Η στιγμή που γίνεται μνήμη: τα υψωμένα κινητά στην πλατεία του Βαλτινού

 

Στην κεντρική πλατεία του Βαλτινού, την ώρα που ο εθνικός ύμνος αντηχεί, οι παραδοσιακοί χοροί ξεκινούν και οι μαθητές παρελαύνουν με βήμα σταθερό, ένα άλλο, σιωπηλό στιγμιότυπο εκτυλίσσεται σχεδόν απαρατήρητο. Δεκάδες χέρια υψώνονται στον αέρα, όχι για χαιρετισμό, αλλά κρατώντας μικρές φωτεινές οθόνες. Κινητά τηλέφωνα στραμμένα προς το ίδιο σημείο, σαν σύγχρονα βλέμματα που επιθυμούν να συγκρατήσουν τον χρόνο.

Ο φακός δεν καταγράφει μόνο τον χορό, καταγράφει την ίδια την ανάγκη του ανθρώπου να νικήσει τη φθορά της στιγμής. Εκεί που άλλοτε η μνήμη κατοικούσε στη διήγηση, στο βίωμα και στην προφορική παράδοση, σήμερα αναζητά καταφύγιο στο ψηφιακό αποτύπωμα. Σαν να μην αρκεί πια να ζήσεις κάτι, πρέπει και να το φυλάξεις, να το αποδείξεις, να το επιστρέψεις στον εαυτό σου αργότερα ως εικόνα.

Κάποτε, οι χοροί, οι παρελάσεις περνούσαν και έμεναν στις καρδιές των ανθρώπων, γίνονταν ιστορίες που αφηγούνταν οι μεγαλύτεροι στους νεότερους. Σήμερα, η μνήμη αποκτά άλλη μορφή: γίνεται αρχείο, αποθηκευμένος χρόνος, μια συλλογή από στιγμές που μπορούν να αναπαραχθούν ξανά και ξανά. Κι όμως, μέσα σε αυτή την ευκολία, γεννιέται ένα ερώτημα: μήπως, προσπαθώντας τόσο επίμονα να κρατήσουμε τη στιγμή, χάνουμε ένα κομμάτι από τη ζωντανή της ουσία;

Τα σηκωμένα κινητά μοιάζουν σαν ένα σύγχρονο τελετουργικό. Δεν αναιρούν τη συγκίνηση, τη μετασχηματίζουν. Είναι η νέα μορφή συμμετοχής, ένας τρόπος να πεις «ήμουν κι εγώ εδώ», να ενταχθείς στο συλλογικό βίωμα μέσω της εικόνας. Είναι, ίσως, η ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να συμφιλιώσει το εφήμερο με το διαρκές.

Κι έτσι, στην πλατεία του Βαλτινού, ανάμεσα σε σημαίες, παιδικές φωνές και χειροκροτήματα, δεν καταγράφεται μόνο μια εθνική επέτειος. Καταγράφεται και η εποχή μας: μια εποχή που δεν αρκείται να θυμάται, αλλά επιδιώκει να διασώζει, να παγιώνει, να μετατρέπει τη στιγμή σε δεδομένο. Και μέσα σε αυτή την επιθυμία, ίσως κρύβεται ο ίδιος διαχρονικός φόβος του ανθρώπου απέναντι στο πέρασμα του χρόνου - και η αδιάκοπη προσπάθειά του να αφήσει πίσω του κάτι που να αντέχει.