Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων πρωτογιορτάστηκε το 1931 σ' ένα συνέδριο περιβαλλοντιστών στη Φλωρεντία, ως ένας τρόπος για την ευαισθητοποίηση κοινού και ειδικών για τα υπό εξαφάνιση ζώα. Από τότε, η γιορτή διευρύνθηκε και περιλαμβάνει όλα τα είδη του ζωικού βασιλείου.

Η 4η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως Παγκόσμια Ημέρα Ζώων, επειδή συμπίπτει με τον εορτασμό της μνήμης του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, που έχει αναγορευτεί από την Καθολική Εκκλησία ως προστάτης των ζώων και του περιβάλλοντος.

H Διεθνής Διακήρυξη των Δικαιωμάτων των Ζώων (1978)

Άρθρο 1
Όλα τα ζώα γεννιούνται με ίσα δικαιώματα στη ζωή και στη δυνατότητα ύπαρξης.

Άρθρο 2
1. Ο άνθρωπος οφείλει να σέβεται τη ζωή κάθε ζώου.
2. Ο άνθρωπος ανήκει στο ζωικό βασίλειο και δεν μπορεί να εξοντώνει ή να εκμεταλλεύεται τα άλλα είδη του ζωικού βασιλείου. Αντίθετα, οφείλει να χρησιμοποιεί τις γνώσεις για το καλό των ζώων.
3. Κάθε ζώο δικαιούται φροντίδας, προσοχής και προστασίας από τον άνθρωπο.

Άρθρο 3
1. Κανένα ζώο δεν πρέπει να υποβάλλεται σε κακομεταχείριση ή απάνθρωπη συμπεριφορά.
2. Αν η θανάτωση ενός ζώου θεωρηθεί υποχρεωτική πρέπει να γίνεις στιγμιαία, ανώδυνα και χωρίς καμιά πρόκληση αγωνίας του ζώου.

Άρθρο 4
1. Κάθε ζώο δικαιούται να ζήσει στο φυσικό του χώρο (γη, θάλασσα, αέρας) και να αναπαράγεται σύμφωνα με τους φυσικούς νόμους,
2. Η στέρηση ελευθερίας του ζώου ακόμη κι αν γίνεται για μορφωτικούς σκοπούς είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη δικαιωμάτων αυτού.

Άρθρο 5
1. Κάθε ζώο που από παράδοση θεωρείται κατοικίδιο δικαιούται να ζήσει με το ρυθμό και τις συνθήκες ζωής και ελευθερίας που αντιστοιχούν στο είδος του. 2. Η διαφοροποίηση αυτών των συνθηκών από τον άνθρωπο έχει σκοπούς κερδοσκοπικούς και είναι αντίθετη προς τη διακήρυξη.

Άρθρο 6
1. Κάθε ζώο που αποτελεί σύντροφο του ανθρώπου έχει δικαίωμα διάρκειας ζωής ανάλογης με τη φυσική του μακροβιότητα.
2. Η εγκατάλειψη ενός ζώου θεωρείται πράξη απάνθρωπη και εξευτελιστική.

Άρθρο 7
Αναφορικά με τα ζώα που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στον άνθρωπο, η διάρκεια και η ένταση δουλειάς πρέπει να είναι σε λογικά πλαίσια, η διατροφή τους ικανοποιητική και η ανάπαυσή τους υποχρεωτική.

Άρθρο 8
1. Οποιοσδήποτε πειραματισμός πάνω στα ζώα, ιατρικός, επιστημονικός, κλπ. Αντιτίθεται προς τα δικαιώματα των ζώων, εφόσον προκαλεί πόνο σωματικό ή ψυχικό.
2. Πρέπει να επιδιώκεται η αντικατάσταση του πειραματισμού πάνω στα ζώα από άλλες υπάρχουσες τεχνικές.

Άρθρο 9
Τα ζώα που εκτρέφονται για τη διατροφή του ανθρώπου πρέπει να στεγάζονται, να τρέφονται, να μετακινούνται και να θανατώνονται χωρίς πρόκληση πόνου και αγωνίας.

Άρθρο 10
1. Απαγορεύεται η εκμετάλλευση των ζώων για τη διασκέδαση των ανθρώπων. 2. Η έκθεση ζώου και τα θεάματα που χρησιμοποιούν ζώα αποτελούν καταστρατήγηση της αξιοπρέπειας και του σεβασμού προς τη ζωή του ζώου.

Άρθρο 11
Κάθε πράξη που χωρίς λόγο προκαλεί θάνατο ζώου είναι βιοκτονία, είναι έγκλημα απέναντι στη ζωή.

