«Μνήμη ήρωα ταγματάρχη Δημητρίου Κασλά» Ομιλία στο Πουρί Δήμου Ζαγοράς, 3-5-2026

 Του Δρος ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ

Σεβασμιότατε, Κύριοι Βουλευτές, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριοι Δήμαρχοι, Κύριε Ταξίαρχε, Κύριε Δντά της Β/Εκπαίδευσης Τρικάλων, Αγαπητοί Απόγονοι του Δημητρίου Κασλά, Κυρίες και Κύριοι,

Χαίρομαι ιδιαιτέρως που μετά από δεκαπέντε (15) χρόνια, προσκεκλημένος και πάλι από τον Δήμο Ζαγοράς, ξαναβρίσκομαι για τρίτη φορά στο Πουρί, για να ξαναμιλήσω, σε μια άλλη, διαφορετική τώρα, εκδήλωση, κατά την οποία εγκαινιάζεται το Μουσείο «Χώρος Μνήμης Δημητρίου Κασλά», το οποίο δημιουργήθηκε από την Περιφέρεια Θεσσαλίας για να τιμηθεί ο  ήρωας του Ελληνοϊταλικού Πολέμου και υπερασπιστής του υψώματος 731 της Βορείου Ηπείρου. Λυπούμαι όμως ειλικρινά, διότι σήμερα δεν είναι παρών ο πρωταγωνιστής της προσπάθειας για την δικαίωσή του, ο γιος του Ιωάννης Κασλάς, για να δει ότι ο αγώνας του δικαιώνεται και ένας από τους καρπούς αυτού του αγώνα είναι και η ίδρυση του εγκαινιαζομένου σήμερα Μουσείου.

Στο αποτέλεσμα αυτό καθοριστική ήταν η συμβολή του φίλου Αλέξανδρου Καπανιάρη, διευθυντή Δ/βάθμιας Εκπαίδευσης Τρικάλων σήμερα, ο οποίος από την αρχή, συνεργαζόμενος  με τις τότε Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις Μαγνησίας και Τρικάλων, καθώς και τους Δήμους Ζαγοράς και Καρδίτσας, οι οποίοι συνέδραμαν οικονομικώς, επιμελήθηκε της εκδόσεως του Λευκώματος και της παραγωγής  ντοκιμαντέρ σχετικού με τη δράση του Δημητρίου Κασλά.

Ο Πουριώτης αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού Δημήτριος Κασλάς, δεν είναι πλέον ένας από τους πολλούς ξεχασμένους ήρωες της νεότερης ιστορίας μας. Και αυτό χάρη στην πρωτοβουλία του αειμνήστου Γιάννη Κασλά, ο οποίος έσωσε, ταξινόμησε και έβγαλε στην επιφάνεια το Αρχείο του ήρωα πατέρα του και πρόβαλε τα ηρωικά του κατορθώματα. Σήμερα όλοι γνωρίζουν για την Τιτανομαχία στο Ύψωμα 731 της Βορείου Ηπείρου και για τον πρωταγωνιστή της. Ο τιμώμενος όμως ήρωας Δημήτριος Κασλάς έφυγε πικραμένος, όπως γίνεται συνήθως στον τόπο μας, όπου βασιλεύουν η αχαριστία και η αγνωμοσύνη και όπου επιβραβεύονται οι μετριότητες.

Ας ανατρέξουμε όμως στην άνοιξη του 1941, τότε που οι Έλληνες είχαν εκδιώξει τους Ιταλούς εισβολείς μακριά από τα ελληνο-αλβανικά σύνορα πολεμώντας με ηρωισμό υπό αντίξοες συνθήκες.

