Το πρέπον και το πρέπει

 

Στη ζωή του ανθρώπου δύο δρόμοι συχνά βαδίζουν πλάι πλάι, μα δεν είναι πάντοτε ο ίδιος δρόμος: το πρέπον και το πρέπει.

Το πρέπει μοιάζει με αυστηρό δάσκαλο. Έρχεται με φωνή σταθερή και λέει: «Οφείλεις». Είναι ο νόμος, η ανάγκη, η υποχρέωση που πολλές φορές δεν αφήνει περιθώρια. Πρέπει να εργαστείς, πρέπει να τηρήσεις τον λόγο σου, πρέπει να σταθείς υπεύθυνος απέναντι στους άλλους. Το πρέπει χτίζει τάξη, συγκρατεί το χάος, δίνει όρια στον άνθρωπο για να μην παρασυρθεί από την επιθυμία ή την αμέλεια.

Το πρέπον, όμως, μιλά πιο σιγά. Δεν διατάζει, αλλά υποδεικνύει. Δεν λέει μόνο τι οφείλεις να κάνεις, αλλά πώς αρμόζει να το κάνεις. Είναι η ευγένεια της ψυχής, το μέτρο, η λεπτότητα της συνείδησης. Μπορεί κανείς να κάνει το καθήκον του, αλλά να μην πράξει το πρέπον. Να πει την αλήθεια, μα με σκληρότητα, να δώσει βοήθεια, μα με περιφρόνηση. Το πρέπον θυμίζει πως η ηθική δεν κατοικεί μόνο στην πράξη, αλλά και στον τρόπο.

Το πρέπει πολλές φορές γεννιέται από τον φόβο της συνέπειας, το πρέπον από την καλλιέργεια του χαρακτήρα. Το πρώτο απαιτεί υπακοή, το δεύτερο σοφία. Κι όμως, όταν αυτά τα δύο συμφιλιωθούν, τότε ο άνθρωπος πλησιάζει την αρετή: να κάνει αυτό που πρέπει, με τον τρόπο που είναι πρέπον.

Ίσως τελικά η ωριμότητα να μην βρίσκεται στην τυφλή υπακοή στο «πρέπει», ούτε στην αόριστη ευγένεια του «πρέποντος», αλλά στην αρμονία τους. Γιατί μια κοινωνία χωρίς «πρέπει» κινδυνεύει να γίνει άτακτη, ενώ μια κοινωνία χωρίς «πρέπον» γίνεται ψυχρή και άδικη.

Όταν ο άνθρωπος κατορθώσει να ενώσει το καθήκον με την ανθρωπιά, τότε το «πρέπει» παύει να είναι βάρος και το «πρέπον» παύει να είναι πολυτέλεια, γίνονται και τα δύο τρόπος ζωής.

ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ

 

Όλα χωρούν μέσα στην πολυποίκιλη ζωή μας, ακόμα και μια μαργαρίτα αφηρημένη και αφημένη στη μοναξιά της. Ένα λουλούδι που οπωσδήποτε κυριαρχεί κι ενδυναμώνει την ομορφιά της καθημερινής εικόνας στον περίγυρό μας. Ξανακοιτάζω: Βλέπω τη μαργαρίτα συμμετρική, απόλυτα γεωμετρική, ηλιοφανή, σαν ξεχασμένο ρόπτρο καταγής, παρατημένο, άναυδο, σαν μια λευκή δαχτυλιά, μια κυκλοτερή παραδοξότητα, που κεντά κατάστηθα τη μέρα. Ήταν προχθές εδώ, είναι και σήμερα εδώ και είναι αμφίβολο αν θα υπάρχει και αύριο ή αν θα υπάρχει διαρκώς όσο θα υπάρχουμε εμείς. Αύριο ή μεθαύριο, λοιπόν, μια παράξενη και άγνωστη μέρα, εμείς και η μαργαρίτα θα ζούμε από το φιλότιμο της μνήμης.

 Του Ηλία Κεφάλα

Η Όλγα που δεν ήθελε να φύγει μόνη της

 Διήγημα του Χρίστου Γκίμτσα

Όταν την πρωτοείδε, ήταν σε μια βιβλιοθήκη. Είχε μπροστά της μερικά βιβλία με θεατρικούς τίτλους, όπως μπόρεσε να διακρίνει, και καθώς διάβαζε, κρατούσε και κάποιες σημειώσεις.
Εκείνος μελετούσε για τη διπλωματική του στα οικονομικά.

Η πρώτη τους συνάντηση ήταν για καφέ και η δεύτερη σε ταβέρνα. Η τρίτη στο δωμάτιό της.

Ζούσε σε ένα υπόγειο. Μιλούσε πολύ. Σπούδαζε σε μια σχολή θεάτρου. Έλεγε πως θα γινόταν ηθοποιός. Ίσως και χορεύτρια, γιατί τη βοηθούσε το σώμα της.

Δεν ήταν σίγουρος τι ήταν αυτό που είχε επάνω της και τον γοήτευσε τόσο. Πάντως, με τον καιρό έγινε ο δικός του άνθρωπος, χωρίς να μπορεί να πει αν αυτό που ένιωθε γι’ αυτή τη γυναίκα ήταν έρωτας ή κάποια παραλλαγή του.

Η συνύπαρξη μαζί της ήταν μια περιπέτεια. Η ζωή της, ένα μυστήριο, και η συμπεριφορά της ουσιαστική για τη ζωή του· δεν ήξερε αν την επόμενη φορά που θα τη συναντούσε, θα ήταν χαρούμενη, θα έκλαιγε ή θα ονειροπολούσε.

Κάποιες στιγμές τού έλεγε πόσο τον αγαπούσε και πως ήταν ο μοναδικός σίγουρος άνθρωπος στη ζωή της.

Οι άλλοι άνθρωποι με τους οποίους συνυπήρχε, όταν δεν ήταν μαζί του, ήταν «κάποιοι» — κι εννοούσε αυτούς με τους οποίους κάποτε θα έπαιζαν σπουδαίες παραστάσεις.

Κάποια φορά που προσπάθησε να συζητήσει μαζί της αυτά που σκεφτόταν ή ονειρευόταν και, κυρίως, αυτά που είχε ζήσει, θύμωσε, τον είπε άσχετο και αδιάκριτο και εξαφανίστηκε για πάνω από έναν μήνα.

Προσπάθησε να την ψάξει, αλλά δεν ήξερε πού. Το μόνο δικό της που είχε ήταν τα κλειδιά του υπογείου της, που όσες φορές κι αν πήγε, το έβρισκε πάντα άδειο.

Όταν ξαναεμφανίστηκε, έπεσε στην αγκαλιά του και, κλαίγοντας, του είπε πως δεν μπορούσε να ζήσει χωρίς αυτόν.

Ούτε που ρώτησε πού βρισκόταν τόσο καιρό. Δεν τόλμησε. Την ίδια μέρα της επιστροφής της, έκαναν έρωτα σαν αγρίμια, λες και τα δυο κορμιά τους προσπαθούσαν να γίνουν ένα. Κάτι που επαναλαμβανόταν συχνά.

Και δεν ήταν η πρώτη φυγή της. Ακολούθησαν κι άλλες.

Τη μοναδική φορά που τον προειδοποίησε πως θα έφευγε, ήταν όταν του γνώρισε τον Στάθη. Σκηνοθέτης δήλωνε. Ένας λιπόσαρκος τύπος, που φώναζε από μακριά πως ήταν πρεζόνι.

Είχαν ετοιμάσει ένα θεατρικό, το πρώτο τους, και θα το παρουσίαζαν σε κάποια επαρχιακά θεατράκια.

Τρεις μήνες έκανε να γυρίσει. Την περίμενε, αγωνιούσε, ζήλευε και του έλειπε.

Απορούσε πάντως με τον εαυτό του: πώς αυτός, ένας οργανωμένος χαρακτήρας, αποδέχθηκε και εξαρτήθηκε από έναν τόσο αστάθμητο και απρόβλεπτο άνθρωπο, σαν την Όλγα. Όλγα την έλεγαν.

Πώς έγινε και ερωτεύτηκε μια γυναίκα για την οποία δεν ήξερε τίποτα — ούτε για το παρελθόν της ούτε για τη σκοτεινή ψυχή της.

Όταν γύρισε από την περιοδεία, την είδε απογοητευμένη. Μόνη της είπε πως δεν είχαν πάει καθόλου καλά, αλλά θα ξαναπροσπαθούσαν.

Από τότε, ούτε που θυμάται πόσες φορές είχε εξαφανιστεί κι αυτός να την περιμένει, σίγουρος πως θα ξαναγύριζε.

Και ξαναγύριζε πάντα, συνήθως μέσα στα άγρια μεσάνυχτα, κλαίγοντας και λέγοντας πόσο της έλειπε και πόσο τον χρειαζόταν.

