Μα παλιά και αληθινή ιστορία, όπως μου την διηγήθηκαν

Του Χρήστου Γκίμτσα (Από την συλλογή: Ιστορίες που πρέπει να λέγονται)

«Θα βγεις; Είναι νύχτα…»
«Θέλω να περπατήσω, να  πάρω και λίγο καθαρό αέρα».
«Ντύθηκες καλά; Κάνει κρύο, θέλεις να ρθω μαζί σου; Μπορεί να χιονίσει απόψε…»
«Όχι, ένας περίπατος θα είναι, μην ανησυχείς».
Η Μάγδα, η γυναίκα του ανησυχούσε και είχε γίνει υπερπροστατευτική τελευταία και με το δίκιο της, αλλά αυτό τον ενοχλούσε.  Τον έκανε να νοιώθει περισσότερο ανήμπορος.
Περπάτησε λίγο μέχρι που βγήκε στην «Καρδίτσης» και μπροστά του πρόβαλε ο σκοτεινός όγκος του τζαμιού με τον μιναρέ του να λογχίζει τον φορτωμένο από σύννεφα ουρανό.
Λίγο πιο κάτω ο Άγιος Κωνσταντίνος και δίπλα του οι παλιές φυλακές που λειτουργούσαν ακόμα. Στις γωνίες του περίβολου στις σκοπιές είδε τις σκιές των φρουρών που προσπαθούσαν να κρατήσουν μέσα στους τοίχους τις ψυχές αυτών που οι δικαστικές αποφάσεις έλεγαν πως αδίκησαν την κοινωνία, και τιμωρήθηκαν.
Έτσι, χωρίς να βιάζεται άρχισε να ανεβαίνει την «Καποδιστρίου» που τότε ήταν διπλής κυκλοφορίας, μέχρι που έφτασε στην  διασταύρωση της με την «Ασκληπιού». Γύρισε το κεφάλι του αριστερά και δεξιά κοιτώντας τον κεντρικό δρόμο της πόλης φωτισμένο, και του άρεσε η εικόνα που είδε.
Κάποιοι τολμηροί προσπαθούσαν να κάνουν μερικές βόλτες πάνω κάτω μέσα στο κρύο μέχρι να κρυφτούν στα γύρω καφενεία και ζαχαροπλαστεία. Στο  καφέ-ζαχαροπλαστείο «το Διεθνές» λίγα μέτρα πιο κάτω, κλειστό σήμερα,  μπαινόβγαινε συνέχεια κόσμος.
Ανασήκωσε τον γιακά του και συνέχισε τον δρόμο του πάνω στο πεζοδρόμιο της «Καποδιστρίου». Εκεί ακριβώς την συνάντησε. Είχε κοντοσταθεί ψάχνοντας την τσάντα της και παρόλο που ήταν τυλιγμένη με ένα σάλι, την αναγνώρισε αμέσως. Είχαν βρεθεί τόσο κοντά, που και να ήθελε να την αποφύγει, ήταν αδύνατον.
«Αλίκη, εσύ;»
Ήταν σίγουρος πως πριν γυρίσει να τον δει, τον αναγνώρισε από την φωνή του.
«Νίκο τι κάνεις, ήταν η απάντηση της καθώς γύρισε το κεφάλι της προς το μέρος του».
«Καλά… Ας τα λέμε καλά, εσύ πως είσαι;»
Σ΄ αυτή την ίδια πόλη ζούσαν, αλλά σπάνια συναντιόντουσαν και μάλιστα τυχαία μέσα στο πλήθος. Αντάλλασαν μια καλημέρα η καλησπέρα αναλόγως, και αυτό ήταν όλο.
Τώρα όμως βρέθηκαν  τόσο κοντά που σχεδόν άγγιζε ο ένας τον άλλο. Βάδισαν για λίγο έτσι αμήχανα πλησιάζοντας προς την πλατεία του «Δεσποτικού». Κάποια φωτάκια ήταν κρεμασμένα στα κλαδιά του γέρικου πλάτανου που δέσποζε στην πλατεία και θύμιζαν πως πλησίαζαν οι γιορτές των Χριστουγέννων.
«Κάνει κρύο απόψε», είπε, έτσι  για να φύγει η αμηχανία ανάμεσά τους.
«Ναι, μπορεί και να χιονίσει», του απάντησε.
Λίγο πριν περάσουν στο πεζοδρόμιο της «Κοραή», βρήκε το κουράγιο και την ρώτησε.
«Η Ισμήνη τι κάνει;»
Γύρισε και τον κοίταξε ξαφνιασμένη. Νόμισε πως θα του κακομιλούσε. «Τώρα την θυμήθηκες» η κάτι τέτοιο, αλλά η φωνή της ήταν ήρεμη.
«Καλά είναι. Όπου να ’ναι έρχεται να εγκατασταθεί εδώ και να δουλέψει. Τελειωμένη δικηγόρος βλέπεις…»

Έργα και ημέρες του παππού μου του Δαίδαλου

 O σκηνοθέτης Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος αφηγείται στο Short Stories μνήμες από τον παππού του, ξακουστό ξυλουργό στην νότια Πίνδο, με αφορμή την αποκατάσταση παλιών εργαλείων του και κατασκευών του από νέους ξυλουργούς.

Αυτός είναι ο παππούς μου, ο Κωνσταντίνος Κουτσιαμπασάκος, ο επονομαζόμενος Δαίδαλος.

Ξυλουργός, ξακουστός για την τέχνη του στα χωριά της νότιας Πίνδου, περιοχή στην οποία δούλεψε για πάνω από μισό αιώνα κι έλαβε αυτό το προσωνύμιο.

Γεννήθηκε το 1905 στη Μεσοχώρα Τρικάλων. Όταν ήταν μικρός αρρώστησε βαριά. Τις ημέρες εκείνες έτυχε να περνά από το χωριό λιτανεία με μοναχούς από το ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Βησσαρίωνα Δουσίκου. Η μητέρα του, σε απόγνωση, τον έταξε στον άγιο. Και, ω του θαύματος, το επόμενο πρωί ο παππούς μου ανάρρωσε. Έτσι λοιπόν η προγιαγιά μου έκανε το χρέος της. Τον παρέδωσε στους μοναχούς που αποτελούσαν τη λιτανεία.

Ο παππούς μου έλειψε από το χωριό για αρκετά χρόνια και επέστρεψε είκοσι χρόνων παλικάρι. Στο διάστημα που μεσολάβησε είχε μάθει την τέχνη του μαραγκού στο μοναστήρι του Μεγάλου Μετεώρου και είχε προλάβει να ταξιδέψει στην υπόλοιπη Ελλάδα. Τραγουδούσε και έπαιζε διάφορα μουσικά όργανα. Βιολί, που το είχε κατασκευάσει ο ίδιος, κλαρίνο και φλογέρα. Και ήταν ο πρώτος που δίδαξε φοξ τροτ στο χωριό. Δεν ξέρω αν ήταν αυτό που κέρδισε τη γιαγιά μου ή το γεγονός πως κατείχε την ξυλουργική τέχνη που τα χρόνια εκείνα την εκτιμούσαν ιδιαίτερα. Ό,τι προκοπή έκανε ο παππούς μου στο χωριό, με αγώνα και σκληρή δουλειά, στις 2 Νοεμβρίου του 1943 καταστράφηκε μαζί με όλα του τα υπάρχοντα μέσα σε λίγες ώρες. Ήταν η μέρα που οι Γερμανοί πυρπόλησαν το χωριό. Ανέστιος, ύστερα από λίγους μήνες, εγκαταστάθηκε στο απέναντι χωριό, στο Αρματολικό, δίπλα στον Αχελώο και ξεκίνησε από την αρχή. Ήθελε να είναι κοντά στο ποτάμι και να ασχολείται με τη δεύτερη μεγάλη του αγάπη μετά την ξυλουργική, το ψάρεμα. Εκεί έστησε εκ νέου το εργαστήριό του, έχτισε καινούργιο σπίτι και έκανε τέσσερα παιδιά με τη γιαγιά μου.