Ο διοικητής της Μεραρχίας Ιππικού, υποστράτηγος Στανωτάς, σε διαταγή του, η οποία εκδόθηκε στη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940-41, σημείωνε και τα εξής: «Εκ των μονάδων, αίτινες ετέθησαν υπό τας Διαταγάς μου, το Τάγμα Κασλά μετά του Λόχου Παπή, υπέστησαν βαρυτάτας απωλείας πλην προς τιμήν των, μετά τινων ετέρων ηρωικών τμημάτων της Μεραρχίας και των άλλων μονάδων του Στρατού, αποτελώσι τους εκλεκτούς, τους υποστάντας τας μεγαλυτέρας στερήσεις και θυσίας αλλά και τους δρέψαντες την υψίστην δόξαν, ήτις θα τους αποδοθή εν καιρώ». Αυτή η «εν καιρώ» απόδοση της «υψίστης δόξας» στον ήρωα του Ελληνοϊταλικού Πολέμου Δημήτριο Κασλά άργησε πολύ να αποδοθεί. Σταδιακά όμως του αποδόθηκε αλλά μετά θάνατον. Η έκδοση του Λευκώματος «Δημήτριος Κασλάς. Η στρατιωτική διαδρομή, το πρόσωπο, η εποχή», αλλά και του σχετικού ντοκιμαντέρ, το επιβεβαιώνουν. Είχαν προηγηθεί κάποιες άλλες εκδηλώσεις και εκδόσεις, οι οποίες ευαισθητοποίησαν το κοινό και προετοίμασαν το έδαφος για την πλήρη αναγνώριση της προσφοράς του Δημητρίου Κασλά. Για την ιστορία αναφέρουμε ότι τον Μάρτιο του 2000, διοργανώθηκε στα Τρίκαλα ειδική εκδήλωση και τιμήθηκε για πρώτη φορά η Τιτανομαχία του υψώματος 731 και ο κύριος συντελεστής της Δημήτριος Κασλάς. Την επόμενη χρονιά στο επιστημονικό περιοδικό «Τρικαλινά», το οποίο εκδίδει ο Φιλολογικός Ιστορικός Λογοτεχνικός Σύνδεσμος Τρικάλων, δημοσιεύθηκε το πολεμικό ημερολόγιο του Δημητρίου Κασλά και άλλα σχετικά κείμενα. Ακολούθησαν πολλά άλλα δημοσιεύματα σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες, αλλά και βιβλία. Σήμερα, μετά από 85 χρόνια, οι συμπατριώτες του, με τα εγκαίνια του Μουσείο Δημητρίου Κασλά ολοκληρώνουν την απόδοση των οφειλόμενων τιμών. Κι αυτό ας αποτελέσει την αρχή της αποδόσεως των σχετικών τιμών σε όλους τους Θεσσαλούς ήρωες.

Ποιος είναι όμως ο ήρωας Δημήτριος Κασλάς;

Γεννήθηκε στο Πουρί του Πηλίου το 1901. Σε ηλικία 15 ετών κατέβηκε στον Βόλο και εργαζόμενος σε φούρνο στην αρχή και σε ταβέρνα αργότερα, τελείωσε την νυχτερινή Εμπορική Σχολή Βόλου. Σε ηλικία 19 ετών κατετάγη κληρωτός στη Λάρισα, και τέλη Ιουλίου του 1920 αναχώρησε για τη Σμύρνη, όπου βρισκόταν σε ανάπτυξη η Μικρασιατική Εκστρατεία. Τον Ιανουάριο του 1922 έδωσε εξετάσεις και εισήχθη, με πολύ καλή σειρά, στον ουλαμό Εφέδρων Αξιωματικών του Αφιόν Καραχισάρ. Επακολουθεί η κατάρρευση του μετώπου. Ο Κασλάς συλλαμβάνεται αιχμάλωτος  τον Αύγουστο του 1922 και απελευθερώνεται τον Απρίλιο του 1923. Με την επιστροφή του από την αιχμαλωσία και σε ηλικία 22 ετών ονομά­ζε­ται έφεδρος ανθυπολοχαγός. Το 1924 εντάσσεται στις τάξεις των μονίμων αξιωματικών του Στρατού.

Κατά την έκρηξη του πολέμου, το 1940, ο Δ. Κασλάς υπηρετούσε στο 5ο Σύνταγμα Πεζικού Τρικάλων ως διοικητής του 2ου Λόχου Πολυβόλων του ΙΙ Τάγματος, το οποίο ήδη από τον Αύγουστο βρισκόταν στην περιοχή Μετσόβου.

Στις 3 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 το Τάγμα του Κασλά ειδοποιή­θηκε τηλεφωνικώς για την κήρυξη του πολέμου και διατάχθηκε να κινηθεί εναντίον του εχθρού. Την 1η Νοεμβρίου έλαβε επαφή με τον εχθρό κοντά στο χωριό Παλιοσελι στη διάβαση του Αώου. Εκεί ανέκοψε την προέλαση των Ιταλών και έκτοτε η πορεία του Τάγματος ήταν νικηφόρος.