Ένα βράδυ του είπε πως θα απομονωνόταν στο υπόγειό της για να σκεφτεί και να μελετήσει ένα καινούριο θεατρικό που ετοίμαζαν και να μην την ενοχλούσε.

Του έλειπε και, ένα βράδυ, είπε να της κάνει έκπληξη πηγαίνοντας να τη βρει.

Όταν την είδε να βγαίνει από το υπόγειο αγκαλιά με τον Στάθη, πληγώθηκε και άδειασε μέσα του όλη η ψυχή του.

Ήταν σίγουρος πως κι εκείνη τον είδε, αλλά προσποιήθηκε την αδιάφορη.

Περίμενε να γυρίσει, να δώσει κάποιες εξηγήσεις, αλλά δεν ξαναφάνηκε. Αυτή τη φορά χάθηκε οριστικά.

Οικονομικά είχε σπουδάσει και η πρώτη του δουλειά ήταν σε ένα λογιστικό γραφείο. Η επόμενη ήταν σε μια τράπεζα και εκεί ολοκλήρωσε τις γνώσεις του σχετικά με τη διαχείριση του χρήματος. Και επειδή απέκτησε καλό όνομα στους οικονομικούς κύκλους, κατέληξε να γίνει σοβαρό στέλεχος μιας μεγάλης επενδυτικής εταιρείας.

Έκανε αρκετές σχέσεις στη ζωή του. Οι περισσότερες εφήμερες. Η πιο σοβαρή ήταν με τη Νίκη. Μια έξυπνη και στιβαρή γυναίκα. Την αγαπούσε. Έτσι έλεγε. Έτσι πίστευε.

Μέχρι που κάποιο πρωινό η Νίκη του ομολόγησε πως, όταν έκανε έρωτα μαζί της, μερικές φορές νόμιζε πως το μυαλό του βρισκόταν κάπου αλλού. Πως ανάμεσα στα δύο κορμιά τους παρεμβαλλόταν κι ένα άλλο σώμα.

Προσπάθησε να αστειευτεί. Πώς μπορούσε να νόμιζε κάτι τέτοιο…

Μια επόμενη φορά, ξύπνησε και είδε δίπλα του τη Νίκη μισοσηκωμένη να τον κοιτάζει περίεργα.

«Ποια ήταν η Όλγα που σε βασάνιζε όλο το βράδυ στον ύπνο σου;»

Δεν περίμενε απάντηση. Το ίδιο βράδυ σηκώθηκε, ντύθηκε και έφυγε.

«Μη με ξαναζητήσεις», του είπε φεύγοντας. «Δεν ξέρω πού, αλλά βρίσκεσαι αλλού και όχι μαζί μου.»

Αναγκάστηκε να ομολογήσει στον εαυτό του ότι τα υπολείμματα της Όλγας ζούσαν ακόμη εκεί, βαθιά μέσα στην ψυχή του, και κάθε τόσο ξυπνούσαν, βασανίζοντάς τον.

«Είναι ένα ζευγάρι που θέλει οπωσδήποτε να σας δει», είπε η γραμματέας του. «Δεν έχει ραντεβού και περιμένει πολλή ώρα. Θέλουν να σας κάνουν μια επενδυτική πρόταση και επιμένουν πολύ.»

«Να περάσουν. Έχω λίγο χρόνο.»

Όταν είδε τον Στάθη και την Όλγα να μπαίνουν στο γραφείο, τα έχασε και χρειάστηκε λίγο χρόνο για να συνέλθει.

Είχε μπροστά του δυο ανθρώπινα ράκη. Ιδίως η Όλγα, που δεν θύμιζε τίποτα από τη γυναίκα που τόσο πολύ είχε αγαπήσει. Με ζαρωμένο πρόσωπο, λυγισμένο κορμί και φωνή βραχνή σαν κοράκι.

Το μόνο που μπόρεσε να πει ήταν ένα:

«Πώς από δω;»

«Θα θέλαμε να κάνουμε μια επενδυτική πρόταση.»

Ήταν ο Στάθης που μιλούσε. Του εξήγησε πως ετοίμαζαν ένα θεατρικό έργο, αλλά τους έλειπαν τα χρήματα για να το ανεβάσουν. Αν η εταιρεία τους έδινε κάποιο ποσό, θα το εισέπραττε στο πολλαπλάσιο, γιατί η επιτυχία του έργου ήταν εξασφαλισμένη.

Δεν γέλασε. Μόνο μια λύπη τον πλημμύρισε.

«Για τι ποσό μιλάμε;»

Ήταν αστεία τα χρήματα που ζητούσαν.

Είπε στην ξαφνιασμένη γραμματέα του να ετοιμάσει την επιταγή από τον προσωπικό του λογαριασμό. Ήταν σίγουρος πως δεν υπήρχε κανένα θεατρικό έργο. Να ζητιανέψουν είχαν έρθει. Ποιος ξέρει πόσα χρέη τους κυνηγούσαν.

Όταν η Όλγα σηκώθηκε να πάρει την επιταγή και χάιδεψε το πέτο του σακακιού του, λέγοντας:

«Γνήσιο κασμίρι. Μπράβο σου. Αν πω ότι μου λείπεις, θα είχε νόημα;»

«Δεν χρειάζεται να επιστρέψετε τα χρήματα, όπως δεν χρειάζεται να ξανάρθετε εδώ», είπε καθώς έφευγαν.

Πέρασαν πάνω από δύο χρόνια, όταν του τηλεφώνησε η κοινωνική λειτουργός ενός νοσοκομείου. Του είπε πως νοσήλευαν κάποια Όλγα, που ήταν βαριά άρρωστη και επέμενε να τον δει.

Πήγε. Ήταν η μισή από εκείνη που ήξερε. Τα χέρια της είχαν γίνει σαν λεπτές βέργες και τα ζυγωματικά της πρόβαλλαν έντονα στο άσαρκο πρόσωπό της.

Μόνο τα μάτια της ζωντάνεψαν μόλις τον είδε. Οι λέξεις βγήκαν δύσκολα από το στόμα της.

«Ο Στάθης πέθανε και εσύ μου λείπεις. Δεν υπάρχει κανένας άλλος στη ζωή μου… Μόνο εσύ, που ξέρω πόσο με αγάπησες και πόσο σε πλήγωσα. Σε λίγο θα φύγω και δεν θέλω να είμαι μόνη μου, χωρίς κανέναν δίπλα μου. Μόνο εσύ μου έμεινες…»

Ο γιατρός που ρώτησε τον γέμισε με ασάφειες. Του μίλησε για ένα πολυοργανικό σύνδρομο αγνώστου αιτιολογίας, που την εξόντωνε. Ζήτημα χρόνου ήταν.

Πήγε ακόμη μερικές φορές και την έβλεπε. Πάντα τη ρωτούσε αν χρειαζόταν κάτι.

«Μόνο εσένα και τίποτα άλλο.»

Την τελευταία φορά που πήγε να τη δει, πήρε μαζί του κι έναν ιερέα. Μόλις τον είδε εκείνη, αντέδρασε όσο πιο βίαια μπορούσε, μέσα στην αδυναμία της.

«Δεν θέλω εξομολόγηση… Μόνο στον εαυτό μου έχω κάνει κακό, σε κανέναν άλλο!»

«Δεν ήλθα γι’ αυτό», απάντησε ήρεμα ο ιερωμένος, καθώς περνούσε στον λαιμό του ένα πετραχήλι. Στο ένα χέρι κρατούσε ένα μικρό προσευχητάρι και με το άλλο έπιασε το στεγνό χέρι της Όλγας, μένοντας για λίγο σε στάση προσευχής. Στο τέλος τη ρώτησε:

«Δέχεσαι, Όλγα, αυτόν τον άντρα που είναι δίπλα σου για σύζυγο;»

Τα μάτια της, μέσα στις βαθουλωμένες κόγχες, ζωήρεψαν.

«Ναι… Πάντα το ήθελα.»

Ύστερα, γυρίζοντας ο παπάς προς αυτόν, τον ρώτησε:

«Και εσύ δέχεσαι την Όλγα για σύζυγο;»

Έγνεψε καταφατικά.

«Απ’ αυτή τη στιγμή σας κηρύσσω συζύγους.»

Έβγαλε με ήρεμες κινήσεις το πετραχήλι και έφυγε ήσυχα όπως είχε έρθει, χωρίς άλλη κουβέντα.

Έμεινε δίπλα της, κρατώντας το αδύναμο χέρι της, μέχρι που ένιωσε τα δάχτυλά της να χαλαρώνουν. Κοίταξε το στήθος της, που είχε πάψει να πάλλεται, και κατάλαβε. Άπλωσε την παλάμη του και της έκλεισε τα μάτια.