Άρθρο 12
1. Κάθε πράξη που προκαλεί θάνατο μεγάλου αριθμού άγριων ζώων αποτελεί «γενοκτονία», έγκλημα απέναντι στο είδος.
2. Η μόλυνση και οποιαδήποτε καταστροφή του φυσικού μας περιβάλλοντος οδηγούν στη γενοκτονία.

Άρθρο 13
1. Σεβασμός επιβάλλεται ακόμη και στο νεκρό ζώο.
2. Κάθε σκηνή βίας στην τηλεόραση και το σινεμά, με θύματα ζώα πρέπει να απαγορευτεί και μόνο οι σκηνές που έχουν σκοπό να ενημερώσουν για τα δικαιώματα των ζώων οφείλουν να προβάλλονται.

Άρθρο 14

1. Οι οργανισμοί προστασίας και προάσπισης των ζώων πρέπει να αντιπροσωπεύονται από κάθε κυβέρνηση.
2. Τα δικαιώματα του ζώου πρέπει να κατοχυρωθούν απ' τους νόμους, όπως ακριβώς και τα δικαιώματα του ανθρώπου.

ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ: Η ιστορία της εταιρείας αναψυκτικών Κλιάφα

 

Μια ποιητική ταινία, ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ, του σκηνοθέτη Βασίλη Λουλέ, ξαφνιάζει ευχάριστα όλους τους Τρικαλινούς καθώς αφορά μια μεγάλη οικογένεια: την ιστορία της εταιρείας αναψυκτικών Κλιάφα, για όλα αυτά τα «υλικά» μέσα από τα οποία οι ιδιοκτήτες, τα στελέχη και οι απλοί εργαζόμενοι της εταιρείας Κλιάφα έχτισαν, όλοι μαζί, «…μια μεγάλη οικογένεια».

Μετά από έρευνα, γυρίσματα, μοντάζ, κλπ, που κράτησαν ενάμισυ χρόνο, το ντοκιμαντέρ “ΜΙΑ ΜΕΓΑΛΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ” είναι από σήμερα διαθέσιμο στο διαδίκτυο.

Η ιστορία της εταιρείας αναψυκτικών Κλιάφα στα Τρίκαλα ζωντανεύει μέσα από σπάνια ντοκουμέντα, φωτογραφίες, ηχογραφήσεις και φιλμάκια αρχείου, σύγχρονες μαρτυρίες από ανθρώπους που εργάστηκαν παλαιότερα, κινηματογραφικές λήψεις κτηρίων και μηχανημάτων.

Η εταιρεία που ίδρυσε το 1926 ο Θόδωρος Κλιάφας άλλαξε την ιστορία της εμφιάλωσης στην Ελλάδα και δεν σταμάτησε ποτέ, αθόρυβα και διακριτικά, να καινοτομεί.

Τεκμηριωμένο σε βάθος, αυτό το Ιστορικό ντοκιμαντέρ φωτίζει τη δυναμική της επιχειρηματικότητας και το ήθος της εργασίας μιας ολόκληρης εποχής.

Η ιστορία όμως της εταιρείας δεν είναι μια απαρίθμηση επιτευγμάτων, μηχανημάτων και προϊόντων — είναι κυρίως η ιστορία των ανθρώπων της. Στο ντοκιμαντέρ φωτίζονται και αυτές ακριβώς οι μικρές ιστορίες: τα προσωπικά χαρίσματα και οι αδυναμίες, η οικογένεια και η φιλία, οι παιδικές αλάνες, η γειτονιά και η πόλη, τα οράματα και οι δυσκολίες, το ρίσκο, ο μόχθος και η αφοσίωση, η αλληλεγγύη, η δημιουργία και η προσφορά.

Μια ταινία για όλα αυτά τα “υλικά” μέσα από τα οποία οι ιδιοκτήτες, τα στελέχη και οι απλοί εργαζόμενοι της εταιρείας Κλιάφα έχτισαν, όλοι μαζί, «…μια μεγάλη οικογένεια».

Και βέβαια στην ταινία θα αναγνωρίσουμε και πολλούς εργαζόμενους από το Βαλτινό.

Διάρκεια: 69 λεπτά

«Εμπάτε χίλιοι αλέστε…» (Παροιμίες & γνωμικά.)