Από τις 3 Νοεμβρίου είχε υπαχθεί στο Απόσπασμα Αώου του αν/χη Μαρδοχαίου Φριζή και από 14 έως 16 Νοεμ. συμμετείχε στη μάχη για την απελευθέρωση της Κόνιτσας. Στις 16 τραυματίζεται ο διοικητής του Τάγματος Πέτρος Παπαβασιλείου και ο Κασλάς ως ο αρχαιότερος λοχαγός αναλαμβάνει τη διοίκησή του, την οποία διατήρησε ως το τέλος του πολέμου. Στις 10 Δεκ. το Τάγμα διατίθεται στο Απόσπασμα  Κετσέα.

Στις 10 Ιαν. το Τάγμα, ύστερα από σκληρές μάχες, έφθασε στο Ροντέν, ΒΑ της Κλεισούρας και ανατολικά της Τρεμπεσίνας. Στις 23 Ιαν. με ένα τολμηρό στρατήγημα του Κασλά εξουδετερώθηκε η ισχυρή αντίσταση των Ιταλών και καταλήφθηκε το ύψωμα 717 ή Μπρέγκου Ράπιτ, το οποίο βρίσκεται ανατολικά και δίπλα από το Ύψωμα 731. Συνελήφθησαν 147 Ιταλοί αιχμάλωτοι, εκ των οποίων 7 αξιωματικοί, και έπεσαν στα χέρια των Ελλήνων πολλά όπλα. Επακολουθούν ομηρικές μάχες σώμα με σώμα και τα υψώματα περνούν μια στους Έλληνες και μια στους Ιταλούς. Στις 24 σταθεροποιήθηκε η κατάληψη του υψ. Μπρέγκου Ράπιτ από το Τάγμα του Κασλά και καταλήφθηκε και το διπλανό ύψ. 731 από το Ι/51 Τάγμα Τρικάλων. Για τον ηρωισμό του και τις ικανότητες που επέδειξε στις μάχες αυτές ο Κασλάς, στην Ημερήσια Διαταγή της 27 Ιαν. 1941 του 51ου Συντάγματος Πεζικού (Τρικάλων) γίνεται πρόταση για απονομή σ’ αυτόν του Αριστείου Ανδρείας.

Επί του υψ. Μπρέγκου Ράπιτ το Τάγμα του Κασλά παρέμεινε  ως τις 16 Φεβ., οπότε απεσύρθη και παρέμεινε σε εφεδρεία ως τις 8 Μαρτίου, όταν διατάχθηκε να αντικαταστήσει το Ι/51 Τάγμα επί του υψ. 731.  Στο ύψωμα αυτό επρόκειτο να διεξαχθεί η μεγαλύτερη μάχη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, αφού εκεί συντρίφτηκαν οι πάνοπλες Μεραρχίες των Ιταλών και εκεί κρίθηκε ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος. Πρωταγωνιστής της Τιτανομαχίας αυτής ήταν ο διοικητής του ΙΙ Τάγματος του 5ου Συντάγματος (Τρικάλων) Δημήτριος Κασλάς.

Απέναντι από την Ι Μεραρχία (Θεσσαλίας), στην οποία υπαγόταν το 5ο ΣΠ (Τρικάλων), το 4ο ΣΠ (Λαρίσης) και το 2ο ΣΠ (Βόλου), ήταν παρατεταγμένες 4 ιταλικές μεραρχίες (η Κάλιαρι, η Πούλιε, η Πινερόλο και η Μπάρι) και 2 εφεδρικές (η Πουστερία και η Σιένα).