Μα πώς θα μπορούσε να αφήσει την Όλγα να φύγει μόνη, μέσα στην ερημιά της, χωρίς να πάρει κάτι μαζί της; Έστω τον γάμο της…

 

Christos.gim@gmail.com

Η φωτογραφία του γηπέδου και ο χρόνος που δεν χάθηκε

 

Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν φυλακίζουν απλώς μια στιγμή, αλλά κρατούν μέσα τους έναν ολόκληρο κόσμο. Μια εποχή που πέρασε χωρίς να φύγει ποτέ πραγματικά. Έτσι μοιάζει και η παιδική ομάδα μπάσκετ του Βαλτινού, σε εκείνη τη φωτογραφία του 2000: μια παρέα παιδιών που στάθηκαν μπροστά στον φακό χωρίς να γνωρίζουν πως φωτογράφιζαν, ίσως, τις πιο καθαρές μέρες της ζωής τους.

Όρθιοι από αριστερά ο Άρης, ο Δημήτρης, ο Φώτης, ο Παναγιώτης, ο Γιώργος και ο Γιώργος. Καθιστοί μπροστά ο Στέφανος, ο Αθανάσιος και ο Ηλίας. Πρόσωπα νεανικά, μάτια γεμάτα ανυπομονησία, σώματα ακόμη άγουρα, αλλά ψυχές που τότε ένιωθαν πως ο κόσμος ήταν μεγάλος και ανοιχτός μπροστά τους. Πίσω τους μια μπασκέτα, μπροστά τους ο χρόνος.

Τότε το μπάσκετ δεν ήταν απλώς ένα παιχνίδι. Ήταν καθημερινή τελετουργία. Ένα ραντεβού που δεν χρειαζόταν προσκλήσεις ούτε υπενθυμίσεις. Το γήπεδο του χωριού γινόταν τόπος συνάντησης, μικρό σύμπαν, μια αυλή ονείρων. Εκεί μετρούσαν πόντους, μα στην πραγματικότητα μετρούσαν φιλίες. Εκεί μάθαιναν να χάνουν χωρίς να εγκαταλείπουν και να νικούν χωρίς να καμαρώνουν υπερβολικά. Οι μπάλες χτυπούσαν στο τσιμέντο σαν παλμοί μιας κοινής καρδιάς, κι ο ήχος τους ακουγόταν μέχρι αργά τα απογεύματα, όταν ο ήλιος έγερνε πίσω από τον Κόζιακα.

Ήταν παιδιά του Γυμνασίου και του Λυκείου τότε. Ζούσαν σε εκείνη τη γλυκιά ηλικία όπου το αύριο μοιάζει απέραντο και η ζωή δεν έχει ακόμη ζητήσει λογαριασμό. Ίσως να ονειρεύονταν μεγάλα γήπεδα, σπουδές, οικογένεια, ταξίδια, μια καλύτερη ζωή. Ίσως κάποιοι να πίστευαν πως τίποτε δεν θα αλλάξει ποτέ.

Κι όμως, ο χρόνος κύλησε αθόρυβα, όπως κυλά πάντα. Σήμερα, οι ηλικίες τους κυμαίνονται από τα τριανταπέντε έως τα σαράντα πέντε χρόνια. Ο καθένας ακολούθησε το δικό του μονοπάτι. Άλλοι σπούδασαν και άνοιξαν νέους δρόμους, άλλοι έγιναν ελεύθεροι επαγγελματίες, άλλοι εργάζονται ως υπάλληλοι σε υπηρεσίες, ενώ κάποιοι βρέθηκαν μακριά, στη μετανάστευση, κουβαλώντας στις αποσκευές τους κάτι περισσότερο από ρούχα και έγγραφα: λίγη πατρίδα, λίγη σκόνη από το γήπεδο του χωριού, λίγη παιδική φωνή από τα απογεύματα του μπάσκετ.

Κι όμως, όσο κι αν οι δρόμοι άνοιξαν προς διαφορετικές κατευθύνσεις, υπάρχουν νήματα που δεν κόβονται εύκολα. Εκτός από την αγάπη τους για το μπάσκετ, εκείνο που τους ενώνει είναι ο κοινός τόπος γέννησής τους, το Βαλτινό, και οι μνήμες μιας ηλικίας που έμεινε ανέγγιχτη μέσα τους. Γιατί η παιδική ηλικία δεν φεύγει ποτέ, απλώς μαθαίνει να κρύβεται. Επιστρέφει ξαφνικά μέσα από μια φωτογραφία, ένα όνομα, μια παλιά ιστορία, μια συνάντηση στο καφενείο ή μια μπάλα που κάποτε αναπηδούσε στο ίδιο γήπεδο.

Ίσως σήμερα να μην τρέχουν πια καθημερινά στο τσιμέντο, να μην κυνηγούν τη μπάλα με την ίδια ανάσα και την ίδια αφέλεια. Όμως εκείνη η ομάδα υπάρχει ακόμη - όχι στο γήπεδο, αλλά στη μνήμη. Και η μνήμη, όταν είναι κοινή, γίνεται πατρίδα.

Γιατί τελικά, οι πιο σπουδαίοι αγώνες δεν ήταν εκείνοι που παίχτηκαν κάτω από τη μπασκέτα. Ήταν οι αγώνες της ζωής που ακολούθησαν. Και ίσως η μεγαλύτερη νίκη τους να είναι πως, παρά τον χρόνο και τις αποστάσεις, μπορούν ακόμη να κοιτάζουν αυτή τη φωτογραφία και να αναγνωρίζουν όχι μόνο τα πρόσωπά τους, αλλά και εκείνο το αγνό παιδί που κάποτε πίστευε πως ο κόσμος χωρά μέσα σε ένα γήπεδο μπάσκετ, σε λίγους φίλους και σε ένα χωριό που λεγόταν σπίτι.

27 Χρόνια Μετά την “Anesthesia” – Μια Χαρμολύπη με Ήχο Παραμόρφωσης

 

27 χρόνια πριν, σε ένα χωριό χαμένο στα βάθη της θεσσαλικής Mordor – γνωστό στους μυημένους και ως Βαλτινό – κάποιοι πιτσιρικάδες πίστεψαν πως μπορούσαν να φέρουν λίγη από τη μαγεία του heavy metal στον τόπο τους.

Έτσι γεννήθηκαν οι “Anesthesia”.

Μια μπάντα κατά βάση αφιερωμένη στους Metallica, μα όχι μόνο. Στο μικρό τους σύμπαν χωρούσαν επίσης οι σκοτεινές μελωδίες των Megadeth, η επική αύρα των Rainbow και οι αθάνατες στιγμές των Deep Purple. Ήταν μια εποχή όπου η μουσική δεν ερχόταν εύκολα, την κυνηγούσες. Με κασέτες που γράφονταν ξανά και ξανά, με δανεικά CD, με ξεχαρβαλωμένους ενισχυτές, με πρόβες σε αποθήκες και δωμάτια που έτριζαν από την ένταση.

Μετά από ατελείωτες ώρες φροντιστηρίων, όταν οι περισσότεροι συμμαθητές τους έκλειναν τα βιβλία για να ξεκουραστούν, εκείνοι έπιαναν κιθάρες, μπάσο και μπαγκέτες. Προσπαθούσαν να αποκρυπτογραφήσουν riffs, να συγχρονίσουν ρυθμούς, να μάθουν πώς στήνεται μια μπάντα σχεδόν από το μηδέν. Η τεχνική τους κατάρτιση; Ελάχιστη. Οι ζωντανές εμπειρίες; Σχεδόν ανύπαρκτες. Μα είχαν κάτι πολύ πιο δυνατό: εκείνη την αφελή, ακατέργαστη πίστη των εφήβων ότι η μουσική μπορεί να σε μεταφέρει αλλού.

Και ύστερα ήρθε το πρώτο live.

Δεν ήταν τέλειο – κάθε άλλο. Υπήρχαν αστοχίες, απρόοπτα, ήχος συχνά θολός και πεισματικά απείθαρχος. Ίσως κάποια κομμάτια να ξέφυγαν, ίσως κάποιες νότες να χάθηκαν στη διαδρομή. Όμως, παρά τις ατέλειες, ή ίσως ακριβώς εξαιτίας τους, εκείνο το βράδυ συνέβη κάτι αληθινό.

Εκείνοι πάνω στη σκηνή ένιωσαν πως κρατούσαν για λίγο τον κόσμο στα χέρια τους. Κι εκείνοι από κάτω δεν παρακολουθούσαν απλώς μια τοπική μπάντα, συμμετείχαν σε μια τελετή ενηλικίωσης, σε μια μικρή επανάσταση ενός χωριού που αποφάσισε για λίγες ώρες να χτυπήσει στον ρυθμό του Master of Puppets.

Ήταν, με κάθε σημασία της λέξης, μια fucking amazing εμπειρία.

Και τώρα, 27 χρόνια μετά, ακούγοντας ξανά τους Metallica να ξεσηκώνουν χιλιάδες στο Ο.Α.Κ.Α., έρχεται εκείνη η παράξενη χαρμολύπη. Για τα χρόνια που πέρασαν. Για τα όνειρα που άλλαξαν μορφή. Για τους ανθρώπους που έμειναν, εκείνους που χάθηκαν, και τις στιγμές που δεν επιστρέφουν ποτέ όπως ήταν.