Όταν ήμουν μικρός, θυμάμαι, με έπαιρνε στο ξυλουργείο του, με κάθιζε σε μια από τις περίφημες καρέκλες του, μου έφτιαχνε καφέ από κριθάρι και μου διηγιόταν ιστορίες από τη ζωή του. Εγώ του ζητούσα να μου διηγείται ξανά και ξανά για την περίοδο που δούλευε σε ένα λουκουμάδικο στη Ζάκυνθο. Ήταν τόσο γλαφυρή η αφήγησή του για το πώς φτιάχνονται τα λουκούμια που τον έπιαναν τα γέλια βλέποντάς με να μου τρέχουν τα σάλια. Θυμάμαι πως πάνω από το τζάκι είχε ένα πορτρέτο του Λάμπρου Κωνσταντάρα. Πολύ συχνά μου το έδειχνε και μου έλεγε: «Αυτός, Δημητράκη, είναι ο μεγαλύτερος ηθοποιός της Ελλάδας. Φίλος μου». Είχε γνωρίσει τον Λάμπρο Κωνσταντάρα στο μέτωπο της Αλβανίας και τον είχε σε μεγάλη εκτίμηση. Από το εργαστήριό του με συντροφεύει ακόμη η μυρωδιά του πριονιδιού, το συναίσθημα του θαυμασμού για τα αντικείμενα που έφτιαχνε αλλά και η πληθώρα των παράξενων εργαλείων του τα οποία κατασκεύαζε ο ίδιος.

Σήμερα στα νοικοκυριά των χωριών της νότιας Πίνδου –Μεσοχώρα, Αρματολικό, Αετός, Παχτούρι, Κορυφή, Λαφίνα, Νεράιδα, Νέα Πεύκη, Λιβαδοχώρι– υπάρχουν ακόμη έργα του. Καρδάρες, βαρέλες, καρέκλες, φτσέλες, μπουτινέλοι, σοφράδες. Χαίρομαι που όταν επιστρέφω στα μέρη μου ακούω συχνά: «Είσαι εγγονός του Δαίδαλου; Αυτό είναι του παππού σου. Ακόμη είναι γερό, κρατάει».

Θα τον θυμάμαι πάντα στα τελευταία χρόνια της ζωής του, κοντά στο κοπάδι με τις κατσίκες του, στις πλαγιές του όρους Χατζή, σκυφτός να παίζει με τις ώρες φυσαρμόνικα. Ήταν το τελευταίο μουσικό όργανο που έμαθε, γέρος πια.

Είμαι πολύ χαρούμενος και συγκινημένος που το Athens Wood School και νέοι ξυλουργοί ανέλαβαν να αποκαταστήσουν δυο κουραστάρια και τρεις καρέκλες του. Τους ευχαριστώ πολύ καθώς και τον δάσκαλό τους, τον Νίκο Ιωάννου, για την πρωτοβουλία. Ο Δαίδαλος θα ήταν πολύ χαρούμενος.

Αλλοτινές εικόνες του χωριού (Ο χιονιάς κι η παγωνιά)

 

Εκείνη τη χρονιά ο χειμώνας ήταν πολύ άγριος. Πλησίαζαν τα Χριστούγεννα και το χιόνι έξω είχε φτάσει το ένα μέτρο ύψος. Μέσα, στον χώρο του δωματίου η μάνα ετοίμαζε στη μασίνα το πρωινό μας, που συνήθως ήταν τραχανάς με μπόλικο πιπέρι για να γεμίσουμε τα στομάχια μας και να αντέξουμε μέχρι το μεσημέρι που θα γυρνούσαμε από το σχολείο.

Η μασίνα μπουμπούνιζε από τις φλόγες και τον  θόρυβο που έβγαζαν τα καιγόμενα ξύλα καθώς ζέσταιναν τον χώρο και δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα που απλώνονταν στο σπίτι και ζέσταινε το κορμί μας, αλλά και την ψυχή μας.

Με δισταγμό εγώ και ο αδερφός μου σηκωνόμαστε από το κρεβάτι και αφήναμε την οικογενειακή θαλπωρή, φορούσαμε τα ρούχα μας, τις χοντρές πλεγμένες κάλτσες, τα παντελόνια μας, τις μπλούζες, τα σακάκια, τις μπότες, τα γάντια κι από ένα σκουφάκι στο κεφάλι μας για να προφυλάξουμε τα αυτιά μας από την παγωνιά. Παίρναμε στο ένα χέρι την σχολική τσάντα μας και  με το άλλο κουβαλούσαμε ένα κούτσουρο για τη σόμπα του σχολείου, καθότι τότε στο σχολείο δεν υπήρχε  καλοριφέρ και κάθε παιδί ήταν υποχρεωμένο να φέρνει ένα ξύλο από το σπίτι του, σε καθημερινή βάση για τη σόμπα του σχολείου.

Ο πατέρας μ’ ένα φτυάρι παραμέριζε το χιόνι στην αυλή για να μπορέσουμε να βγούμε στον κεντρικό δρόμο και ακολουθώντας τα χνάρια πάνω στο χιόνι τραβούσαμε ίσα για το σχολείο.

Στο σχολείο, η καθαρίστρια είχε ήδη ανάψει τη σόμπα, αλλά εκείνη η σόμπα σα να μην ήθελε να ζεστάνει την αίθουσα. Προσπαθούσαμε να γράψουμε στο τετράδιο και τα δάκτυλά μας δεν υπάκουαν. Φυσούσαμε τις χούφτες μας με τα χνώτα μας και τρίβαμε τα δάκτυλα, αλλά τίποτα. Το κρύο ήταν τόσο τσουχτερό που μας πυρώνιαζε ως το κόκαλο και ήταν πολύ εύκολο να αρπάξουμε καμιά πνευμονία.

Μα σαν χτυπούσε το κουδούνι για διάλειμμα ο χιονιάς κι η παγωνιά έχαναν την υπόστασή τους. Αρχίζαμε τα παιχνίδια, σπάζαμε κρούσταλλα στις λακκούβες και ανοίγαμε διαδρόμους με τα φτυάρια στην αυλή του σχολείου. Άλλοι έφτιαχναν χιονάνθρωπο κι άλλοι έπαιζαν χιονοπόλεμο. Σε λίγο συνειδητοποιούσαμε ότι είχαμε ζεσταθεί, έβραζε το αίμα μας και δεν λογαριάζαμε ούτε κρύο ούτε παγωνιά. Ο χιονιάς κι η παγωνιά είχαν νικηθεί με το παιχνίδι και την ζωηράδα μας. Ο μόνος φόβος τώρα ήταν να μην γλιστρήσουμε και πέσουμε και σπάσουμε κανένα χέρι ή πόδι.

Κάπως έτσι μάθαμε να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες και τα προβλήματα, κάπως έτσι μάθαμε να χαιρόμαστε τη φύση με όλες τις αντιξοότητες και καιρικές συνθήκες. Θα μου πείτε άλλες εποχές… Ναι, άλλες εποχές, αλλά ας έχουμε κατά νου πως η ζωή κάνει κύκλους και πως υπάρχουν και χειρότερα.

Καλές γιορτές, χειμώνα έχουμε, ας τον ζήσουμε όπως κι αν είναι και που θα πάει θα έρθει και η άνοιξη!

Δ.Τ.

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ – ΒΙΩΜΑΤΑ – ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ 4ον Ο,ΤΙ ΘΥΜΑΜΑΙ … Ο στρατός και ο διορισμός. Του Ευαγγέλου Σ. Στάθη

 

Το χωριό μου, το Βαλτινό, είναι κοντά στον Πηνειό ποταμό. Δεν λέω, δεν είναι κανένα μεγάλο και τρανό χωριό. Αυτό όμως δεν με πειράζει, ίσα - ίσα που το αγαπώ κιόλας πιο πολύ. Είμαστε στα ριζά του Κόζιακα, ενός βουνού της οροσειράς της Πίνδου. Μοναδικό γειτονικό βουνό, γιατί τα άλλα, τα βουνά των Αγράφων, είναι αρκετά μακριά.

 Ξέφυγα πολύ από τον σκοπό μου, αλλά το μυαλό μου φταίει που τρέχει αλλού. Αλλά τι να το κάνεις το μυαλό; μπορείς να του βάλεις φρένο; Πάλι λοιπόν στην ιστορία μου.

Όταν υπηρετούσα τη θητεία μου στο στρατό, πέρασα καλά. Δεν έγινα αξιωματικός, αλλά υπηρέτησα ως απλός στρατιώτης. Δεν έγινα λόγω «κοινωνικών  φρονημάτων». Ακούς εκεί, κοινωνικών φρονημάτων;!!

Αλήθεια, πώς μετριόνταν τα φρονήματα αυτά; Ποιος ήξερε να τα αξιολογήσει αυτά; Γιατί κάπου μαγειρεύονταν αυτά. Υπήρχαν τρώϊρα κουκόνια και ζλάπια που έκαναν τέτοιες δουλειές. Αυτοί κατόπιν τα «τροφοδότησαν»  στο Πανεπιστήμιο κι από κει στο στρατό.