 

Ολόκληρη η παροιμία είναι «Εμπάτε χίλιοι αλέστε και αλεστικά μη δώστε.»· η εκδοχή «Μπάτε σκύλοι αλέστε και αλεστικά μη δώστε.» μάλλον είναι παραφθορά της αρχικής, το «χίλιοι» γίνεται «σκύλοι». Στην «Ιστορία της Αγγλίας» ο Νίκος Τσιφόρος γράφει: «Κύριοι μου κι αφέντες μου, καλοί είσαστε, ευγενείς είσαστε, αλλά πριν απ’ όλα θα φτιάξουμε κράτος. Όχι όπως το ξέρατε μέχρι τώρα, μπάτε σκύλοι αλέστε. Κράτος θα πει κράτος, όλοι θα σεβόσαστε τους νόμους, η εκκλησία θα υποτάσσεται στο βασιλιά, εμένα δηλαδή, και όποιος κάνει του κεφαλιού του θα τον μπαγλαρώνω, έχω και δύναμη και δρόμους να τρέξουμε να προλαβαίνουμε τους αντάρτες.»

Ο Παπαδιαμάντης στην «Ἀσπροφουστανοῦσα» (1925) σημειώνει την πρώτη εκδοχή: «― Οὑ Γιαννιός, θὰ πῶ ! τί θαρρεῖτε; Πὼς εἷναι τάχα γιὰ νοικοκυριὸ ἄνθρωπος, ἢ τὸν μέλει τίποτα γιὰ νιτερέσο, ἢ γιὰ δουλειά, ἢ γιὰ καζάντιο; Ἐμβᾶτε χίλιοι ἀλέσετε… Κατὰ πῶς φαίνεται κ᾿ ἡ πρώτη γυναίκα του ἦτον δὰ μιὰ σκορπαλευρού… Ἄχ! καὶ πῶς δὲν ἔμαθε νὰ ἐκτιμᾶ τὰ γρόσια…»

«Νιτερέσο» είναι το συμφέρον. [< παλ. ιταλ. interesso]. «Καζάντιο» λέγεται η περιουσία, ο πλούτος, ό,τι κερδίζει, «καζαντίζει» κάποιος.

Για τους μυλωνάδες και τις μυλωνούδες λέγονται και τα επόμενα: «Κι η μυλωνού τον άντρα της με τους πραματευτάδες.», «Καθένας με τον πόνο του κι ο μυλωνάς το ξάγι (ή τ’ αυλάκι).», «Αν τινάξει ο μυλωνάς τα ρούχα του, κάνει πίτα και κουλούρια.», «Κουλούρα φτιάνει ο μυλωνάς τινάζοντας τα γένια.», «Αλεστικά φουρνιάτικα του μυλωνά ‘ναι η πίτα.», «Από μυλωνάς, δεσπότης.» και το ειρωνικό «Από της μυλωνούς τον κώλο ορθογραφίαν γυρεύεις;»

Για μια μυλωνού πίνει και τραγουδάει ο μπαρμπα – Γιαννός «ο Έρωντας»:

     Σοκάκι μου μακρύ-στενό, με την κατεβασιά σου,

     κάμε κ’ εμένα γείτονα με την γειτόνισσά σου.

     Άλλοτε παραπονούμενος ευθύμως:

     Γειτόνισσα, γειτόνισσα, πολυλογού και ψεύτρα,

     δεν είπες μια φορά κ’ εσύ, Γιαννιό μου έλα μέσα.  

     Xειμών βαρύς, επί ημέρας ο ουρανός κλειστός. Eπάνω εις τα βουνά χιόνες, κάτω εις τον κάμπον χιονόνερον. H πρωία ενθύμιζε το δημώδες:

     Bρέχει, βρέχει και χιονίζει,

     κι ο παπάς χειρομυλίζει.

     Δεν εχειρομύλιζεν ο παπάς, εχειρομύλιζεν η γειτόνισσα, η πολυλογού και ψεύτρα, του άσματος του μπαρμπα-Γιαννιού. Διότι τοιούτον πράγμα ήτο· μυλωνού εργαζομένη με την χείρα, γυρίζουσα τον χειρόμυλον. Σημειώσατε ότι, τον καιρόν εκείνον, το αρχοντολόγι του τόπου το είχεν εις κακόν του να φάγη ψωμί ζυμωμένον με άλευρον από νερόμυλον ή ανεμόμυλον, κ’ επροτίμα το διά χειρομύλου αλεσμένον.

     Kαι είχεν πελατείαν μεγάλην, η Πολυλογού. Eγυάλιζεν, είχε μάτια μεγάλα, είχε βερνίκι εις τα μάγουλά της. Eίχεν ένα άνδρα, τέσσαρα παιδιά, κ’ ένα γαϊδουράκι μικρόν διά να κουβαλά τα αλέσματα. Όλα τα αγαπούσε, τον άνδρα της, τα παιδιά της, το γαϊδουράκι της. Mόνον τον μπαρμπα-Γιαννιόν δεν αγαπούσε.