Μα ίσως αυτό να είναι τελικά το νόημα της μουσικής: να φυλάει κάπου μέσα στις παραμορφώσεις και στα feedback ένα κομμάτι του εαυτού μας, ανέγγιχτο από τον χρόνο.

Και κάπου εκεί, βαθιά στη Θεσσαλική Mordor, οι Anesthesia εξακολουθούν να παίζουν. Όχι απαραίτητα πάνω σε σκηνή, αλλά μέσα στη μνήμη – εκεί όπου τα πρώτα όνειρα δεν πεθαίνουν ποτέ.

Η πλατεία που γεννήθηκε από τη «γελαδαριά»

 

Ήταν αρχές της δεκαετίας του 1980, τότε που το Βαλτινό στεκόταν ακόμη ανάμεσα σε δύο εποχές: στη γνώριμη αγροτική καθημερινότητα που έσβηνε αργά και στη νέα αντίληψη της «προόδου» που ερχόταν αποφασιστικά, φέρνοντας μαζί της το τσιμέντο και την άσφαλτο. Εκεί όπου άλλοτε απλωνόταν η «γελαδαριά» του χωριού, ένας ανοιχτός χώρος ταπεινός και γήινος, γεννιόταν η νέα κεντρική πλατεία.

Η πλατεία, τριγωνική στο σχήμα της, μοιάζει ακόμη ανολοκλήρωτη στη φωτογραφία. Περιμετρικά της διακρίνονται οι χωμάτινοι δρόμοι, σημάδια μιας εποχής που δεν είχε ακόμη παραδοθεί ολοκληρωτικά στην αστική λογική. Πριν από λίγες μόλις ημέρες είχε πέσει το τσιμέντο πάνω στην πράσινη έκταση της γης, αφήνοντας μια αίσθηση αυστηρή, σχεδόν ξένη προς τη φυσιογνωμία του τόπου. Ο χώρος φαίνεται ακαλαίσθητος, σαν να μην έχει ακόμη αποφασίσει τι θέλει να γίνει. Μια πλατεία χωρίς μνήμη ή ένας τόπος που αναζητά καινούρια ταυτότητα.

Κι όμως, εκείνη την εποχή, το τσιμέντο έμοιαζε με υπόσχεση λύτρωσης. Για χρόνια τα λασπόνερα ταλαιπωρούσαν τον τόπο. Οι βροχές μεταμόρφωναν τους δρόμους σε βούρκο και κάθε πέρασμα γινόταν δοκιμασία για μικρούς και μεγάλους. Η ανάγκη να ξεφύγουν οι κάτοικοι από τη λάσπη γέννησε την πεποίθηση πως η άσφαλτος και το τσιμέντο ήταν η μόνη σωτηρία. Και πράγματι, μπορεί να γλίτωσαν το χωριό από τη λάσπη των νερών, όμως μαζί μ’ αυτήν πήραν και ένα μεγάλο κομμάτι από το φυσικό πράσινο της γης, από εκείνη τη ζωντανή ανάσα που ένωνε τον άνθρωπο με τον τόπο του.

Ωστόσο, στη φωτογραφία διακρίνεται και μια σιωπηλή πρόνοια των κατασκευαστών: οι ξύλινες προστατευτικές κατασκευές γύρω από τα νεόφυτα δέντρα. Μικρές υποσχέσεις ζωής μέσα στη σκληρότητα του τσιμέντου. Ήταν σαν μια έμμεση παραδοχή ότι η γη δεν μπορούσε να σβηστεί ολοκληρωτικά, πως το πράσινο, έστω και αργά, έπρεπε να επιστρέψει και να μαλακώσει τη νέα όψη της πλατείας.

Γύρω από αυτήν, τα σπίτια της χαμηλής δόμησης κρατούσαν ακόμη τον χαρακτήρα τους, απλά και ανθρώπινα, χωρίς υπερβολές, σαν προέκταση των ανθρώπων που τα κατοικούσαν. Το καφενείο του «Μάμαλη» δεν είχε ακόμη ανοίξει, η κοινωνική ζωή του χωριού δεν είχε βρει ακόμη εκείνο το μεταγενέστερο σημείο αναφοράς της. Μονάχα το μικρό περίπτερο, παρακείμενο της πλατείας, πάνω στη δημοσιά, στεκόταν ως σταθερός πόλος έλξης. Εκεί περνούσαν οι κουβέντες, τα νέα, τα πειράγματα, οι αναμονές. Ένα μικρό ξύλινο κουβούκλιο που, δίχως να το ξέρει, κρατούσε παλμό ζωής στο κέντρο του χωριού.

Στο δεξί μέρος της φωτογραφίας υψώνονται ακόμη τα πανύψηλα πεύκα της εκκλησίας. Αγέρωχα, σιωπηλά, σαν φύλακες μιας μνήμης που αντιστέκεται στις αλλαγές. Οι κορμοί τους και οι σκιές τους θυμίζουν πως το Βαλτινό είχε πάντοτε μια σχέση βαθιά με το φυσικό του περιβάλλον, μια σχέση που δεν κόπηκε εύκολα, ακόμη κι όταν οι άνθρωποι αποφάσισαν να στρώσουν το χώμα με τσιμέντο.

Και στο προσκήνιο, ο Χρήστος. Μια γνώριμη μορφή του χωριού, να καπνίζει αργά την πίπα του και να περιδιαβαίνει το τσιμεντένιο πεζοδρόμιο της νέας πλατείας. Το βήμα του μοιάζει στοχαστικό, σχεδόν βαρύ, σαν να ζυγίζει μέσα του τα θετικά και τα αρνητικά των αλλαγών που ήδη ξεκινούσαν στον τόπο. Ίσως να αναρωτιόταν αν η πρόοδος έχει πάντα τίμημα, αν ο άνθρωπος κερδίζει πραγματικά όταν νικά τη λάσπη αλλά χάνει λίγο από το χώμα που τον γέννησε.

Η φωτογραφία αυτή δεν αποτυπώνει απλώς μια πλατεία που κατασκευάζεται. Αιχμαλωτίζει μια μεταβατική στιγμή του Βαλτινού - τότε που ο τόπος άφηνε πίσω του μια παλιά ζωή και δοκίμαζε να φορέσει τα καινούρια της εποχής. Και όπως συμβαίνει συχνά με τις μεγάλες αλλαγές, τίποτε δεν ήταν απολύτως κερδισμένο ή χαμένο. Μόνο ο χρόνος θα έδειχνε αν το τσιμέντο θα ρίζωνε στη μνήμη όσο βαθιά μπορούσαν να ριζώσουν τα νεόφυτα δέντρα της πλατείας.

Τέσσερις δεκαεξάχρονοι φίλοι σε τρεις φωτογραφίες του 1978

 

Υπάρχουν φωτογραφίες που δεν φυλακίζουν απλώς μια στιγμή, κρατούν μέσα τους ολόκληρες εποχές, πρόσωπα, όνειρα και αθωότητες που ο χρόνος δεν κατάφερε να σβήσει. Έτσι είναι και αυτές οι τρεις παλιές φωτογραφίες του 1978 - τρεις εικόνες που μοιάζουν να συνομιλούν μεταξύ τους, σαν σελίδες ενός κοινού ημερολογίου τεσσάρων δεκαεξάχρονων φίλων.

Στην πρώτη φωτογραφία στέκομαι δίπλα στον Στέφανο. Είμαστε ακόμα έφηβοι, με το βλέμμα στραμμένο προς τον φακό, μα σαν να ατενίζουμε κάτι πολύ πιο μακρινό: το μέλλον που τότε μόλις άνοιγε μπροστά μας. Πίσω μας απλώνεται το λιβάδι του χωριού, γνώριμο και ήσυχο, κι εμπρός μας ο μεγάλος ουρανός του κόσμου, σαν ανοιχτή υπόσχεση. Ήταν η εποχή που τα όνειρα άρχιζαν να παίρνουν μορφή, τότε που πιστεύαμε πως η ζωή μάς περίμενε γεμάτη δυνατότητες. Ο Στέφανος ήταν ο καλύτερος μαθητής της τάξης, ένα παιδί με ξεχωριστό μυαλό και ήθος. Το να τον έχει κανείς φίλο ήταν τιμή, γιατί δίπλα του ένιωθες πως η φιλία αποκτούσε κύρος, εμπιστοσύνη και έναν αόρατο δεσμό αλληλοσεβασμού.