Μού κάνανε καλό όμως, άθελά τους, γιατί απολύθηκα γρηγορότερα και διορίστηκα γρηγορότερα.

Καλά, ας τα αφήσουμε αυτά, ασ’ τς κι αυτούς, τους «καλοθελητές», εκεί που βρίσκονται.

Πέρασα λοιπόν καλά και στο στρατό, γιατί ήμουν στρατιώτης πειθαρχημένος και υπάκουος. Εκεί αξιολογήθηκαν και εκτιμήθηκαν τα φρονήματά μου και εκεί αποχαρακτηρίστηκα. Ακούς εκεί τι έκαναν τότε !!!!. Άλλος χαρακτήριζε, άλλος αποχαρακτήριζε! Αποχαρακτηρισμός!!.Τι ήταν κι’ αυτό πάλι!

 Ύστερα ο διορισμός μου στην Εκπαίδευση. Πάλι απ’ την αρχή οι δυσκολίες.

Η μάνα μου, η καημένη, πάλι έτρεξε και δανείστηκε λίγα χρήματα, για να ξεκινήσω, γιατί διορίστηκα εκτός νομού. Δυσκολίες λοιπόν οικονομικές  πάλι, ώσπου να πάρω τον πρώτο μου μισθό.

Είχα όμως πολλή όρεξη για διάβασμα και πολύ μεράκι για διδασκαλία και έτσι πορεύτηκα καλά. Κουράστηκα, βέβαια, πολύ, αλλά με άρεζαν πολύ όλα αυτά, η διδασκαλία, το διάβασμα, τα παιδιά, το λειτούργημα γενικά του δασκάλου. Τα παιδιά τα αγαπούσα και με αγαπούσαν, αλλά ήμουν και πολύ αυστηρός όταν ήθελα να τα συμβουλεύσω. Γιατί «όν θεός φιλεί, παιδεύει». Αγάπησα το αντικείμενο της δουλειάς μου πολύ. Αγάπησα  πολύ τη Φιλολογία. Αν ζούσα ξανά μια ζωή και ξανασπούδαζα, πάλι Φιλολογία θα σπούδαζα. Δόξα τω Θεώ λοιπόν, ευδοκίμησα στην υπηρεσία μου ως καθηγητή και ως παιδαγωγού γενικώς.

Δοξάζω λοιπόν τον Θεό που δώρισε στον άνθρωπο τα γράμματα, για να γράφει στο χαρτί τις αναμνήσεις και τους στεναγμούς του.

Θα μου πείτε γιατί τα γράφω όλα αυτά. Τα γράφω για να θυμούνται και τα δικά τους οι παλιότεροι και να βλέπουν οι νεώτεροι τις συνθήκες ζωής και αγώνων ημών των μεγαλυτέρων. Ο ηλικιωμένος, ο γέρος, ο παππούς, θέλοντας και μη τα θυμάται αυτά, γιατί θέλει να τα διηγείται και στα εγγονάκια του.

Τα θέλουν, τα ζητούν τέτοια τα εγγονάκια. Γιατί και ’γω ευτύχησα να δημιουργήσω καλή οικογένεια, παιδιά, νύφες κι αγγόνια, όλα καλά κι ευτυχισμένα, και βλέπω ότι θέλουν να τα ακούν αυτά.

Καλά, άστα αυτά τώρα, τι τα θες, τι τα ζητάς. Όχι, δεν τα ζητώ εγώ, το μυαλό μου τα κάνει. Βάζεις φρένο στο μυαλό καλοπίχειρα; Δε βάζεις. Άστο να πετάει πέρα δώθε. Να πετάει στα καλά και στα κακά. Έτσι πετάει στα περασμένα το μυαλό του γέρου. Πετάει απ’ το ένα στο άλλο, απ’ το τώρα στο τότε.  

Καλά  κάνει και πετάει. Έτσι ζούμε, έτσι θυμούμαστε τα περασμένα, έτσι διδασκόμαστε από αυτά.

Όλα αυτά λοιπόν μού ήρθαν στο μυαλό μου να τα  θυμηθώ και να τα γράψω. Άλλη φορά περισσότερα…

Η περιπετειώδης ζωή της κυρα-Βασιλικής του Αλή πασά

 

Η περιπετειώδης ζωή της κυρα-Βασιλικής έχει περιβληθεί με πολλούς θρύλους και το όνομά της διασώθηκε σε διάφορες παραδόσεις και σε δημοτικά τραγούδια.

Η Βασιλική Κονταξή ή κυρα-Βασιλική, όπως έμεινε γνωστή, ήταν ευνοούμενη, προστατευόμενη και τελευταία σύζυγος του Αλή πασά των Ιωαννίνων. Γεννήθηκε στην Πλησιβίτσα των Φιλιατών (σημερινό Πλαίσιο) το 1789, και ήταν κόρη του προύχοντα της περιοχής Κίτσου Κονταξή και αδελφή του οπλαρχηγού Γεωργίου Κίτσου και του Σίμου Κονταξή.

Μια υπόθεση κατασκευής κίβδηλων νομισμάτων, για την οποία κατηγορήθηκαν ο πατέρας της και άλλοι κάτοικοι της Πλησιβίτσας, την έφεραν κοντά στον Αλή Πασά σε ηλικία μόλις 12 ετών. Η μικρή Βασιλική ζήτησε έλεος για τον συλληφθέντα πατέρα της από τον Αλή πασά κι εκείνος, θαμπωμένος από την ομορφιά της, όχι μόνο χάρισε τη ζωή στον πατέρα της, αλλά επιπλέον διέταξε τους άνδρες του να μην ξαναενοχλήσουν το χωριό. Το τίμημα για τη Βασιλική ήταν να γίνει το πολύτιμο πετράδι του χαρεμιού του πασά, ο οποίος το 1808 την νυμφεύτηκε, παρά τις αντιρρήσεις της πρώτης του συζύγου, Εμινέ.

Η κυρα-Βασιλική χρησιμοποίησε τη δύναμή της προς όφελος των χριστιανών, πολλούς από τους οποίους κατάφερε να σώσει από τα χέρια του δημίου την τελευταία στιγμή. Τέτοια ήταν η επιρροή της πάνω στον Αλή, ώστε όχι μόνο δεν εξισλαμίστηκε, αλλά απαίτησε και πέτυχε να μετατρέψει ένα δωμάτιο του χαρεμιού σε παρεκκλήσι με τακτικό ιερέα.

Για χάρη της ο Αλή πασάς της χάρισε ως τσιφλίκι  το παλιό χωριό Βοϊβόδα, που έκτοτε πήρε το όνομά της (σημερινό χωριό, Βασιλική Τρικάλων). Αργότερα και μέχρι την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το χωριό έγινε τσιφλίκι της Βαλιντέ σουλτάνας (μητέρας του σουλτάνου). Η Βασιλική, για να εξιλεωθεί για τον γάμο της με τον αλλόθρησκο Αλή, έχτισε πέντε εκκλησίες στον θεσσαλικό κάμπο — μία από αυτές ήταν και η εκκλησία του Αγίου Νικολάου στη Βασιλική. Για την κατασκευή της, πάντα κατά την παράδοση, ο Αλή πασάς έστειλε τον πρωτομάστορά του Σάμπλο. Τα εγκαίνια του Αγ. Νικολάου, που είναι σταυροειδής ναός με τρούλο, έγιναν στις 12 Μαΐου 1818. Στην εξωτερικό τοίχο της κόγχης του ιερού, πάνω από μικρή αψίδα, παρίσταται η μορφή της κυρα-Βασιλικής. Ακόμη, η παράδοση μαρτυρά ότι, όταν ο Αλή πασάς έδωσε τη Βοϊβόδα στη Βασιλική, κατασκευάστηκε μέσα στο χωριό ένα χαντάκι, το οποίο καθόριζε το άσυλο για τους Χριστιανούς που καταδίωκαν οι Τούρκοι.

Η προτομή της κυρα-Βασιλικής στον προαύλιο χώρο του ναού Αγίου Νικολάου Βασιλικής Τρικάλων.

