Τετάρτη, 13 Φεβρουαρίου 2013

Αδέλφια: σχέσεις ζωής



Είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο, κι όμως τόσο παράξενο, οι σχέσεις που καθορίζουν πιο πολύ τη ζωή μας είναι αυτές που δεν τις έχουμε επιλέξει: η οικογένειά μας, οι γονείς και τα αδέλφια μας. Δεσμοί αίματος, αλλά και δεσμοί συναισθηματικοί, πολύ δυνατοί, μας συνδέουν μαζί τους. Από αυτές τις σχέσεις ζωής εκείνες που, κατά πάσα πιθανότητα, θα μας συνοδεύουν ώσπου να γεράσουμε είναι οι σχέσεις με τ’ αδέλφια μας.


Οι αρχαίες τραγωδίες, οι μύθοι και τα παραμύθια είναι γεμάτα από ιστορίες αδελφών που θυσιάζονται ο ένας για τον άλλον ή που καταστρέφουν, σκοτώνουν ο ένας τον άλλον. Αν και στην αληθινή ζωή δεν γίνεται αντιληπτό τέτοιο πάθος, τις αδελφικές σχέσεις, ωστόσο, τις χαρακτηρίζουν - σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό - τα ίδια συναισθήματα: η αγάπη και το μίσος, ή πιο ειδικά η αφοσίωση και η αντιζηλία. Από πού προέρχονται αυτά τα συναισθήματα;


Μία πολύτιμη εμπειρία
Κάθε αδελφική σχέση αρχίζει με ένα πρωτότοκο παιδί, που στην αρχή είναι μόνο του και συνήθως απολαμβάνει απερίσπαστα και απεριόριστα την αγάπη και το ενδιαφέρον των γονιών του. Αυτό είναι χωρίς αμφιβολία ένα καταπληκτικό προνόμιο, που απολαμβάνουν τα πρωτότοκα παιδιά κάθε οικογένειας και το οποίο βέβαια δεν θέλουν καθόλου να χάσουν. Τα πράγματα αλλάζουν από τη στιγμή που το παιδί αρχίζει να διαισθάνεται την εγκυμοσύνη της μητέρας του, και συνεχίζουν να αλλάζουν και μετά τη γέννηση του καινούργιου μωρού. Αυτό το καινούργιο πλάσμα, που πραγματικά εισβάλλει με τρόπο ιδιαίτερα δυναμικό και απαιτητικό στη ζωή της οικογένειας και το οποίο όλοι ονομάζουν τρυφερά και χαϊδευτικά «το αδελφάκι σου», γίνεται πολύ συχνά αντικείμενο πραγματικού μίσους.

 
«Το μίσος αυτό με τον καιρό δίνει τη θέση του στην αγάπη, καθώς το νέο βρέφος εξελίσσεται σ’ ένα ανθρώπινο πλάσμα, με το οποίο παίζει κανείς και για το οποίο νιώθει περήφανος... Νομίζω πως είναι εξαιρετικά πολύτιμη εμπειρία για το παιδί ν’ ανακαλύπτει ότι ο νεότερος αδελφός (ή αδελφή) που αρχίζει ν’ αγαπάει είναι το ίδιο πρόσωπο με το νεογέννητο βρέφος, που πριν από λίγες βδομάδες μισούσε και επιθυμούσε την απομάκρυνσή του, γράφει ο γνωστός ψυχαναλυτής-παιδοψυχίατρος Dr. D. Winnicott.


H ζήλια δεν είναι μόνο αρνητική
H ζήλια και η αντιπαλότητα, αν δεν καταπιεστούν («δεν κάνει να ζηλεύω τον αδελφό μου, πρέπει μόνο να τον αγαπάω»), δεν είναι μόνον αρνητικά συναισθήματα. Το ζύγισμα και η σύγκριση των ικανοτήτων και των δυνατοτήτων μεταξύ αδελφών έχει και την πολύ θετική του πλευρά: μας βοηθά μαζί με τη συντροφικότητα που υπάρχει να χτίσουμε την αυτοεικόνα μας και μας ωθεί στο να προσπαθούμε να βελτιωθούμε, ν’ ανακαλύψουμε τις δικές μας προσωπικές κλίσεις και να τις καλλιεργήσουμε.