     Ποίος να τον αγαπήση αυτόν; Ήτο έρημος εις τον κόσμον.»[1]

Η ωραία λαϊκή φράση «είναι σκορπαλευρού», δηλαδή σπάταλη, ανοικονόμητη, «τρυπιοχέρα», βρίσκεται και αλλού: «Διότι ἡ νύμφη της τὴν εἶχεν ἐρεθίσει καθ᾿ ὑπερβολὴν διὰ τοῦ ὑπεροπτικοῦ τρόπου της, ἐκτὸς ἄλλων εἶχε ρίψει μικράν τινα διαβολὴν εἰς ἐπήκοον τῆς πενθερᾶς της, ἐπὶ ἐλλείψει οἰκονομίας κατὰ τῆς ἀνδραδέλφης της, καὶ τὴν εἶχεν ὀνομάσει «σκορπαλευρού».

Του Δημήτρη Τζήκα

Νέα σημαντική έκδοση της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. «Η Δράση της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας και των Συνταγμάτων της (4ο ΣΠ, 5ο ΣΠ, 1/38 ΣΕ) κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922) Αγώνες και Νεκροί» του ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ

 

Σε μια νέα πολύ σημαντική ιστορική έκδοση για την Θεσσαλία προέβη η Φιλολογική, Ιστορική, Αρχαιολογική, Λαογραφική Εταιρεία Θεσσαλίας (Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ.) σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Κ. & Μ. Αντ. Σταμούλη της Θεσσαλονίκης. Η εν λόγω έκδοση των 317 σελίδων περιέχει αναλυτικά την Δράση της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας και των Συνταγμάτων της (4ο ΣΠ Λαρίσης, 5ο ΣΠ Τρικάλων, 1/38 ΣΕ Καρδίτσης) κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922), καθώς και τα ονόματα των Θεσσαλών αξιωματικών και οπλιτών (3.600) που εφονεύθησαν ή απεβίωσαν κατά την διάρκειά της. Το βιβλίο αυτό εντάσσεται στη σειρά των αυτοτελών εκδόσεων της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. «Κείμενα και Μελέτες», αρ. 2, και εκδίδεται φέτος που συμπληρώθηκαν εκατό (100) χρόνια από το άδοξο τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Ο συγγραφέας του βιβλίου Θεόδωρος Α. Νημάς, φιλόλογος – διδάκτωρ ιστορίας της Εκπαιδεύσεως, ασχολήθηκε επί χρόνια με την διερεύνηση και καταγραφή της ιστορίας της Θεσσαλίας και ανάμεσα στα άλλα κατέγραψε και την πολεμική ιστορία των Θεσσαλών, καθώς και τα ονόματα των Θεσσαλών που έπεσαν υπέρ Πατρίδος.

Η νέα έκδοση περιλαμβάνει Προλόγους του Διοικητικού Συμβουλίου της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. (σελ. 11-12), του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας κ. Κων/νου Αγοραστού (σελ. 13), του Αντιπεριφερειάρχη Ν. Τρικάλων κ. Χρήστου Μιχαλάκη (σελ. 15-16) και του Συγγραφέα (σελ.17-19). Εν συνεχεία (σελ. 21-24) παρατίθεται εκτενής Εισαγωγή που αναφέρεται στον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας από την αρχαιότητα έως τις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και στην Μικρασιατική Εκστρατεία.

Η κύρια ύλη του βιβλίου διαιρείται σε πέντε (5) μέρη.

Στο Πρώτο Μέρος (σελ. 25-32 και 49-56) παρατίθεται στην αρχή μία σύντομη ιστορία της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας ή Σιδηράς Μεραρχίας (έδρα της η Λάρισα) και κατόπιν η δράση της κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία (Μάιος 1919 – Αύγουστος 1922).

Στο Δεύτερο Μέρος (σελ. 57-74) εξιστορείται αναλυτικά η δράση του 4ου Συντάγματος Πεζικού Λαρίσης, στο οποίο υπηρετούσαν στρατιώτες των νομών Λαρίσης και Μαγνησίας (τότε ήταν ένας ενιαίος νομός Λαρίσης).

Στο Τρίτο Μέρος (σελ. 75-96) εξιστορείται αναλυτικά η δράση του 5ου Συντάγματος Πεζικού Τρικάλων, στο οποίο υπηρετούσαν στρατιώτες των νομών Τρικάλων και Καρδίτσης (τότε ήταν ένας ενιαίος νομός Τρικάλων).

Στο Τέταρτο Μέρος (σελ. 113-129) εξιστορείται αναλυτικά η δράση του 1/38 Συντάγματος Ευζώνων Καρδίτσης, στο οποίο υπηρετούσαν εύζωνοι από όλη την Θεσσαλία.