Η κυρα-Βασιλική έμεινε πιστή στον Αλή πασά τις τελευταίες του στιγμές στη Μονή του Αγίου Παντελεήμονος της λίμνης των Ιωαννίνων, όπου είχε καταφύγει μαζί με τους εμπίστους του τον Δεκέμβριο του 1821, καταδιωκόμενος από τους άνδρες του Χουρσίτ πασά. Λίγο προτού αφήσει την τελευταία του πνοή, ο Αλή διέταξε τον μυστικοσύμβουλό του Θανάση Βάγια να σκοτώσει τη Βασιλική, για να μην αιχμαλωτιστεί από τους εχθρούς του. Ο Βάγιας, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του ελληνισμού, δεν τήρησε την υπόσχεσή του, ίσως επειδή η Βασιλική γνώριζε το μυστικό των θησαυρών του πασά των Ιωαννίνων.

Τον Φεβρουάριο του 1822 η Βασιλική και ο Βάγιας συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν αιχμάλωτοι στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί, ο πατριάρχης Άνθιμος Γ’ με τη βοήθεια του σιναφιού των κρεοπωλών (ο Βάγιας είχε δουλέψει ως κρεοπώλης) κατόρθωσε να απελευθερώσει τη Βασιλική, υπό την προϋπόθεση να ζει εντός του Πατριαρχείου και να βρίσκεται υπό την προστασία και την επιτήρησή του. Κατά την εξαετή παραμονή της στο Πατριαρχείο φαίνεται ότι ερχόταν σε επαφή με πρόσωπα που ήταν αναμεμιγμένα στη Φιλική Εταιρεία και την επαναστατημένη Ελλάδα.

Μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου, οι οθωμανικές Αρχές την εξόρισαν μαζί με τον αδελφό της Σίμο και τον Θανάση Βάγια στην Προύσα (Μάρτιος του 1828). Τον Οκτώβριο του 1829 τους δόθηκε άδεια να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Κέρινο ομοίωμα της κυρα-Βασιλικής στο Μουσείο Ελληνικής Ιστορίας του Παύλου Βρέλλη 

Η Βασιλική εγκαταστάθηκε αρχικά στο Ναύπλιο. Εκεί συναντήθηκε με τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος της παραχώρησε ένα ακίνητο και λίγα κτήματα στο χωριό της Αιτωλίας Κατοχή. Το 1831 οι δρόμοι της με τον Θανάση Βάγια χώρισαν, όταν αυτός ανέλαβε δημόσια θέση και συγκεκριμένα επιστάτης του Πρότυπου Αγροκτήματος της Τίρυνθας.

Για το υπόλοιπο του βίου της η κυρα-Βασιλική έζησε στην Κατοχή απομονωμένη, και κατ’ άλλους περιφρονημένη. Πέθανε από δυσεντερία στο Αιτωλικό στις 11 Δεκεμβρίου 1834, σε ηλικία 45 ετών.

Επίτιμο Μέλος του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» o Θεόδωρος Νημάς

 

Προχθές Τετάρτη και ώρα 6 μ.μ. στην κεντρική αίθουσα εκδηλώσεων του μεγάρου του Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός» (Πλατεία Καρύτση, Αθήνα) πραγματοποιήθηκε η τελετή υποδοχής των νέων επιτίμων μελών αυτού, μεταξύ των οποίων και του Τρικαλινού φιλολόγου και δρος ιστορίας της εκπαιδεύσεως κ. Θεοδώρου Νημά. Στην απόφασή της η Εφορεία του Φ.Σ. Παρνασσού να τιμήσει τον

κ. Νημά αναφέρει: «Εις την απόφασιν ταύτην ήχθη η Εφορεία επιθυμούσα αφ’ ενός μεν όπως τιμήση το εν Ελλάδι και διεθνώς ανεγνωρισμένον έργον Σας, αφ’ ετέρου δε όπως προβάλη Υμάς ως υπόδειγμα Επιστήμονος και Ανθρώπου».

Μετά τους χαιρετισμούς του προέδρου του Φ.Σ.Π. καθηγητή Πανεπιστημίου κ. Βασ. Κωνσταντινόπουλου και του γεν. γραμματέα κ. Μ. Φωκά επακολούθησε η Laudatio («Εγκώμιο») και η επίδοση τιμητικών διπλωμάτων και μεταλλίων στα νέα επίτιμα μέλη, κατόπιν δε η αντιφώνηση αυτών.

Μετά το πέρας της εκδηλώσεως παρατέθηκε δεξίωση στο φουαγιέ του Φ.Σ. «Παρνασσός».

Η ΑΝΤΙΦΩΝΗΣΗ ΤΟΥ κ. Θ. ΝΗΜΑ:

«Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και Κύριοι, Είναι πολύ μεγάλη τιμή για μένα η ανακήρυξή μου ως επιτίμου μέλους του ιστορικού και πολύδραστου Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός». Ευχαριστώ θερμώς την Εφορεία του και ιδιαίτερα τον πρόεδρό της καθηγητή κ. Βασίλειο Κωνσταντινόπουλο που προέβη στη σχετική εισήγηση. Ευχαριστώ και όλους εσάς που παρευρίσκεστε απόψε εδώ και με τιμάτε με την παρουσία σας. Το να μιλήσω εγώ για τον «Παρνασσό» θα είναι σαν να κομίζω «γλαύκα εις Αθήνας».

Με την ευκαιρία της τιμής που μου γίνεται απόψε, θεωρώ υποχρέωσή μου να αναφερθώ επιγραμματικά σε εκείνους που με βοήθησαν και καθόρισαν την πνευματική μου πορεία.

Πρώτα πρώτα στους φιλολόγους καθηγητές μου στο Α΄ Γυμνάσιο Αρρένων Τρικάλων κ. Κων/νο Γιοντζή, ο οποίος, εκτός των όσων σπουδαίων μού μετέδωσε με την διδασκαλία του, με ενθάρρυνε τότε και μετέφρασα εμμέτρως την τραγωδία «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλέους, και τον αείμνηστο Αθανάσιο Μαγουλιώτη, ο οποίος μου ενεφύσησε την αγάπη προς την αρχαία ελληνική γραμματεία.

Δεύτερον, στους καθηγητές μου στη Φιλοσοφική Σχολή Θεσσαλονίκης αειμνήστους

Απόστολο Βακαλόπουλο, ο οποίος με το μειλίχιο ύφος του μου έμαθε να εμβαθύνω στην ιστορική έρευνα, τον Γρηγόρη Σηφάκη, που μαζί με την αγάπη προς την αρχαία ελληνική γραμματεία με βοήθησε να ασχοληθώ και με την λαογραφική έρευνα, τον Εύδοξο Τσολάκη, χάρη στον οποίο γνώρισα την παντελώς άγνωστη για μένα βυζαντινή γραμματεία, καθώς και τον Κάρολο Μητσάκη, ο οποίος μου είχε αναθέσει να καταγράψω τα βιβλία της βιβλιοθήκης του, αποκτώντας έτσι μια σχετική εμπειρία ως προς την ταξινόμηση των βιβλίων, όταν κατόπιν ανέλαβα την οργάνωση σχολικών, και όχι μόνον, βιβλιοθηκών.

Την αγάπη μου στη λαογραφία και τη μουσική καταγραφή των δημοτικών τραγουδιών της Θεσσαλίας οφείλω επίσης στον αείμνηστο μεγάλο Ελβετό λαογράφο και μουσικολόγο Samuel Baud-Bovy, ο οποίος έγραψε σχετική μελέτη με βάση τα ηχογραφημένα τραγούδια της Συλλογής μου και στήριξε τις σχετικές έρευνές μου.

Θα ήταν παράλειψή μου, αν δεν μνημόνευα τον πρώην Έφορο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλίας και κατόπιν καθηγητή του Παν/μίου Θεσ/νίκης κ. Νίκο Νικονάνο, ο οποίος το καλοκαίρι του 1972 με είχε προσλάβει ως βοηθό σε ανασκαφές στη Θεσσαλία και με δίδαξε πολλά σχετικά με την αρχαιολογική έρευνα.

Άφησα τελευταίον τον αείμνηστο καθηγητή του Παν/μίου Αθηνών και επί πολλά έτη πρόεδρο του «Παρνασσού» Ιωάννη Μαρκαντώνη, ο οποίος ήταν ο επιβλέπων της Συμβουλευτικής Επιτροπής και ο εισηγητής της Εξεταστικής Επιτροπής της διδακτορικής μου διατριβής. Ήταν εκείνος που με έφερε πρώτη φορά σε τούτη την αίθουσα. Του χρωστώ πολλά, όπως και στους προαναφερθέντες, οι οποίοι πάντα με τιμούσαν με την αγάπη και την φιλία τους, και όταν τους προσκάλεσα, μέσω του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου Τρικάλων, του γνωστού με τα αρχικά Φ.Ι.ΛΟ.Σ., ήρθαν στα Τρίκαλα και ετίμησαν το βήμα του.