Η δεύτερη φωτογραφία μοιάζει σχεδόν πανομοιότυπη. Ο ίδιος τόπος, το ίδιο λιβάδι, η ίδια εποχή, μόνο που τώρα δίπλα μου στέκεται ο Μιχάλης. Τότε, ο Στέφανος, ο Μιχάλης κι εγώ αποτελούσαμε μια αχώριστη τριάδα. Σχεδόν κάθε μέρα βρισκόμασταν, κουβεντιάζαμε, μοιραζόμασταν σκέψεις, γέλια και τις μικρές ή μεγάλες αγωνίες της ηλικίας μας. Εκείνα τα απογεύματα έμοιαζαν ατέλειωτα, σαν να μην υπήρχε χρόνος που θα μπορούσε ποτέ να μας χωρίσει. Όμως η ζωή, συχνά απρόβλεπτη και σκληρή, είχε άλλα σχέδια. Ο Μιχάλης έφυγε νωρίτερα από κοντά μας, αφήνοντας πίσω ένα δυσαναπλήρωτο κενό, μια σιωπή που κανείς δεν μπόρεσε να γεμίσει. Κι έτσι η φωτογραφία του έγινε κάτι περισσότερο από ανάμνηση - έγινε πολύτιμο αποτύπωμα μιας φιλίας που δεν πρόλαβε να γεράσει.

Στην τρίτη φωτογραφία είμαι με τον Γιάννη. Καθόμαστε οι δυο μας πάνω στην κορυφή ενός σωρού από ξύλα, πάλι κάπου εκεί στο γνώριμο λιβάδι, σαν να είχαμε στήσει το μικρό μας παρατηρητήριο απέναντι στη ζωή. Με τον Γιάννη μας ένωναν κοινές ανησυχίες και παρόμοια ενδιαφέροντα. Όμως εκείνη την εποχή οι δρόμοι μας άρχισαν να απομακρύνονται, καθώς μετακόμισε στην Αθήνα για να εργαστεί. Οι συναντήσεις μας έγιναν πιο σπάνιες, περιορισμένες στις φορές που ερχόταν με άδεια στο χωριό. Κι όμως, κάθε φορά που βρισκόμασταν, ήταν σαν να μην είχε μεσολαβήσει χρόνος. Η φιλία μας κρατούσε εκείνη τη σιωπηλή οικειότητα που γεννιέται στα παιδικά χρόνια και αντέχει ακόμη κι όταν οι αποστάσεις μεγαλώνουν.

Τέσσερις δεκαεξάχρονοι φίλοι, αποτυπωμένοι σε τρεις φωτογραφίες του 1978. Τέσσερα παιδιά που τότε δεν γνώριζαν ακόμη τι θα τους έφερνε η ζωή, ούτε πόσο γρήγορα θα περνούσαν τα χρόνια. Κι όμως, μέσα από αυτές τις κιτρινισμένες εικόνες, παραμένουν για πάντα νέοι - με το βλέμμα στραμμένο μπροστά, το λιβάδι πίσω τους και τον ουρανό του κόσμου ανοιχτό πάνω από τα όνειρά τους.

 

Δ.Τ.

Στης στάνης το στράγγισμα

 

Κάθε άνοιξη, όταν τα χιόνια τραβούσαν από τις ράχες των βουνών και το χορτάρι ξανάπαιρνε την ανάσα του, άρχιζε και η σιωπηλή ιεροτελεστία της στάνης. Στα τέλη του Απρίλη, πριν ακόμη δυναμώσει καλά το φως του καλοκαιριού, οι τσοπάνηδες ετοίμαζαν με επιμέλεια τα τυροκομικά τους σύνεργα, έπλεναν τις καρδάρες, καθάριζαν τα καζάνια, άπλωναν τις τσαντίλες στον ήλιο σαν λευκές σημαίες μιας παλιάς τέχνης που δεν γραφόταν σε βιβλία, αλλά περνούσε από χέρια κουρασμένα σε χέρια νεότερα.

Κοιτάζοντας το σκηνικό της φωτογραφίας, οι τσαντίλες που κρέμονται πάνω στο ξύλινο δοκάρι μοιάζουν με σιωπηλές υπάρξεις που φυλούν μνήμη. Απλά κομμάτια υφάσματος, αλλά και ταπεινά εργαλεία μιας ολόκληρης κοσμοθεωρίας. Μέσα τους στραγγίζει όχι μόνο το τυρί και η μυτζήθρα, αλλά και ο χρόνος ο ίδιος - αργός, υπομονετικός, ανθρώπινος. Σαν μικρές λευκές καρδιές, γεμάτες ακόμη από το βάρος του γάλακτος, αφήνουν σταγόνα-σταγόνα το τυρόγαλο να φύγει, ώσπου να μείνει το ουσιώδες: η πυκνότητα της τροφής, η ουσία του μόχθου.

Ο ουρανός βαραίνει από σύννεφα πάνω από τη στάνη, λες και συμμετέχει κι αυτός στη διαδικασία. Το βουνό απέναντι στέκει σιωπηλό, παρατηρητής αιώνων. Κάτω απ’ αυτόν τον ουρανό, ο τσοπάνης άρμεγε τα πρόβατα με τις καρδάρες, συγκέντρωνε το γάλα και το περνούσε πρώτα από τις τσαντίλες, να καθαριστεί, να γαληνέψει από ξένα σώματα και κόπους της μέρας. Έπειτα ερχόταν το μποτινέλο, η στενόμακρη ξύλινη κάδη, κι εκεί μέσα, με το επίμονο χτύπημα του μποτινόξυλου, το γάλα αποκάλυπτε ένα ακόμη μυστικό του: το βούτυρο ανέβαινε στην επιφάνεια σαν ανταμοιβή της υπομονής.

Κι ύστερα το βράσιμο, η πυτιά, η αναμονή. Η κατσαρόλα σκεπασμένη με κουβέρτα, σαν παιδί που το προσέχεις στον ύπνο του, ώσπου να γίνει το θαύμα της πήξης. Και τότε, πάλι οι τσαντίλες. Εκείνες αναλάμβαναν το τελευταίο και πιο σιωπηλό έργο: να κρατήσουν μέσα τους το τυρί και να αφήσουν να φύγει το περιττό. Ίσως γι’ αυτό οι παλιοί τις σέβονταν τόσο, γιατί ήξεραν πως η ζωή, όπως και το τυρί, χρειάζεται στραγγισμό. Να φύγουν τα περιττά, τα θολά, τα βιαστικά, για να μείνει η ουσία.

Η μυτζήθρα, λευκή και απλή, γεννιόταν σχεδόν ταπεινά από το υπόλοιπο, από εκείνο που οι άλλοι ίσως θα θεωρούσαν λιγότερο πολύτιμο. Κι όμως, οι άνθρωποι της στάνης ήξεραν καλά πως τίποτε δεν πάει χαμένο. Από το γάλα έβγαινε βούτυρο, τυρί, μυτζήθρα, τροφή για το σώμα και γαλήνη για την ψυχή. Η φτώχεια των βουνών δίδαξε οικονομία, μα και σοφία: να αξιοποιείς κάθε σταγόνα, κάθε κόπο, κάθε δώρο της φύσης.

Σήμερα, κοιτάζοντας αυτές τις λευκές τσαντίλες να αιωρούνται στον αγέρα, νιώθει κανείς πως μοιάζουν με μνήμες που δεν λένε να στεγνώσουν. Είναι σαν μικρά λευκά καντήλια της υπαίθρου, κρεμασμένα ανάμεσα στη γη και στον ουρανό. Μαρτυρούν έναν κόσμο όπου ο χρόνος δεν μετριόταν με ρολόγια, αλλά με το πήξιμο του γάλακτος, με το στράγγισμα της μυτζήθρας, με το γύρισμα των κοπαδιών στο μαντρί.

Και ίσως τελικά η στάνη να μην ήταν μονάχα τόπος δουλειάς. Ήταν ένα μικρό σχολείο υπομονής. Ένας χώρος όπου ο άνθρωπος μάθαινε πως ό,τι αξίζει δεν γίνεται απότομα, χρειάζεται φωτιά, αναμονή, κόπο και χρόνο. Όπως το τυρί μέσα στις τσαντίλες. Όπως η ίδια η ζωή.

130 Χρόνια Ιστορίας και Προσφοράς: Ξεκίνησαν οι Επετειακές Εκδηλώσεις του Γυμναστικού Συλλόγου Τρικάλων και της Δημοτικής Φιλαρμονικής Τρικάλων

 

Με ιδιαίτερη λαμπρότητα και έντονη συγκινησιακή φόρτιση ξεκίνησαν το Σάββατο 16 Μαΐου 2026 οι επετειακές εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 130 χρόνων αδιάλειπτης παρουσίας και προσφοράς δύο από τα πλέον ιστορικά σωματεία της πόλης των Τρικάλων: του Γυμναστικού Συλλόγου Τρικάλων και της Δημοτικής Φιλαρμονικής Τρικάλων. Οι εκδηλώσεις θα συνεχιστούν τις επόμενες ημέρες και θα ολοκληρωθούν στις 23 Μαΐου, τιμώντας μια διαδρομή που σφράγισε την αθλητική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου.