Και τα τέσσερα μέρη διαιρούνται σε οκτώ ενότητες ως εξής:

1. Η συγκρότηση και οι Σταθμοί Διοικήσεως της κάθε μονάδας.

2. Η αποβίβαση στη Σμύρνη και οι επιχειρήσεις από Μάιο 1919 έως Μάιο 1920.

3. Οι επιχειρήσεις από Ιούνιο έως Νοέμβριο 1920.

4. Οι επιθετικές επιχειρήσεις από Δεκέμβριο 1920 έως Μάιο 1921.

5. Οι επιθετικές επιχειρήσεις Ιουνίου - Ιουλίου 1921.

6. Η προέλαση προς τον Σαγγάριο και την Άγκυρα (Αύγουστος 1921).

7. Τα προ της τουρκικής επιθέσεως γεγονότα (Σεπ. 1921 - Αύγ. 1922).

8. Οι υποχωρητικοί αγώνες και η αποχώρηση από την Μ. Ασία (Αύγ. 1922).

Το Πέμπτο Μέρος (σελ. 133-296) περιλαμβάνει τα ονόματα των Θεσσαλών αξιωματικών και στρατιωτών – ευζώνων, οι οποίοι εφονεύθησαν σε μάχες ή απεβίωσαν λόγω τραύματος ή ασθενείας κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας (1919-1922). Προηγούνται χωριστά (σελ. 133-139) τα ονόματα όλων των νεκρών αξιωματικών της Ι Μεραρχίας (πρώτα των μη Θεσσαλών και μετά των Θεσσαλών κατά νομό). Εν συνεχεία (σελ. 140-297) παρατίθενται όλα τα ονόματα (3.600) των Θεσσαλών αξιωματικών και στρατιωτών – ευζώνων κατά νομούς (Λαρίσης, Μαγνησίας, Τρικάλων και Καρδίτσης) ταξινομημένα με την αλφαβητική σειρά του τόπου καταγωγής (πόλη ή χωριό) και εκεί με αλφαβητική σειρά των ονομάτων. Δίπλα από το κάθε όνομα σημειώνεται ο χρόνος και ο τόπος θανάτου του καθενός. Η εύρεση και καταγραφή των ονομάτων των νεκρών Θεσσαλών υπήρξε χρονοβόρα και επίπονος, διότι η παλιά και δυσεύρετη έκδοση (1930) του Υπουργείου Στρατιωτικών έχει πολλές παραλείψεις και πολλά λάθη. Ο συγγραφέας του βιβλίου επισκέφτηκε τα περισσότερα χωριά της Θεσσαλίας και φωτογράφησε τα Ηρώα Πεσόντων που έχουν αναγεγραμμένα ονόματα, έλαβε υπόψιν αρκετά βιβλία τοπικής ιστορίας και συνεργάστηκε με αρκετούς Θεσσαλούς, οι οποίοι του απέστειλαν φωτογραφίες Ηρώων από χωριά που δεν μπόρεσε να επισκεφτεί.

Στο τέλος, χωριστά, παρατίθενται Πίνακες όπου αναγράφονται τα ονόματα των Πεσόντων που είναι αναγεγραμμένα στο Ηρώον του 5ου Συντάγματος Τρικάλων (σελ. 298-299)), αναφέρονται οι μάχες με τους περισσότερους Θεσσαλούς νεκρούς (σελ. 300) και ο συνολικός αριθμός των νεκρών κατά νομό (σελ. 301). Παρατίθεται επίσης και η σχετική Βιβλιογραφία (σελ. 303-304).

Το βιβλίο εμπλουτίζεται με πολλές φωτογραφίες σε ένθετα 16σέλιδα κυρίως (σελ. 35-48, 97-112, 130-132) αρκετές από τις οποίες δημοσιεύονται για πρώτη φορά. Ενδεικτικά παρατίθενται και φωτογραφίες Ηρώων Πεσόντων από χωριά όλων των νομών της Θεσσαλίας. Στο τέλος (σελ. 305-317) καταχωρούνται και 18 έγχρωμοι χάρτες της Μ. Ασίας, όπου απεικονίζονται οι αρχαίες ελληνικές αποικίες και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των Συνταγμάτων της Ι Μεραρχίας Θεσσαλίας.

Το βιβλίο διατίθεται στα βιβλιοπωλεία και στα γραφεία της Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ. που Συστεγάζεται με τον Φ.Ι.ΛΟ.Σ. (Πλατεία Ρήγα Φεραίου – Τρίκαλα).