Δεν πρέπει όμως να παραλείψω την αγρότισσα Μάνα μου Βασιλική, η οποία, εκτός της μητρικής αγάπης που μου έδωσε και εργάστηκε σκληρά για να σπουδάσει τα τρία παιδιά της, υπήρξε και πολύτιμος λαογραφικός θησαυρός.

Αγαπητέ Πρόεδρε του Παρνασσού, συμφοιτητά μου Βασίλη, εσύ ακολούθησες επιτυχώς πανεπιστημιακή σταδιοδρομία, εγώ όχι, αν και μου το είχαν προτείνει δύο καθηγητές μου, ο Εύδοξος Τσολάκης και ο Κάρολος Μητσάκης. Δεν το μετάνιωσα. Θα ασφυκτιούσα αν είχα περιοριστεί σε ένα αντικείμενο. Προτίμησα το λίγο απ’ όλα και την ζωή στα όμορφα Τρίκαλα και στην γύρω φύση με τα βουνά και τα ποτάμια της. Μπορώ να πω ότι δεν θα «φύγω» με τον «πιο τρανό καημό» του μεγάλου μας ποιητή Κωστή Παλαμά, που «σκυφτός μεσ’ στα βιβλία» δεν χάρηκε τα πράσινα βουνά και την όμορφη πλάση. Σας ευχαριστώ όλους».

 ΜΙΚΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ «ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ»

Ο Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός ιδρύθηκε το 1865 από τους αδελφούς Λάμπρου (ένας εκ των οποίων, ο Σπυρίδων, διετέλεσε και πρωθυπουργός της Ελλάδος), με σκοπό να ενώσει όλες τις πνευματικές δυνάμεις και να βοηθήσει στην πνευματική άνοδο του λαού. Η επιλογή του ονόματος «Παρνασσός» παραπέμπει στην πνευματική κορυφή. Ο Φ.Σ. «Παρνασσός» γρήγορα αναδείχτηκε ως το πνευματικό κέντρο της χώρας και δικαίως χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη Ακαδημία των Γραμμάτων και των Τεχνών του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους, αφού η Ακαδημία Αθηνών ιδρύθηκε μόλις το 1926.

Από το ιστορικό βήμα του Παρνασσού, το οποίο διατηρείται, έχουν μιλήσει προσωπικότητες διεθνούς και παγκοσμίου κύρους όπως ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, ο Κλεμανσώ, ο Σλήμαν και ο ιδρυτής των πρώτων Ολυμπιακών αγώνων Πιέρ ντε Κουμπερντέν. Εκεί είχαν το πνευματικό τους «στέκι» οι μεγάλοι πνευματικοί μας δημιουργοί, όπως ο Κωστής Παλαμάς, ο Γεώργιος Δροσίνης, ο Γεώργιος Σουρής και πολλοί άλλοι. Εκτός των πνευματικών δραστηριοτήτων ο Φ.Σ. Παρνασσός έδειξε έντονο ενδιαφέρον για τα προβλήματα που απασχολούσαν την ελληνική κοινωνία και παρενέβαινε στα δημόσια πράγματα της χώρας. Η βιβλιοθήκη του περιλαμβάνει 57.000 τίτλους και 80.000 τόμους εξαιρετικών και σπανιότατων βιβλίων.

 

Η «Δημόσια Ιστορία», η Ιστορική – Συλλογική Μνήμη και η διαχείριση του Παρελθόντος

 

Του  Ηλία  Γιαννακόπουλου, Φιλολόγου

Επ’ ευκαιρία της πετυχημένης εκδήλωσης-διάλεξης του Φ.Ι.ΛΟ.Σ Τρικάλων με ομιλητή τον καθηγητή Χάρη Αθανασιάδη που ανέπτυξε το θέμα: «Συλλογική Μνήμη και Δημόσια Ιστορία», Τρίκαλα, 8 Δεκεμβρίου 2023.

«Ούτως αταλαίπωρος τοις πολλοίς η ζήτησις της αλήθειας. Και επί τα ετοίμα μάλλον τρέπονται» (Θουκυδίδου Ιστορίαι,1.20.3).

Ο Θουκυδίδης αναφερόμενος στη μέθοδο που ακολούθησε στην καταγραφή όσων συνέβησαν στον Πελοποννησιακό Πόλεμο διατυπώνει τη θέση πως οι άνθρωποι επιδεικνύουν μία απροθυμία στην αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας και γι' αυτό τρέπονται προς  ό,τι βρίσκουν έτοιμο.

Η αναζήτηση και η αποδοχή της ιστορικής αλήθειας συνιστά ένα τα κορυφαία ζητούμενα κάθε ανθρώπου στο βαθμό που αυτή συμβάλλει καθοριστικά όχι μόνον στη δόμηση της ατομικής και εθνικής ταυτότητάς του αλλά και στη σχέση του με το παρελθόν. Μία σχέση που διαμορφώνει καθοριστικά και τη διαχείρισή του αφού η άποψη που έχουμε για όσα συνέβησαν στον παρελθόντα χρόνο συγκροτεί και τη γενικότερη βιοθεωρία μας ως ανθρώπων και πολιτών.

Όλοι αναρωτιόμαστε αν η γνώση και η απότοκη γνώμη που έχουμε για το ιστορικό μας παρελθόν είναι έγκυρη ή προϊόν ημιμάθειας ή ακόμη και κάποιας κρατικής προπαγάνδας μέσα από τη σχολική διδασκαλία της ιστορίας.

Δεν είναι λίγες οι φορές που γινόμαστε αποδέκτες μιας διαφορετικής καταγραφής και ερμηνείας των ιστορικών γεγονότων από πηγές που ποικίλλουν (εφημερίδες, πρόσωπα, αρχαιολογικά ευρήματα και κείμενα, μνημεία, τηλεόραση, συζητήσεις με φίλους μας, επίσκεψη σε ένα μουσείο…). Τότε είναι που αρχίζουμε να υποψιαζόμαστε την πλάνη μας, την ημιμάθειά μας ή ακόμη κι αρχίζουμε να αμφισβητούμε την ιστορική γνώση των σχολικών και πανεπιστημιακών μας χρόνων.

Τρανταχτό παράδειγμα όλων των παραπάνω τα ιστορικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τις  επετειακές εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, τα 100 χρόνια από την Μικρασιατική καταστροφή ή ακόμη και τα 2500 χρόνια από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π.χ). Κάποια από αυτά τα στοιχεία όχι μόνον συμπλήρωσαν τις ελλιπείς, έτσι κι αλλιώς γνώσεις μας γι αυτά τα γεγονότα, αλλά και αποδόμησαν ως ένα σημείο τις παραδοσιακές ερμηνείες γι αυτά.

Αν στα παραπάνω γεγονότα προστεθούν κι άλλα που αγγίζουν τη νεότερη ιστορία μας, όπως ο εμφύλιος πόλεμος 1946-49, η συμφωνία για τη Βόρεια Μακεδονία και φυσικά για την ταυτότητα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, τότε θα καταλάβουμε πόσο η κοινή γνώμη είναι δύσπιστη προς  την σχολική και ακαδημαϊκή εκδοχή της ιστορίας μας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αποδοχή της «φρόνιμης» στάσης του Μεταξά στην Μικρασιατική καταστροφή και η αποδοχή πως το μεγάλο «ΟΧΙ» της 28ης Οκτωβρίου του 1940 ειπώθηκε από τον Μεταξά και έγινε αποδεκτό με ενθουσιασμό από τον Ελληνικό Λαό, άσχετα αν κάποιοι υψηλά ιστάμενοι στρατιωτικοί συμβούλεψαν να φανούμε πραγματιστές.

Η παραπάνω διαπίστωση δεν στοχεύει στην δικαίωση του δικτάτορα Μεταξά, αλλά να καταδείξει το μέγεθος της επιλεκτικής προβολής από τα σχολεία και τα επίσημα κρατικά ιδρύματα της ιστορικής αλήθειας. Τότε είναι που ο πολίτης στέκεται μετέωρος και αναζητά από μόνος του την άλλη ιστορική αλήθεια που επιμελώς ή από σκοπιμότητα ή από έλλειψη επαρκών ιστορικών στοιχείων αποκρύπτεται από τα δημόσια ιδρύματα.