Στις 9 Μαρτίου το πρωί άρχισε η ιταλική επίθεση. Προηγήθηκε ανηλεής βομβαρδισμός από 400 βαρέα πυροβόλα, από όλμους αλλά και από 190 αεροπλάνα. Το ύψωμα 731 σείστηκε ολόκληρο και ανασκάφτηκε. Όμως η ιταλική επίθεση αποκρούστηκε. Και, όπως γράφει ο στρατηγός Ιω. Μυτιληναίος,  «οι ελάχιστοι επιζώντες Έλληνες, την κατάλληλη στιγμή, εξέρχονται των κατεστραμμένων χαρακωμάτων τους και με εφ’ όπλου λόγχη και την κραυγή “ΑΕΡΑ” αντεπιτίθενται. Οι Ιταλοί ανατρέπονται και υποχωρούν προς την αρχική γραμμή εξορμήσεώς τους, καταδιωκόμενοι, αρχικά από τους μαχητές και στη συνέχεια από τα πυρά του ελληνικού ΠΒ». Επακολούθησαν άλλες τρεις επιθέσεις ως το απόγευμα και όλες αποκρούστηκαν. Το ίδιο συνέβη και τις επόμενες τέσσερις ημέρες, ώσπου αποδεκατισμένο το ΙΙ/5 Τάγμα αντικαταστάθηκε από το 19ο ΣΠ (Σερρών), το οποίο με τον ίδιο ηρωισμό απέκρουσε όλες τις ιταλικές επιθέσεις ως τις 24 Μαρτίου, οπότε οι Ιταλοί απογοητευμένοι σταμάτησαν. Προηγουμένως ο Μουσολίνι, που παρακολουθούσε τις μάχες από κοντινό παρατηρητήριο, έφυγε ταπεινωμένος.

Στις 10 Μαρτίου 1941 ο Διοικητής του Β΄ Σώματος Στρατού υποστράτηγος Γεώργιος Μπάκος απέστειλε προς τους Πολεμιστές της Ι Μεραρχίας, στην οποία υπαγόταν και το Τάγμα του Κασλά, την ακόλουθη διαταγή: «Πολεμιστάς Ι Μεραρχίας. Προ του ακαμάτου ηρωισμού σας εθραύσθησαν από της χθες άπασαι αι απεγνωσμέναι εχθρικαί προσπάθειαι. Προ των χαλυβδίνων γραμμών σας συνετρί­βησαν κατά το διήμερον διάστημα τρεις νωπαί εχθρικαί μεραρχίαι. Είμαι υπερήφανος διότι ηγούμαι τοιούτων ηρώων. Η Πατρίς σεμνύεται δι’ αυτούς. Η παρούσα να φθάση μέχρι του τελευταίου οπλίτου της  μεραρχίας».

Η νεότερη ιστορία ονομάζει το ύψ. 731 «Νέες Θερμοπύλες», γράφτηκε δε και ειδικός Θούριος ως εμβατήριο του Στρατού. Έγινε θρυλικό και είναι γραμμένο στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Αθήνα. Το ύψ. 731 κατά την έναρξη των εχθροπραξιών ήταν δενδροσκεπασμένο, στο τέλος όμως δεν έμεινε κανένα δένδρο και είχε τροποποιηθεί η γεωλογική μορφή του. Το ύψος του μειώθηκε κατά 6 μέτρα. Σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου κατά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο δεν ρίχτηκαν τόσα πυρομαχικά όσα στο ύψωμα 731. Οι Ιταλοί χαρακτήρισαν την περιοχή του ως «Ιερή Ζώνη» και τίμησαν τους μαχητές τους. Η εκεί μάχη χαρακτηρίστηκε ως Τιτανομαχία και θεωρείται ισάξια ή και ανώτερη της μάχης του Μαραθώνα.

Ο Δημ. Κασλάς με τις ηγετικές του ικανότητες, το θάρρος, τον πατριωτισμό του και την πίστη του για τη νίκη υπήρξε ο κύριος συντελεστής της Τιτανομαχίας του 731, ήταν αυτός που διηύθυνε τη μάχη, εμψύχωνε τους γενναίους μαχητές του και συνέβαλε αποφασιστικά στη μεγαλειώδη νίκη των Ελλήνων και στην ταπείνωση του ίδιου του Μουσολίνι.

Για τον ηρωισμό του στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940-41 του είχαν απονεμηθεί: Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας, Πολεμικός Σταυρός Γ΄ τάξεως, Αργυρούς Σταυρός του Β. Τάγματος και Μετάλλιον στρατιωτικής Aξίας Δ΄ τάξεως.

Αλλά και κατά την υποχώρηση του Ελληνικού Στρατού, μετά την επέμβαση των Γερμανών τον Απρίλιο του 1941, όταν οι περισσότερες μονάδες είχαν διαλυθεί, ο Δημ. Κασλάς κατάφερε όχι μόνο να οδηγήσει το Τάγμα του συντεταγμένο ως το Μέτσοβο αλλά έδωσε και αρκετές νικηφόρες επιβραδυντικές μάχες με τον εχθρό. Για τον ηρωισμό που επέδειξε και σ’ αυτή την περίοδο, όπου τα πάντα είχαν καταρρεύσει, ο Δ/τής του 5ου ΣΠ Νικ. Γεωργούλας πρότεινε στις 17-4-1941 να απονεμηθεί στον Ταγματάρχη Δ. Κασλά  το Χρυσούν Αριστείον Ανδρείας.