Η εναρκτήρια επετειακή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Τρικκαίων «Αθανάσιος Τριγώνης», όπου πλήθος κόσμου, εκπρόσωποι φορέων, αθλητές, άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών, καθώς και φίλοι των δύο συλλόγων, έδωσαν το «παρών» σε μια βραδιά αφιερωμένη στη μνήμη, την ιστορία και τη συλλογική προσφορά.

Το πρόγραμμα περιλάμβανε μια εκτενή ιστορική αναδρομή, εμπλουτισμένη με σπάνιο και πλούσιο φωτογραφικό υλικό, το οποίο ανέδειξε τις σημαντικότερες στιγμές της 130χρονης πορείας των δύο ιστορικών σωματείων, από το 1896 έως σήμερα. Μέσα από εικόνες, μαρτυρίες και αρχειακά τεκμήρια ξετυλίχθηκε το νήμα της ιστορίας, φωτίζοντας πρόσωπα, γεγονότα και σταθμούς που καθόρισαν την αθλητική και πολιτιστική ταυτότητα των Τρικάλων.

Τη νοσταλγική αλλά και πανηγυρική ατμόσφαιρα της βραδιάς έντυσαν μουσικά κομμάτια που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στο πέρασμα των δεκαετιών. Τα έργα ερμηνεύτηκαν από τη Δημοτική Φιλαρμονική Τρικάλων, σε συνεργασία με το Δημοτικό Χορευτικό Συγκρότημα Τρικάλων, τη «Στρατιωτική Μουσική Μπάντα της VI ΤΑΞΥΠ Λάρισας» και τη Μαντολινάτα του Βόλου «Come Prima», προσφέροντας στο κοινό μια πολυδιάστατη μουσική εμπειρία που συνέδεσε δημιουργικά το παρελθόν με το παρόν.

Ιδιαίτερα συγκινητική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η βράβευση σπουδαίων αθλητών του Γυμναστικού Συλλόγου Τρικάλων, προσωπικοτήτων που με τις επιδόσεις, το ήθος και τη διαδρομή τους τίμησαν τον ιστορικό σύλλογο και έγραψαν το δικό τους κεφάλαιο στο πάνθεον του ελληνικού αθλητισμού. Ανάμεσά τους ξεχώρισαν οι κορυφαίοι αθλητές και κάτοχοι παγκόσμιων επιδόσεων, ο Χρήστος Παπανικολάου στο άλμα επί κοντώ και η Σοφία Σακοράφα στον ακοντισμό, ενώ τιμήθηκαν επίσης οι Ροβέρτος Μαλικιώσης, Βαγγέλης Καραΐσκος, Θανάσης Καρακούσης, Κώστας Σγάρας, Βασίλης Πάντος, Χρήστος Κόφας, καθώς και αρκετοί νεότεροι αθλητές που συνεχίζουν τη μεγάλη παράδοση του συλλόγου.

Τη διοργάνωση της εκδήλωσης ανέλαβαν ο Γυμναστικός Σύλλογος Τρικάλων και ο Σύλλογος Φίλων της Δημοτικής Φιλαρμονικής Τρικάλων, σε συνεργασία με το Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και τον Φιλολογικό, Ιστορικό, Λογοτεχνικό Σύνδεσμο Τρικάλων, αναδεικνύοντας τη σημασία της σύμπραξης φορέων της πόλης για την ανάδειξη της τοπικής ιστορίας και πολιτιστικής κληρονομιάς.

Μια φωτογραφία μετά τον πόλεμο – Βαλτινό, 1955

 

Στον προαύλιο χώρο του Αγίου Αθανασίου Βαλτινού, κάτω από τον ήλιο ενός ακόμη καλοκαιριού που προσπαθεί να μοιάσει ειρηνικό, στέκεται ο χρόνος ακίνητος. Είναι το 1955. Ο γάμος του Αθανασίου Χριστάκου ή Βαγγελού με την Ευαγγελία Κουφοχρήστου μόλις έχει τελεστεί. Δίπλα τους, ως κουμπάρος, ο Ευάγγελος Πέτρου. Κι όμως, η φωτογραφία αυτή δεν είναι μονάχα ένα οικογενειακό ενθύμιο, είναι μια μικρή κοινωνική τοιχογραφία της μετεμφυλιακής Ελλάδας.

Οι συγγενείς, άλλοι όρθιοι, άλλοι καθιστοί, ποζάρουν προσεκτικά μπροστά στον φακό. Οι γυναίκες με φορέματα απλά, μα επιμελημένα, τα μαλλιά τραβηγμένα πίσω με σεμνότητα. Οι άνδρες με σακάκια που ίσως φορέθηκαν σε λίγες και μεγάλες περιστάσεις. Τα παιδιά μπροστά, σαν μικρές υποσχέσεις ζωής, κοιτούν πότε τον φωτογράφο και πότε αμήχανα το χώμα. Κανείς δεν χαμογελά πλατιά. Εκείνα τα χρόνια το χαμόγελο δεν χαριζόταν εύκολα στον φακό, έπρεπε πρώτα να ξανακερδηθεί μέσα στη ζωή.

Κι αυτή η ζωή δεν είχε περάσει απαλά από πάνω τους.

Μόλις λίγα χρόνια πριν, ο τόπος είχε βγει λαβωμένος από Κατοχή, πείνα, αδελφοκτόνο πόλεμο. Τα χωριά της Θεσσαλίας, όπως και τόσα άλλα στην ελληνική ύπαιθρο, κουβαλούσαν ακόμα τη σιωπή των χαμένων, τη φτώχεια των σπιτιών, τις απουσίες που έμεναν μόνιμοι ένοικοι στα τραπέζια. Στο Βαλτινό, όπως παντού, οι άνθρωποι είχαν μάθει να συνεχίζουν χωρίς να μιλούν πολύ. Να οργώνουν τη γη, να ανάβουν το καντήλι, να στήνουν γάμους και βαφτίσια σαν πείσμα απέναντι στον θάνατο.

Γι’ αυτό ο γάμος αυτός δεν είναι μόνο ένωση δύο νέων ανθρώπων. Είναι μια πράξη αποκατάστασης της κανονικότητας. Μια συλλογική δήλωση πως η ζωή, παρά τις πληγές της, επιμένει. Ο Αθανάσιος και η Ευαγγελία στέκονται στο κέντρο της εικόνας όχι απλώς ως νεόνυμφοι, αλλά ως φορείς μιας ελπίδας που ανήκει σε όλους. Η νύφη, ντυμένη στα λευκά, μοιάζει σαν ήρεμη υπόσχεση φωτός μέσα στη μονοχρωμία της εποχής. Ο γαμπρός, σοβαρός και συγκρατημένος, φέρει εκείνο το βάρος που γνώριζαν οι άνδρες της υπαίθρου: να χτίσουν σπίτι, να συνεχίσουν γενιά, να κρατήσουν όρθια τη ζωή.

Γύρω τους, οι συγγενείς δεν είναι απλοί παρατηρητές. Είναι η κοινότητα. Το χωριό εκείνης της εποχής δεν γνώριζε τη μοναχικότητα της σύγχρονης ζωής. Οι χαρές ήταν κοινές, όπως κοινές είχαν υπάρξει και οι συμφορές. Ο γάμος ενός σπιτιού ήταν υπόθεση όλων. Ο καθένας έφερνε κάτι: ψωμί, εργασία, ευχή, παρουσία. Και η παρουσία είχε βάρος. Να στέκεσαι στη φωτογραφία σήμαινε: ήμουν εκεί, μοιράστηκα τη στιγμή, ανήκω στην ιστορία αυτής της οικογένειας.

Κοιτάζοντας τη φωτογραφία σήμερα, δεν βλέπει κανείς μόνο πρόσωπα. Βλέπει βλέμματα σημαδεμένα από την εποχή τους. Τα παιδιά που κάθονται μπροστά ίσως αργότερα έφυγαν μετανάστες στη Γερμανία ή στην Αθήνα, οι νέες γυναίκες μπορεί να έγιναν μανάδες μιας άλλης Ελλάδας, κάποιοι από τους ηλικιωμένους ίσως δεν πρόλαβαν να δουν την ευημερία που ακολούθησε αργότερα. Όμως εδώ, σε αυτό το παγωμένο καρέ, είναι όλοι παρόντες. Ίσοι απέναντι στον χρόνο.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο βαθιά δύναμη των παλιών φωτογραφιών: νικούν, έστω για λίγο, τη λήθη. Κρατούν όρθια τα πρόσωπα όταν οι φωνές έχουν σωπάσει. Δεν αφηγούνται μόνο τι έγινε, αλλά ποιοι ήμασταν. Ένα χωριό μπροστά στον ναό του Αγίου Αθανασίου, λίγα χρόνια μετά τη μεγάλη εθνική πληγή, επιμένει να φωτογραφηθεί μαζί. Σαν να θέλει να πει στους επόμενους:

«Περάσαμε δύσκολα, μα σταθήκαμε όρθιοι. Παντρέψαμε τα παιδιά μας. Κρατήσαμε το χωριό ζωντανό. Και για μια στιγμή, κάτω από τον ίσκιο του ναού, πιστέψαμε ξανά στο αύριο.»