Η περίπτωση του «Κρυφού Σχολείου» είναι επίσης ενδεικτική. Ακόμη και σήμερα προστατεύεται ο μύθος του, ενάντια στην ιστορική αλήθεια.

Στο σημείο αυτό είναι που επιστρέφουμε στη Θουκυδίδεια ιστορική μέθοδο, αλλά και στην «Δημόσια Ιστορία» που φιλοδοξεί ως νέος κλάδος ή τομέας της ιστορίας να αποκαλύψει ή και να μας διδάξει κάποια «ιστορικά απόκρυφα» του εθνικού μας παρελθόντος.

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ – ΒΙΩΜΑΤΑ – ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ 3ον Ο,ΤΙ ΘΥΜΑΜΑΙ … Στο Πανεπιστήμιο

 Του Ευαγγέλου Σ. Στάθη

Όπως σας έλεγα την προηγούμενη φορά, δύσκολα χρόνια τα γυμνασιακά, πέτρινα χρόνια. Σάμπως  και στο Πανεπιστήμιο ήταν καλύτερα τα πράγματα;

Δυο τρεις φοιτητές στο ίδιο δωμάτιο, για να μας έρχεται φθηνότερο το νοίκι. Ό ένας ήθελε το φως αναμμένο, για να μελετήσει, ο άλλος όχι. «Σβήσε το φως! Σβήσε το φως!». Ο ένας να κοιμηθεί, ο άλλος να ακούσει μουσική. Σήμερα οι φοιτητές νοικιάζουν γκαρσονιέρες και δυάρια διαμερίσματα, και επιπλωμένα μάλιστα. Ακούς εκεί!!!

Ζέστη δεν είχαμε ούτε στα χρόνια των πανεπιστημιακών μας σπουδών. Τα βιβλία λιγοστά, γιατί δεν είχαμε λεφτά από τα  σπίτια μας να τα αγοράσουμε. Κι έτσι πάλι στα αναγνωστήρια περνούσα αρκετές ώρες. Εκεί διάβαζα και ζεσταινόμουνα κιόλας. Το σπίτι όπου καθόμουνα ήταν κοντά στο Πανεπιστήμιο και έτσι βολευόμουνα καλά.

Το φαγητό λιγοστό να μην ξοδεύομαι, εκτός όταν τρώγαμε το μεσημεριανό φαγητό στο εστιατόριο της Σχολής. Το βράδυ στα εστιατόρια έξω ή σε κανένα γυροπιτάδικο ή κανένα σουβλάκι. Ήταν στη μόδα τότε η ολίγη μερίδα. «Ολίγη φασολάδα στον φιλόσοφο!!!», φώναζε ο σερβιτόρος. Φιλόσοφους μας έλεγαν, γιατί ήμασταν φοιτητές στη Φιλοσοφική Σχολή. «Γκαρσόν! ολίγη μακαρονάδα, ολίγη φέτα και 4 ψωμιά». Χορταίνεις με αυτά; Χορταίνεις, άμα αφήσεις και τη φαντασία σου λίγο να καλπάσει αλλού και να ξεχαστείς. 

Γράμματα όμως μάθαμε πολλά, πολλά  και καλά, γιατί η Σχολή ήταν καλή και νέα στη λειτουργία της. Ιδρύθηκε το 1964. Τότε  πέτυχα και εγώ. Ήμουν δηλαδή από τους νεοεισαχθέντες φοιτητές. Οι καθηγητές μας ήταν πάρα πολύ καλοί. Είχαν πολύ μεράκι κι αυτοί. Τους αγαπούσαμε και τους σεβόμασταν πολύ.

 Οι κοπέλλες, οι φοιτήτριες, όταν τους χαιρετούσαν, έσκυβαν τη μέση, έτσι όπως σκύβουμε όταν χαιρετάμε τους ιερωμένους ή τους γεροντοτέρους. Και εμείς τα αγόρια κάναμε λίγο το σχήμα αυτό, αυτήν την υπόκλιση. Αλλά και αυτοί μας αγαπούσαν πολύ και μας καμάρωναν, γιατί ήμασταν οι πρώτοι φοιτητές τους στην νέα Σχολή. Μπορώ να πω ότι μας σέβονταν κι εκείνοι. Έτσι, με αυτήν τη σχέση μας, δασκάλου και μαθητή,  μάθαμε πολλά και καλά γράμματα. Εμείς, εκείνοι οι πρώτοι φοιτητές τότε και οι πρώτοι καθηγητές, ανεβάσαμε το κύρος και το πνευματικό επίπεδο της Σχολής τόσο ψηλά, και την κάναμε πολύ γνωστή αργότερα.

Οι Γιαννιώτες πάλι μας αγκάλιασαν κι αυτοί με πολλή αγάπη και πολύ καμάρι. Μας έλεγαν φιλόσοφους, γιατί η Σχολή μας λεγόταν Φιλοσοφική. Περάσαμε λοιπόν στο Πανεπιστήμιο πολύ καλά από άποψη σπουδών. Και από άποψη κοινωνικών σχέσεων και καλής φιλίας καλά περάσαμε. Μέχρι και σήμερα ακόμα  πολλοί κρατάμε τις σχέσεις μας αυτές και επικοινωνούμε τακτικά ως σήμερα.

Αρκετά όμως με τα μαθητικά και τα πανεπιστημιακά. Τώρα γυρίζω πάλι στην ιστορία μου και θα σας μιλήσω για το χωριό μου το Βαλτινό. Όμως λίγη υπομονή και θα τα πούμε την επόμενη φορά.

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

 

Η νύχτα βάθαινε κι ήταν ο τόπος των κρυφών ονείρων. Δεκέμβριος. Μόλις ο πάγος αφυπνίστηκε και ράγισε το τζάμι, ξύπνησα και σηκώθηκα παραδομένος στη θέα του χιονιού. Τα μεσάνυχτα φωσφόριζαν απλωμένα. Θυμάμαι πως γοητεύτηκα και φωτογράφισα κατάλευκο το νεαρό δεντράκι κι ύστερα τύπωσα το στιγμιότυπο που έμοιαζε με ψέμα. Τι πυρετός υπνοβασίας. Έβαλα τη φωτογραφία στο τραπέζι και ξανακοιμήθηκα. Το πρωί άνοιξα το παράθυρο κι έψαξα στην αυλή να βρω το χιόνι που έπεφτε τη νύχτα, αλλ’ όμως δεν βρήκα τίποτα που κάπως το γεγονός να μαρτυρά. Γύρισα μέσα και κοίταξα στο τραπέζι και να η φωτογραφία έστεκε εκεί γεμάτη χιονισμένο φως. Τότε κατάλαβα πως ό,τι φωτογράφισα μέσα τη νύχτα ήταν μονάχα το όνειρο.

Του Ηλία Κεφάλα

Νέο γκράφιτι κοσμεί την γωνία των οδών Ασκληπιού και Καποδιστρίου, στην πόλη των Τρικάλων

 

Ακόμη ένα graffiti καλαίσθητο και εντυπωσιακό, κοσμεί και χαρίζει χρώμα στο γκρίζο των πολυκατοικιών της πόλης των Τρικάλων. Αυτή τη φορά είναι οι τοίχοι των δύο πολυκατοικιών στη συμβολή των οδών Ασκληπιού και Καποδιστρίου, που απέκτησαν χρώμα και μάλιστα, με συμβολικό περιβαλλοντικό περιεχόμενο καθώς το graffiti έχει ως θεματολογία την αλλαγή της φύσης και την ενεργειακή ουδετερότητα στα Τρίκαλα του 2030. Απεικονίζεται ένας φυσιοδίφης να παρατηρεί με κιάλια τη βίδρα στον απέναντι τοίχο.

Το νέο γκράφιτι επιμελήθηκε ο Τρικαλινός καλλιτέχνης Αλέξανδρος Κισκίνης μαζί με τον γνωστό ανά το πανελλήνιο Simple G. Την εργολαβία του έργου είχε ο κ. Σουλιώτης.

Τα μνημεία Ηρώα της Δημοτικής Ενότητας Κόζιακα

 

Σχεδόν σε κάθε χωριό του νομού Τρικάλων υπάρχει ένα ηρώο, το οποίο αποτελεί το επίκεντρο των εορταστικών εκδηλώσεων, (εθνικών εορτών και επετείων, με κατάθεση στεφάνων και λουλουδιών, με απαγγελίες ποιημάτων και με λόγους). Τα ηρώα συνήθως είναι τοποθετημένα είτε σε κεντρικό σημείο του χωριού ή κοντά στα σημαντικά κτήρια της πολιτικής και θρησκευτικής ζωής, και της ιστορίας του τόπου, όπως στην κεντρική πλατεία, στον περίβολο του κοινοτικού καταστήματος, της εκκλησίας ή του δημοτικού σχολείου.

