Υπάρχουν
φωτογραφίες που δεν αποτυπώνουν απλώς πρόσωπα, φυλακίζουν μια ολόκληρη εποχή.
Μια στιγμή που, όταν τραβήχτηκε, έμοιαζε συνηθισμένη, όμως με το πέρασμα των
χρόνων απέκτησε τη δύναμη της ιστορίας.
Στην
ασπρόμαυρη αυτή εικόνα, στις αρχές της δεκαετίας του 1970, πέντε νέοι
στρατιώτες στέκονται στο βρεγμένο προαύλιο του στρατοπέδου. Τα κεφάλια τους
είναι κουρεμένα γουλί, οι φόρμες εκστρατείας ίδιες για όλους, τα άρβυλα βαριά
από τη βροχή και τη λάσπη. Η στρατιωτική ζωή δεν άφηνε περιθώρια για ατομικές
διακρίσεις, πρώτα έπρεπε να μάθουν να γίνονται μέρος ενός συνόλου.
Ανάμεσά
τους βρίσκονται και δύο Βαλτινιώτες. Ο ημικαθιστός στο κέντρο είναι ο Κωνσταντίνος
Σταμούλης, ενώ πίσω του, με το χέρι να ακουμπά φιλικά στην πλάτη του,
στέκεται ο Δημήτρης Γουλόπουλος. Μια αυθόρμητη χειρονομία
συντροφικότητας, σχεδόν ανεπαίσθητη, που όμως φανερώνει πως μέσα στη σκληρή
καθημερινότητα του στρατού γεννιούνταν δεσμοί αλληλεγγύης και αδελφοσύνης. Εκεί
όπου η πειθαρχία απαιτούσε ομοιομορφία, η ανθρώπινη παρουσία έβρισκε πάντα έναν
τρόπο να εκφραστεί.
Το
στρατόπεδο είναι νοτισμένο από τη βροχή. Οι αντανακλάσεις των αρβυλών πάνω στην
υγρή άσφαλτο μοιάζουν σαν να διπλασιάζουν την εικόνα τους, σαν να καταγράφουν
όχι μόνο τα σώματα, αλλά και τα πρώτα βήματα μιας πορείας προς την ωριμότητα.
Γιατί ο στρατός εκείνης της εποχής δεν ήταν μόνο εκπαίδευση στα όπλα. Ήταν μια
δοκιμασία χαρακτήρα, μια άσκηση υπομονής, πειθαρχίας και αντοχής. Μέσα από το
καθημερινό πρόγραμμα, τις αναφορές, τις ασκήσεις και τις σκοπιές, οι νεαροί
αυτοί άνδρες άφηναν πίσω τους την ανεμελιά της νιότης και μάθαιναν να
αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες της ζωής.
Σήμερα,
περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η φωτογραφία αυτή δεν μιλά μόνο για πέντε
φαντάρους. Μιλά για μια γενιά που υπηρέτησε τη θητεία της σε διαφορετικές
εποχές και συνθήκες, κουβαλώντας όνειρα, αγωνίες και ελπίδες για το αύριο. Τα
πρόσωπά τους διατηρούν ακόμη τη σοβαρότητα της στιγμής, χωρίς να γνωρίζουν τι
θα τους επιφυλάξει η ζωή. Κι όμως, ο χρόνος δικαίωσε εκείνο το στιγμιαίο πάτημα
του φωτογράφου.
Γιατί
τελικά οι παλιές φωτογραφίες δεν διασώζουν μόνο τις μορφές των ανθρώπων.
Διασώζουν τις σιωπές τους, τις φιλίες τους, τις δοκιμασίες τους και εκείνη τη
νεανική ηλικία που πέρασε τόσο γρήγορα, αλλά εξακολουθεί να ζει μέσα σε μια
ασπρόμαυρη εικόνα, όπου η βροχή, τα άρβυλα και ένα χέρι στον ώμο αφηγούνται
πολύ περισσότερα απ' όσα μπορούν να πουν οι λέξεις.