Το παιδί που «εκθρονίζεται»
Και βέβαια, αυτή τη συναισθηματική διαδικασία δεν την περνούν μόνο τα πρωτότοκα αδέλφια, αν και μπορούμε να υποθέσουμε ότι την περνούν πιο έντονα από τα υπόλοιπα παιδιά της οικογένειας. Ζήλια και μίσος αισθάνεται κάθε παιδί όταν «εκθρονίζεται» από το επόμενο. Γκρίνιες, τσακωμοί, μαλλιοτραβήγματα, ξύλο, «μπηχτές» είναι μεταξύ αδελφών στην ημερήσια διάταξη: «Όχι, δεν θα μπεις στο δωμάτιό μου», «έφαγες πιο πολλή σοκολάτα», «εμένα θα πάρει μαζί της η μαμά». Σε κάθε τομέα της ζωής των παιδιών υπάρχουν αντικείμενα αντιζηλίας: η αγάπη των γονιών, οι επιδόσεις στο σχολείο, τα δώρα των γενεθλίων, οι φίλοι και οι φίλες, οι πρώτες αγάπες. Ποιο παιδί δεν ευχήθηκε ποτέ να γίνει το ίδιο δυνατό, το ίδιο έξυπνο, το ίδιο καλός ποδοσφαιριστής όπως ο αδελφός του; Και ποιος ενήλικος δεν ζήλεψε κρυφά τον πετυχημένο γάμο, τη λαμπρή καριέρα ή την ανέμελη ζωή του αδελφού ή της αδελφής του; H ζήλια και ο ανταγωνισμός ανάμεσα στα αδέλφια είναι εντελώς φυσιολογικά και μάλλον, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν σταματούν ποτέ να υπάρχουν. Και υπάρχουν συνήθως πιο έντονα ανάμεσα σε αδέλφια του ίδιου φύλου.


Οι πρώτοι σύντροφοι
Από την άλλη μεριά, βέβαια, υπάρχει η αδελφική αγάπη και η αφοσίωση. Είναι όμως διαφορετική -όχι κατ’ ανάγκη μεγαλύτερη ή καλύτερη - από την αγάπη και την αφοσίωση των άλλων σχέσεων, γιατί έχουμε ζυμωθεί με αυτήν από τη βρεφική μας σχεδόν ηλικία, γιατί μας την έχουν καλλιεργήσει, γιατί την ενισχύουν κοινά βιώματα και μνήμες. Τα αδέλφια μας είναι συνήθως οι πρώτοι που μοιράζονται μαζί μας τις παιδικές μας φαντασιώσεις, που γίνονται και αυτοί ιππότες, καουμπόηδες, πριγκίπισσες. Ακόμη και όταν η διαφορά ηλικίας είναι τέτοια που οι προτιμήσεις του καθενός είναι διαφορετικές, ο αδελφός ή η αδελφή μπορεί εύκολα να μπει μέσα στο φαντασιακό κόσμο, να μοιραστεί το «τρελό» στοιχείο του παιχνιδιού, να «μπει στο νόημα». Τα αδέλφια είναι συνήθως, παρά τις αντιζηλίες και τη «φαγωμάρα», οι πρώτοι μας σύμμαχοι απέναντι στους μεγάλους, στους ξένους, στους «κακούς». Είναι αυτοί που μας προστατεύουν ή τους προστατεύουμε, και αυτό ισχύει και όταν μεγαλώνουμε. Κι ακόμη - πολύ σημαντικό - τα αδέλφια είναι σύμμαχοι, όταν τα πράγματα στην οικογένεια δεν πάνε καλά, όταν οι γονείς τσακώνονται ή χωρίζουν.