Παρακάτω παρουσιάζονται τα μνημεία.- ηρώα των χωριών της Δημοτικής Ενότητας Κόζιακα και γίνεται μια αναφορά στους ποικίλους συμβολισμούς και στα νοήματα που αποδίδονται.

Ηρώον Πρίνους

Το μνημείο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του χωριού. Πρόκειται για μια επιτύμβια συμπαγή ορθογώνια παραλληλόγραμμη μαρμάρινη πλάκα, στην πρόσοψη της οποίας υπάρχει ένα εγχάρακτο στεφάνι δάφνης, σύμβολο ειρήνης, δόξας και τιμής και από κάτω αναγράφεται η φράση: «ΓΙ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΕΠΕΣΑΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΡΟΣ ΜΙΜΗΣΗ». Η επιτύμβια πλάκα είναι τοποθετημένη πάνω σε ένα τετράγωνο βάθρο, και όλο μαζί εδράζεται πάνω σε μια τετράγωνη μαρμάρινη πλακόστρωτη εξέδρα. Πάνω στην εξέδρα, από δεξιά και αριστερά, υπάρχουν δύο διακοσμητικές συμπαγείς μαρμάρινες πλάκες, τραπεζοειδούς σχήματος, οι οποίες πλαισιώνουν το μνημείο, και για την πρόσβαση σ’ αυτό, υπάρχει μπροστά ένα σκαλοπάτι.

Ηρώον Ανταλλάξιμων

Το μνημείο ηρώων του Ανταλλάξιμων βρίσκεται στον προαύλιο χώρο του ιερού ναού αγίου Αποστόλου Θωμά του χωριού. Πρόκειται για μια ορθογώνια παραλληλεπίπεδη, μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, τοποθετημένη σε ένα μαρμάρινο βάθρο, και όλο μαζί εδράζεται πάνω σε μια τετράγωνη μαρμάρινη εξέδρα. Στην πρόσοψη της επιτύμβιας στήλης, υπάρχει ανάγλυφη αναπαράσταση, μιας ολόσωμης γυναικείας μορφής να κρατάει στο δεξί της χέρι τον ιστό με την ελληνική σημαία. Η εικόνα παραπέμπει στην ενσαρκωμένη μορφή της ιδέας της Ελευθερίας, η οποία, κρατώντας τη σημαία της Επανάστασης μας διδάσκει ότι η Ελευθερία δεν είναι πάντοτε ένα δεδομένο αγαθό και η κατάκτησή της απαιτεί ομοψυχία, ενότητα, αλλά και θυσίες και ενίοτε ακόμη και ανθρώπινες ζωές. Στην πρόσοψη του βάθρου αναγράφεται ο στίχος του Κάλβου: «ΘΕΛΕΙ ΑΡΕΤΗ ΚΑΙ ΤΟΛΜΗ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ». 

Δίπλα από το μνημείο ηρώων Ανταλλαξίμων υπάρχει ένα μικρότερο σε μέγεθος μνημείο,  μια ορθογώνια παραλληλεπίπεδη, μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, τοποθετημένη σε ένα μαρμάρινο βάθρο. Στην κορυφή του μνημείου υπάρχει τοποθετημένος ένας ιστός με σταυρό στην κορυφή του. Στην πρόσοψη της στήλης υπάρχει ανάγλυφη η μορφή ενός  νεαρού ανθρώπου και κάτω ακριβώς στην πρόσοψη του βάθρου αναγράφονται εγχάρακτα τα εξής: «ΔΩΡΕΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΓΙΑΝΝΟΥΧΟΥ»

Ηρώον Γενεσίου 

Το μνημείο βρίσκεται στον προαύλιο χώρο του Δημοτικού σχολείου του χωριού. Πρόκειται για μία μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, ορθογώνιου παραλληλεπιπέδου, σχήματος κόλουρης πυραμίδας, η οποία στηρίζεται πάνω σε ένα τετράγωνο βάθρο δύο επιπέδων και όλο μαζί εδράζεται σε μια εξέδρα (ύψους 60 εκατοστών), με δύο σκαλοπάτια. Πάνω στην στήλη υπάρχουν εγχάρακτα ένα δάφνινο στεφάνι, σύμβολο ειρήνης, δόξας και τιμής. Στη συνέχεια αναγράφονται τα ονόματα των πεσόντων ως εξής:

ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ

ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ             ΣΤΕΦΑΝΟΣ

ΓΚΟΥΝΙΑΡΗΣ          ΙΩΑΝΝΗΣ

ΝΤΕΛΛΑΣ                 ΧΡΗΣΤΟΣ

ΚΑΡΑΛΗΣ                 ΚΩΝ/ΝΟΣ

ΚΑΣΚΑΝΗΣ              ΣΤΕΦΑΝΟΣ

ΖΑΜΠΡΑΣ                 ΚΩΝ/ΝΟΣ

ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ              ΘΕΟΔΩΡΟΣ

ΝΤΕΛΛΑΣ                 ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ

ΝΤΕΛΛΑΣ                 ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

ΚΑΡΑΪΣΚΟΣ              ΠΕΤΡΟΣ

ΓΚΟΥΝΙΑΡΗΣ          ΣΤΕΦΑΝΟΣ

ΝΤΕΛΛΑΣ                 ΘΕΟΔΩΡΟΣ

ΤΣΙΑΜΗΣ                  ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΚΑΡΑΒΑΓΓΕΛΗΣ    ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΓΕΩΡΓΟΥΛΑΣ          ΓΕΩΡΓΙΟΣ

ΝΤΕΛΛΑΣ                 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

 Το μνημείο κοσμείται από τον ιστό με την ελληνική σημαία, που βρίσκεται στο πλάι του.

Ηρώον Γοργογυρίου 

Το ηρώον Γοργογυρίου βρίσκεται στον προαύλιο χώρο του ναού «Γενεσίου της Θεοτόκου», του χωριού, το οποίο ανεγέρθηκε τον Ιανουάριο του 2002. Πρόκειται για μια πυραμοειδή μαρμάρινη επιτύμβια στήλη, σχήματος κόλουρης πυραμίδας, με πυραμοειδές επιστέγασμα, η οποία βασίζεται πάνω σε μια τετράγωνη μαρμάρινη βάση και όλο μαζί εδράζεται σε μια πλακόστρωτη τετράγωνη εξέδρα με τρία σκαλοπάτια. Πάνω στην πρόσοψη της στήλης είναι γραμμένα τα ονόματα των πεσόντων ως εξής:

Η ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΓΟΡΓΟΓΥΡΙΟΥ ΕΙΣ ΤΑ ΤΕΚΝΑ ΤΗΣ ΠΕΣΟΝΤΕΣ ΕΝ ΠΟΛΕΜΟΙΣ

1912-1913

ΜΙΧΑΗΛ                   Ι.          ΤΣΙΟΥΚΑΣ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ            Δ.         ΤΣΙΡΚΑΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ               Γ.         ΛΙΑΤΙΦΗΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ                             ΚΑΡΑΜΠΑΣΗΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ                 Κ.        ΜΠΑΛΑΤΣΟΥΚΑΣ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ            Δ.         ΜΠΑΛΑΤΣΟΥΚΑΣ

1922

ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ                          ΡΕΜΠΕΛΟΣ

ΣΤΕΦΑΝΟΣ               Ι.          ΑΡΓΥΡΙΟΥ

1940-1941

ΓΕΩΡΓΙΟΣ                 Ν.        ΜΠΕΗΣ

ΣΤΕΦΑΝΟΣ               Δ.         ΜΠΟΥΚΑΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ             Β.        ΜΠΛΑΤΣΑΣ

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ           Α.        ΧΡΙΣΤΑΝΤΩΝΗΣ

1947-1949

ΧΡΗΣΤΟΣ                  ΑΧ.     ΒΕΡΒΕΡΑΣ

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ           Β.        ΤΣΙΑΝΤΑΚΗΣ

1944-1949

ΑΛΚΙΒΙΑΔΗΣ           ΑΠ.     ΑΡΓΥΡΙΟΥ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ                 ΑΧ.     ΒΕΡΒΕΡΑΣ