Το φως που έσβησε στον κάμπο

 Διήγημα του Δημήτρη Τσιγάρα

Η Δευτέρα είχε ξημερώσει γαλήνια πάνω από το χωριό, σαν όλες τις καλοκαιρινές Δευτέρες του θεσσαλικού κάμπου. Ο ήλιος πρόβαλλε αργά πίσω από τα χαμηλά υψώματα, κι ένα απαλό φως χυνόταν πάνω στα χωράφια, στα καλαμπόκια που στέκονταν όρθια σαν στρατιώτες της γης, διψασμένα για νερό και φροντίδα.

Ο αέρας μύριζε χώμα, ιδρώτα και θερισμένο χορτάρι.

Στο Βαλτινό, οι άνθρωποι είχαν μάθει να ζουν με τον μόχθο. Η ζωή μετριόταν με τα ποτίσματα, τις σπορές, τις σοδειές, τα μεροκάματα και τις αγωνίες του καιρού. Κανείς δεν περίσσευε από τη δουλειά - ούτε κι εκείνοι που έφευγαν για σπουδές.

Ο Σπύρος ήταν από αυτά τα παιδιά.
Φοιτητής της Θεολογίας στο πανεπιστήμιο του Βελιγραδίου, ψηλός, λιγομίλητος τις περισσότερες φορές, μα πεισματάρης όταν πίστευε πως είχε δίκιο. Είχε βλέμμα καθαρό, μα και εκείνη τη σιωπηλή ανησυχία των νέων που κοιτούν πιο μακριά απ’ το χωριό τους χωρίς να ξέρουν αν πρέπει να φύγουν ή να γυρίσουν.

Όποτε επέστρεφε στο χωριό, άφηνε στην άκρη τα βιβλία και ξανάμπαινε στον ρυθμό του κάμπου. Δεν το έκανε πάντα με κέφι, υπήρχαν μέρες που γκρίνιαζε για τη ζέστη ή για την ατέλειωτη δουλειά, κι άλλες που τον έβλεπαν να σιωπά κοιτάζοντας τον δρόμο προς την πόλη, σαν να σκεφτόταν μια άλλη ζωή.

Κι όμως, όταν χρειαζόταν, στεκόταν δίπλα στον πατέρα του. Εκείνο το πρωινό είχε σηκωθεί νωρίς, λίγο κουρασμένος από το προηγούμενο βράδυ, μα δεν είπε όχι στο χωράφι.

—«Μπράβο στο παιδί», έλεγαν οι χωριανοί στο καφενείο. «Σπουδάζει κι όμως δεν ντρέπεται να λερώσει τα χέρια του.»

Ο Σπύρος μόνο χαμογελούσε.

—«Η γη μάς μεγαλώνει όλους», συνήθιζε να λέει.

Εκείνο το πρωινό, είχαν ξεκινήσει από νωρίς για το χωράφι. Οι αρδευτικές σωλήνες έπρεπε να μεταφερθούν σε άλλο κομμάτι γης, εκεί όπου το καλαμπόκι διψούσε περισσότερο.

Η πλατφόρμα του τρακτέρ στεκόταν στην άκρη του αγρού.

Πάνω από το χωράφι περνούσαν τα καλώδια της υψηλής τάσης - εκείνες οι απειλητικές γραμμές που οι αγρότες φοβούνταν αλλά, με τα χρόνια, είχαν μάθει να συνυπάρχουν μαζί τους.

Ο πατέρας του κοιτούσε ανήσυχος.

—«Πρόσεχε τα σύρματα, παιδί μου», του φώναξε.

Ο Σπύρος γύρισε και χαμογέλασε.

—«Μη φοβάσαι, πατέρα.»

Η μάνα του, η κυρά-Βασιλική, είχε φύγει από νωρίς για τα Τρίκαλα. Ήταν Δευτέρα - μέρα παζαριού. Από τα χαράματα είχε ετοιμαστεί, είχε βάλει το μαύρο μαντίλι της και πήρε το λεωφορείο για την πόλη.

Το σπίτι είχε κι άλλη έγνοια.

Ο πεθερός της, ο γέρο-Χρήστος, ήταν βαριά άρρωστος. Μέρες τώρα χαροπάλευε στο κρεβάτι και όλοι φοβούνταν το μοιραίο.

—«Γυρίζω γρήγορα», είπε πριν φύγει.

—«Πρόσεχε, μάνα», της αποκρίθηκε ο γιος της.

Ήταν η τελευταία φορά που τον είδε ζωντανό.

Στο χωράφι, ο ήλιος ανέβαινε όλο και πιο ψηλά.

Ο Σπύρος έσκυβε, σήκωνε τις βαριές μεταλλικές σωλήνες και τις φόρτωνε στην πλατφόρμα. Ο ιδρώτας έτρεχε από το μέτωπό του, μα δεν παραπονιόταν.

Κι ύστερα…

Μια στιγμή μονάχα.

Ένα αφηρημένο γύρισμα.

Ένα σήκωμα του σωλήνα λίγο ψηλότερα.

Κανείς δεν πρόλαβε να φωνάξει.

Ένας εκτυφλωτικός σπινθήρας έσκισε τον αέρα.

Ένας φοβερός κρότος αντήχησε στον κάμπο.

Το ρεύμα της υψηλής τάσης χτύπησε τον νέο σαν κεραυνός.

Ο Σπύρος σωριάστηκε στο χώμα ακαριαία.

Ο πατέρας του έμεινε ακίνητος για μια στιγμή.

Το μυαλό αρνιόταν να δεχτεί αυτό που έβλεπαν τα μάτια.

—«Σπύρο!»

Έτρεξε κοντά του.

Γονάτισε στο χώμα.

Τον πήρε στην αγκαλιά του.

—«Παιδί μου! Άνοιξε τα μάτια σου!»

Μα το πρόσωπο του νέου είχε ήδη βυθιστεί στη μεγάλη σιωπή.

Μόνο τα τζιτζίκια ακούγονταν.

Η γη έμοιαζε να μην κατάλαβε τίποτε.

Η είδηση έφτασε γρήγορα στο χωριό.

Πέρασε σαν παγωμένος αέρας από αυλή σε αυλή.

Από στόμα σε στόμα.

Από βλέμμα σε βλέμμα.

Στο καφενείο, οι άντρες πάγωσαν.

—«Ποιος; Ο Σπύρος;»
—«Ο φοιτητής;»
—«Δεν γίνεται…»

Κανείς δεν το χωρούσε ο νους του.

Το παιδί που όλοι αγαπούσαν.

Το παιδί με τον καλό λόγο.

Το παιδί που χαιρετούσε πάντα με σεβασμό.

Μα έμενε το πιο δύσκολο.

Η μάνα.

Ποιος θα της το έλεγε;

Στα Τρίκαλα, το Δευτεριάτικο παζάρι βούιζε από ζωή. Οι πραματευτάδες φώναζαν, οι γυναίκες ψώνιζαν, ο κόσμος πηγαινοερχόταν βιαστικός.

Η κυρά-Βασιλική στεκόταν έξω από ένα μαγαζί κρατώντας σακούλες, όταν είδε έναν συγχωριανό να την πλησιάζει.

Το πρόσωπό του ήταν σκοτεινό.

Τα μάτια του χαμηλωμένα.

—«Βασίλω πάει…»

Η γυναίκα τον κοίταξε ανήσυχα.

—«Τι έγινε;»

Εκείνος χαμήλωσε τα μάτια. Τα χείλη του στέγνωσαν.

Κι ύστερα είπε βιαστικά, σαν να ήθελε να τελειώνει με το βάρος:

—«Πάει... ο δικός σου… πέθανε.»

Για μια στιγμή η φωνή του χάθηκε μεσα στη βοή του παζαριού.

Η κυρα-Βασιλική άκουσε μόνο το μισό νόημα.

Η γυναίκα σταυροκοπήθηκε αμέσως.

—«Αχ… ο γέρος; Ο καημένος ο γέρος;» είπε κι έκανε το σταυρό της.

Σκέφτηκε αμέσως τον πεθερό της, τον γέρο-Χρήστο, που χαροπάλευε μέρες.

—«Το ’ξερα πως δεν θα κρατούσε…»

Μάζεψε βιαστικά τα πράγματά της.

Δεν ρώτησε τίποτε άλλο.

Πήρε τον δρόμο της επιστροφής.

Όμως μέσα της κάτι δεν ησύχαζε.

Γιατί ο άνθρωπος είχε τέτοιο βλέμμα;

Γιατί απέφευγε να τη κοιτάξει;

Όσο πλησίαζε στο χωριό, η καρδιά της βάραινε χωρίς λόγο.

Κι όταν έφτασε κοντά στο σπίτι, είδε κόσμο μαζεμένο έξω από την αυλή.

Γυναίκες με μαύρα.