Συναισθήματα πάθους
Μεταξύ αδελφών τα πράγματα πολύ συχνά δεν είναι μέλι-γάλα. H απόσταση, η δυσκολία επικοινωνίας, η αντιπαλότητα, ακόμη και το μίσος, μπορεί να μη σταματήσουν ποτέ ή να αναζωπυρωθούν με κάποια αφορμή. Και τότε τα συναισθήματα βιώνονται συχνά με πάθος, επειδή η σχέση είναι τέτοιας βαρύτητας, που είναι δύσκολο να μείνουμε νηφάλιοι.


Όταν τα αδέλφια μεγαλώνουν
O χρόνος που περνάει μας αλλάζει, πολλές φορές χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Οι σχέσεις με τ’ αδέλφια μας αλλάζουν και αυτές. Μερικές φορές οι δεσμοί γίνονται πιο στενοί. Αν κάνουμε οικογένεια, δικά μας παιδιά, αυτά μπορεί να μας ξαναφέρουν πιο κοντά στα αδέλφια μας. Άλλοτε πάλι -κάτι που συμβαίνει αρκετά συχνά- γίνονται πιο χαλαροί και απόμακροι. Βλεπόμαστε μόνο τα Χριστούγεννα και σε καμιά γιορτή. O καθένας έχει τη δική του ζωή, που την έστησε καταφέρνοντας - άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο - να αποδεσμευτεί από τα δεσμά της οικογένειας. Τι γίνεται όμως όταν ο ανταγωνισμός και η έχθρα δεν σταματούν ποτέ ή επανέρχονται όταν είμαστε ενήλικες; Μπορούμε να πούμε με αρκετή βεβαιότητα ότι η έχθρα μεταξύ ενήλικων αδελφών είτε προέρχεται αποκλειστικά είτε τρέφεται από αντιζηλίες της παιδικής ηλικίας, που δεν ξεπεράστηκαν ή δεν ξεκαθαρίστηκαν ποτέ.


O θυμωμένος και ανένδοτος ενήλικας είναι και το παιδί που πληγωνόταν, γιατί οι γονείς καμάρωναν τον αδελφό του που ήταν πολύ καλός μαθητής, γιατί έκαναν τα χατίρια της αδελφής επειδή ήταν ασθενική κι ευαίσθητη, γιατί μάλωναν εκείνον επειδή ήταν πιο «άτακτος». Ερμηνεύει λοιπόν τη σημερινή συμπεριφορά του ενήλικου πια αδελφού ή της αδελφής ως συνέχεια μιας κατάστασης που τον έκανε να μειονεκτεί και να υποφέρει. Αυτό όμως μπορεί να απέχει πολύ από αυτό που θα είχαν να μας πουν τ’ αδέλφια μας αν τα ρωτούσαμε. Τις περισσότερες φορές τα «χαϊδεμένα», τα «ευνοημένα» παιδιά όχι μόνο δεν αποσκοπούσαν σε αυτά τα προνόμια εκ μέρους των γονιών, αλλά υπέφεραν και τα ίδια από αυτά. Ένα τέτοιο «ξεκαθάρισμα» μπορεί να ξεδιαλύνει παλιές παρεξηγήσεις, να ελαφρύνει τη σχέση και να μας φέρει πιο κοντά στα αδέλφια μας. Καθώς μεγαλώνουμε, νιώθουμε συχνά την ανάγκη για ανθρώπους που να τους νιώθουμε δικούς μας, χωρίς να πρέπει να προσπαθήσουμε για να τους αποκτήσουμε (ή να τους κατακτήσουμε). Εκτός από τους γονείς, που κάποια μέρα θα φύγουν, είναι ή θα μπορούσαν να είναι και τα αδέλφια οι άνθρωποι αυτοί. Γι’ αυτό ίσως αξίζει να έρθουμε κοντά τους.


Μια σχέση που δεν ξεριζώνεται
Μπορούμε ν’ αποφασίσουμε να ζήσουμε μακριά από τ’ αδέλφια μας ή χωρίς αυτά, ή μπορεί να έρθουν έτσι τα πράγματα χωρίς τη θέλησή μας. Είναι πάρα πολύ δύσκολο, αδύνατο μάλλον, να μην αναζητάμε έστω και υποσυνείδητα στα όνειρά μας τη σχέση αυτή.

Πηγή: vita.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

επικοινωνιστε μαζι μας