ΝΙΚΟΛΑΟΣ              Δ.         ΓΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ             Κ.        ΓΟΥΝΑΡΗΣ

ΛΑΜΠΡΟΣ                Δ.         ΚΟΥΤΣΙΟΥΜΠΑΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ                 ΑΠ.     ΚΩΣΤΑΡΕΛΟΣ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ            Γ.         ΛΑΜΠΡΟΥ

ΕΥΑΓΓΕΛΗ               ΑΠ.     ΛΙΑΤΙΦΗ

ΣΩΤΗΡΙΟΣ                 ΑΘ.     ΜΑΡΓΩΝΗΣ

ΣΩΤΗΡΙΟΣ                 ΑΘ.     ΜΠΑΛΑΤΣΟΥΚΑΣ

ΣΩΤΗΡΙΟΣ                 ΑΧ.     ΜΠΕΓΑΣ

ΑΧΙΛΛΕΑΣ               Κ.        ΜΠΕΗΣ

ΚΩΝ/ΝΟΣ                  Γ.         ΜΠΕΗΣ

ΓΕΩΡΓΙΟΣ                 Ν.        ΣΤΑΘΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ             Γ.         ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ

ΚΩΝ/ΝΟΣ                  ΑΘ.     ΣΤΕΡΓΙΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ              Κ.        ΤΣΙΑΝΤΑΚΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ             Χ.        ΤΣΙΟΥΝΗΣ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ             Ι.          ΤΣΟΥΡΚΑΝΑΣ

Δεξιά κι αριστερά του μνημείου υπάρχουν δύο ιστοί, ο ένας με την ελληνική σημαία και ο άλλος με την σημαία της ορθοδόξου εκκλησίας.

Ηρώον Ξυλοπάροικου

Στην πλατεία του χωριού Ξυλοπάροικου, υπάρχει το μνημείο των πεσόντων, το οποίο ανεγέρθηκε σύμφωνα με την εγχάρακτη χρονολογία το 1976. Πρόκειται για μια λιθόκτιστη επιτύμβια στήλη πάνω στην οποία είναι τοποθετημένη μαρμάρινη πλάκα όπου στο επάνω μέρος φέρει σταυρό περικλειόμενο με δυο κλώνους και στη συνέχεια αναγράφονται το όνομα της κοινότητας και τα ονόματα των θυμάτων του 1912 -1947.

ΚΟΙΝΟΤΗΣ ΞΥΌΠΑΡΟΙΚΟΥ ΠΕΣΟΝΤΕΣ 1912-1947

ΝΙΚ.                Κ.        ΚΟΚΚΙΝΗΣ

ΔΗΜ.              ΑΔ.      ΝΤΟΓΚΑΣ

ΝΙΚ.                ΣΤ.       ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ

ΓΕΩΡΓ.           ΣΤ.       ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΩΤ.                Ν.        ΧΑΤΖΗΣ

ΗΛ.                 Κ.        ΠΑΤΟΥΚΑΣ

ΣΩΤ.                Π.        ΘΕΜΕΛΗΣ

ΛΕΩΝ             Γ.         ΜΟΚΚΑΣ

ΣΤΕΦ.             Χ.        ΜΠΙΛΙΑΛΗΣ

ΣΠΥΡ              Ι.          ΓΕΡΑΓΩΡΗΣ

ΓΕΩΡΓ.           Α.        ΜΠΙΛΙΑΛΗΣ

ΑΧΙΛ.             Ι.          ΡΕΜΠΕΛΟΣ

ΦΩΤ.               Μ.        ΤΖΕΡΕΜΕΣ

ΔΗΜ.              Ι.          ΘΕΜΕΛΗΣ

ΔΗΜ.              Ε.         ΚΑΛΑΤΖΗΣ

ΒΑΙΟΣ            Ε.         ΧΑΤΖΗΣ

ΣΤΕΦ.             Ι.          ΠΑΤΟΥΚΑΣ

ΦΩΤ.               Δ.         ΜΟΚΚΑΣ

ΑΘΑΝ.           Χ.        ΚΑΡΤΣΙΟΥΚΑΣ

ΣΤΥΛ.             ΑΘ.     ΜΠΙΛΙΑΛΗΣ

Ηρώον Προδρόμου

Το ηρώον Προδρόμου βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του χωριού. Πρόκειται για μια μαρμάρινη επιτύμβια στήλη σχήματος κόλουρης πυραμίδας, τοποθετημένη πάνω σε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο βάθρο. Την κορυφή της στήλης κοσμεί ένας ολόγλυφος ορειχάλκινος αετός με ανοιγμένα φτερά, που συμβολίζει τη δύναμη, την άγρυπνη επιτήρηση, τη γενναιότητα, την ελευθερία και την αναγέννηση. Η στήλη με το βάθρο είναι τοποθετημένα πάνω σε μια μαρμάρινη εξέδρα δύο επιπέδων. Το πάνω επίπεδο είναι κατασκευασμένο σε σχήμα (Π), με δύο σκαλοπάτια και πάνω σ’ αυτό εδράζεται το μνημείο. Το κάτω επίπεδο είναι τετράγωνο και αποτελεί την βάση και σκαλοπάτι για το επάνω επίπεδο της εξέδρας. Περιμετρικά της εξέδρας σε μια πλακόστρωτη επιφάνεια, κοσμούν και οριοθετούν το μνημείο μια σειρά από μαρμάρινοι κιονίσκοι. Στην πρόσοψη του βάθρου αναγράφεται εγχάρακτη αναθηματική επιγραφή: «ΕΓΕΝΕΤΟ ΕΝ ΕΤΕΙ 1968 ΤΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΩΝ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΟΣ». Στην πρόσοψη της στήλης αναγράφονται, στο πάνω μέρος ένα εγχάρακτο στεφάνι δάφνης που συμβολίζει την δόξα και την τιμή. Στη συνέχεια από κάτω ακολουθούν εγχάρακτα τα ονόματα των πεσόντων:

«ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΕΣ 1912-1922

ΒΑΣΔΕΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΕΥΘ.

ΒΑΣΔΕΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΝΙΚ.

ΓΙΩΤΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΝΙΚ.

ΓΙΩΤΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΔΗΜ.

ΚΟΥΡΕΝΤΑΣ ΑΧΙΛΛΕΥΣ ΚΩΝ.

ΚΑΛΟΓΡΙΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΘΑΝ.

ΚΑΡΑΜΠΟΥΛΑΣ ΗΛΙΑΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΓΕΩΡ.

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΥ

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΗΡΑΚΛΗΣ  ΧΡΗΣΤ.

ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΕΣ 1940-1949

ΓΙΩΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΣ  ΑΘΑΝ. ΥΠΟΛΟΧΑΓΌΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΙΩΑΝ.

ΝΤΑΣΚΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΩΝ. ΣΤΡ/ΤΗΣ

ΝΤΑΣΚΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΩΝ. ΣΤΡ/ΤΗΣ

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΛΕΩΝ.

ΒΑΚΚΑΣ  ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΛΕΩΝ.

ΜΑΝΤΑΣ  ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ ΝΙΚ.

ΓΟΥΛΑΣ ΗΛΙΑΣ ΙΩΑΝ. ΣΤΡ/ΤΗΣ

ΖΑΦΕΙΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΑΘΑΝ.

ΚΑΡΑΜΠΟΥΛΑΣ   ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΚ.

ΚΑΡΑΜΠΟΥΛΑΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΝΙΚ.

ΚΑΛΟΓΡΙΑΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΑΧΙΛ.

ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΙΩΑΝ.

ΝΤΑΣΚΑΣ ΘΩΜΑΣ ΚΩΝ.

ΒΑΣΔΕΚΗ ΑΝΤΙΓΟΝΗ ΓΕΩΡ.

ΑΡΓΥΡΙΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΓΕΩΡ.

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΩΤΗΡΙΟΣ ΑΝΤΩΝ.

ΠΑΠΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΘΕΟΦ.

ΒΑΚΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΒΑΣ

ΑΡΓΥΡΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΔΗΜ.

ΚΑΡΑΔΗΜΑΣ ΔΗΜΗΤΙΟΣ ΕΥΘ.

ΚΩΝ/ΝΟΣ ΓΙΩΡΓΑΝΤΑΣ  ΚΩΝ.».

 

Από το Βιβλίο «ΜΝΗΜΕΙΑ ΗΡΩΑ ΤΩΝ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΡΙΚΑΛΩΝ» του Δημήτρη Τσιγάρα.