Άντρες σκυφτούς.

Σιωπή.

Βαριά σιωπή.

Σταμάτησε.

—«Τι έγινε;» φώναξε. «Γιατί είστε εδώ;»

Μια γειτόνισσα πλησίασε με δάκρυα στα μάτια.

Της έπιασε το χέρι.

—«Κουράγιο, Βασίλω, πάει ο γυιόκας σου…»

Η γυναίκα πάγωσε.

—«Πού είναι ο Σπύρος;» είπε απότομα.

Κανείς δεν απάντησε.

Και τότε κατάλαβε.

Όχι από λόγια.

Από τη σιωπή.

Από τα πρόσωπα.

Από τον θρήνο που βάραινε την αυλή.

Οι σακούλες έπεσαν από τα χέρια της.

—«Όχι…»

Έκανε δυο βήματα πίσω.

—«Όχι το παιδί μου…»

Η κραυγή της ακούστηκε σ’ όλο το χωριό.

Ήταν κραυγή μάνας που της ξερίζωσαν την ψυχή.

Την ημέρα της κηδείας, το χωριό ντύθηκε στα μαύρα.

Οι καμπάνες χτυπούσαν αργά, βαριά, σαν να θρηνούσαν κι εκείνες.

Άνθρωποι από τα γύρω χωριά ήρθαν να τον αποχαιρετήσουν.

Όλοι μιλούσαν για τον χαρακτήρα του.

Για τη μόρφωσή του.

Για την καλοσύνη του.

Ο πατέρας στεκόταν σκυφτός, σαν άνθρωπος που έχασε τον δρόμο του μέσα στη ζωή.

Η μάνα έκλαιγε δίχως παρηγοριά.

Η παντρεμένη αδελφή του στεκόταν δίπλα της, βουβή, κρατώντας τον πόνο σαν πέτρα στο στήθος.

Και κάπου μακριά, στον κάμπο, το άλλο χωράφι περίμενε ακόμη τις σωλήνες που δεν έφτασαν ποτέ.

Μα όσοι πέρασαν αργότερα από εκείνο το σημείο, κάτω από τα καλώδια της υψηλής τάσης, χαμήλωναν ασυναίσθητα το βλέμμα.

Σαν να φοβούνταν ακόμη εκείνο το αόρατο χέρι της μοίρας, που μέσα σε μια στιγμή πήρε ένα νέο παιδί και βύθισε ολόκληρο το χωριό σε πένθος.

Γιατί υπάρχουν άνθρωποι που, όσο λίγο κι αν ζήσουν, αφήνουν πίσω τους μια σιωπή μεγαλύτερη από τον χρόνο που έζησαν.

Ο ξυλογλύπτης του πάρκου του Αϊ Γιώργη: Ο Κώστας Βότσιος που έδωσε ζωή στους κορμούς των δέντρων

 

Στην καρδιά του πάρκου του Αϊ Γιώργη Τρικάλων, εκεί όπου μικροί και μεγάλοι αναζητούν στιγμές άθλησης, αναψυχής και ξεκούρασης μέσα στο καταπράσινο τοπίο, ένας άνθρωπος κατάφερε να αφήσει το δικό του ξεχωριστό αποτύπωμα. Ο συγχωριανός μας Κώστας Βότσιος, υπάλληλος της Αστικής Ανάπτυξης Τρικάλων του Δήμου Τρικκαίων, δεν περιορίστηκε απλώς στα υπηρεσιακά του καθήκοντα. Με περίσσιο μεράκι, αγάπη για τη φύση και καλλιτεχνική ευαισθησία, δημιούργησε έναν μικρό παραμυθένιο κόσμο από ξύλο, που πλέον αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας του πάρκου.

Αξιοποιώντας σπασμένους κορμούς δέντρων - υλικά που υπό άλλες συνθήκες θα κατέληγαν σε καυσόξυλα - ο Κώστας Βότσιος κατάφερε να μεταμορφώσει το φθαρμένο και εγκαταλελειμμένο σε έργο τέχνης. Διδαγμένος στην τέχνη της ξυλογλυπτικής, με υπομονή, δεξιοτεχνία και φαντασία, έδωσε νέα ζωή στο ξύλο, δημιουργώντας μορφές που μοιάζουν να ξεπηδούν μέσα από το φυσικό περιβάλλον του πάρκου.

Περπατώντας κανείς στον χώρο, αντικρίζει έναν ολόκληρο ξυλόγλυπτο κόσμο: έναν επιβλητικό παπαγάλο σκαλισμένο πάνω σε κορμό δέντρου, μπούφους και κουκουβάγιες που μοιάζουν να αγρυπνούν ανάμεσα στα δέντρα, τρυποκάρυδους, χελώνες, σκίουρους, αρκούδες, σαλιγκάρια, μανιτάρια, βατράχους, φίδια και άλλα ζώα και πλάσματα της φύσης. Όλα μοιάζουν να βρίσκονται εκεί από πάντα, σαν να γεννήθηκαν μαζί με το πάρκο, εναρμονισμένα απόλυτα με το φυσικό τοπίο.

Οι φωτογραφίες του καλλιτέχνη δίπλα στα ξυλόγλυπτα έργα του αποτυπώνουν εύγλωττα αυτή τη βαθιά σχέση δημιουργού και έργου. Με τα εργαλεία της τέχνης του στα χέρια και το βλέμμα στραμμένο στα δημιουργήματά του, ο Κώστας Βότσιος μοιάζει να συνομιλεί με το ξύλο, να αφουγκράζεται τις μορφές που κρύβονται μέσα του και να τις απελευθερώνει.

Οι επισκέπτες του πάρκου δεν κρύβουν τον θαυμασμό τους όταν συναντούν τα έργα του. Παιδιά στέκονται με απορία και ενθουσιασμό μπροστά στα ξυλόγλυπτα ζώα, ενώ οι μεγαλύτεροι αναγνωρίζουν την αισθητική αξία και τη μοναδικότητα αυτής της πρωτοβουλίας. Η αποδοχή και η αγάπη του κόσμου υπήρξαν για τον ίδιο η μεγαλύτερη ανταμοιβή. Όπως και οι ανθρώπινες σχέσεις που ανέπτυξε στο εργασιακό του περιβάλλον, με τη διοίκηση και τους συναδέλφους του, οι οποίες λειτούργησαν ως πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.

Ωστόσο, το παραμύθι αυτό στο πάρκο του Αϊ Γιώργη φτάνει, τουλάχιστον προς το παρόν, στο τέλος του. Όταν τον επισκεφθήκαμε και τον φωτογραφίσαμε ανάμεσα στα έργα του, ο ίδιος μας ανακοίνωσε πως σήμερα Παρασκευή είναι η τελευταία ημέρα εργασίας του. Ο Κώστας Βότσιος αφήνει πίσω του τον Δήμο Τρικκαίων και σύντομα παίρνει τον δρόμο της μετανάστευσης για τη Γερμανία, αναζητώντας μια νέα αρχή.

Η είδηση προκαλεί ανάμικτα συναισθήματα. Από τη μία, η ελπίδα για ένα καλύτερο μέλλον για έναν δημιουργικό άνθρωπο, από την άλλη, η πικρία για την απώλεια ενός ταλαντούχου καλλιτέχνη που μετέτρεψε έναν δημόσιο χώρο σε τόπο αισθητικής, φαντασίας και ζωντανής επαφής με τη φύση.

Το καλλιτεχνικό του έργο στο πάρκο σταματά εδώ. Όμως τα ξυλόγλυπτα που δημιούργησε θα παραμένουν εκεί, σιωπηλοί φύλακες του χώρου, για να θυμίζουν την παρουσία ενός ανθρώπου που είδε στους σπασμένους κορμούς όχι το τέλος, αλλά μια νέα αρχή. Ο Κώστας Βότσιος φεύγει, μα αφήνει πίσω του ένα μικρό ξύλινο σύμπαν - μια παρακαταθήκη ομορφιάς στο πάρκο του Αϊ Γιώργη, που θα συνεχίσει να εμπνέει και να συγκινεί τους επισκέπτες για χρόνια.

ΠΟΤΑΜΑΚΙ

 

Αργόσυρτο και σχεδόν ακίνητο είναι το ποταμάκι που ρέει μέσα στον κάμπο. Όμως, παρ’ όλη τη νωθρότητά του, κατορθώνει και κλέβει την καρδιά μου και τη φυγαδεύει σε μακρινούς ωκεανούς. Εγώ είμαι πάντα εδώ, σταθερός, ριζωμένος στο νερό, μαγνητισμένος από την πεδινή ακινησία, ναρκωμένος από παράξενα όνειρα, προικισμένος με τις δυνάμεις της ευφορίας του χώματος, ώστε να αντέχω μια καρδιά που ξενιτεύεται ανελλιπώς. Ζω ήσυχα, απλά και ταπεινά, με τον τρόπο μου. Αόρατος. 

Του Ηλία Κεφάλα