Κατά την Γερμανοϊταλική Κατοχή ο Κασλάς έλαβε μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Ενταχθείς αρχικά στις τάξεις του ΕΔΕΣ περί το τέλος Αυγούστου του 1943, με 7 άλλους συναδέλφους του αξιωματικούς, ανέλαβε να συγκροτήσει το Υπαρχηγείο Φαρσάλων του ΕΔΕΣ. Μετά την διάλυσή του από τμήματα του ΕΛΑΣ περί το τέλος Σεπτεμβρίου 1943, εντάχθηκε σ’ αυτόν και έδρασε κυρίως στην περιοχή της κοιλάδας του Σπερχειού, ως Στρατιωτικός Διοικητής Τάγματος και Συντάγματος, του 51 και του 52 κατά σειράν, υπό τις διαταγές των υποστρατήγων Κων. Τσαμάκου και Δημ. Ματσούκα, καθώς και του αντ/χη Αθ. Κατσαρού, και έλαβε μέρος σε πολλές μάχες του ΕΛΑΣ εναντίον των στρατευμάτων Κατοχής. Το 52 Σύνταγμα, κατά τις συγκρούσεις με τα στρατεύματα Κατοχής, είχε απώλειες 52 νεκρούς και 43 τραυματίες.

Η συμμετοχή του στα Δεκεμβριανά του στοίχισε αυτεπάγγελτη αποστρατεία με τον βαθμό του αντισυνταγμα­τάρχη. Απεβίωσε στις 22 Φεβρουαρίου 1966 από καρδιακό επεισόδιο. Είχε προηγηθεί και εγκεφαλικό, το  οποίο του προκάλεσε προβλήματα στην ικανότητα να γράφει. Με την αναγνώριση και της Εαμικής Εθνικής Αντίστασης το 1985 προήχθη, μετά θάνατον, σε ταξίαρχο.

Η καθολική αναγνώριση και αποδοχή της εθνικής του δράσης ήρθε αργότερα. Με την έκδοση του Αφιερώματος, την προβολή του σχετικού ντοκιμαντέρ και την ίδρυση του εγκαινιαζομένου σήμερα Μουσείου “Χώρος Μνήμης Δημητρίου Κασλά”, εξήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, πιστεύουμε ότι του αποδίδονται πλέον όλες οι οφειλόμενες τιμές. Η Ιστορία μπορεί να αργεί αλλά δεν λησμονεί.

Τώρα που ο εθνομηδενισμός έχει γίνει μόδα και τάχα προοδευτική αντίληψη, επιβάλλεται οι πατριωτικές δυνάμεις της Χώρας μας, που βρίσκονται σε όλους τους πολιτικούς χώρους και αποτελούν την συντριπτική πλειοψηφία του Λαού μας, να τιμούν τα κατορθώματα των προγόνων μας και να αντλούν δύναμη από αυτά.

Η Διαταγή που απέστειλε προς τους διοικητές των λόχων του στις 9 π.μ. της 9ης Μαρτίου 1941 ο επί του υψ. 731 διοικητής του ΙΙ/5 Τάγματος τχης Δ. Κασλάς ας είναι οδηγός μας. Επιτρέψτε μου να κλείσω την ομιλία μου με αυτή: «Επί των κατεχομένων θέσεων θα αμυνθώμεν μέχρι εσχάτων. Ουδείς θα κινηθή προς τα οπίσω. Εμψυχώσατε άνδρας σας και τονώσατε το ηθικόν των. Προμηνύεται λυσσώδης επίθεσις του εχθρού, η οποία όπως δήποτε θα αποκρουσθή και θα συντριβή. Τηρήσατέ με ενήμερον τακτικής καταστάσεως. Επαναλαμβάνω, τότε μόνον θα διέλθη ο εχθρός εκ της τοποθεσίας μας, όταν αποθάνωμεν άπαντες επί των θέσεών μας».

Σας ευχαριστώ.