Πεσμένη, κι όμως αθάνατη Ελλάδα

 

Σήμερα, 25η Μαρτίου, ημέρα μνήμης και εθνικής υπερηφάνειας, στεκόμαστε με σεβασμό απέναντι στην ιστορία και στις θυσίες που σφράγισαν την πορεία του ελληνικού έθνους προς την ελευθερία. Είναι μια ημέρα που ενώνει το παρελθόν με το παρόν, αναδεικνύοντας τη δύναμη της ψυχής ενός λαού που, ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές, δεν έπαψε να αγωνίζεται και να ελπίζει.

Μέσα από τα λόγια του Λόρδου Βύρωνα, του μεγάλου φιλέλληνα που ύμνησε και αγάπησε την Ελλάδα, αναδύεται η διαχρονική εικόνα μιας πατρίδας πληγωμένης αλλά αθάνατης - μιας Ελλάδας που, ακόμη και «πεσμένη», συνεχίζει να εμπνέει, να αντιστέκεται και να διδάσκει.

Ας κρατήσουμε ζωντανό το νόημα της ημέρας, τιμώντας όχι μόνο το παρελθόν, αλλά και την ευθύνη μας απέναντι στο μέλλον.

«Όμορφη Ελλάδα!
Λείψανο θλιβερό παλιάς μεγαλοσύνης!
Νεκρή, κι όμως αθάνατη!
Πεσμένη ακόμα δίνεις!»

Όταν ο Δάσκαλος γίνεται μνήμη και τα δάκρυα ευγνωμοσύνη

 Του Δημήτρη Τσιγάρα

Στις 22 Μαρτίου 2026, μέσα σε μια αίθουσα που δεν φιλοξενούσε απλώς μια τελετή αλλά μια ζωντανή μνήμη, ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος Τρικάλων τίμησε έναν άνθρωπο που αφιέρωσε τη ζωή του σε ό,τι δεν φθείρεται εύκολα: στη γνώση, στην ιστορία και στη γλώσσα του τόπου. Το «Βραβείο Φιλίας Τρικάλων 2025» απονεμήθηκε στον Δημήτριο Πλιάτσικα, έναν δάσκαλο που δεν δίδαξε μόνο μαθήματα, αλλά άφησε ίχνη ψυχής σε όσους στάθηκαν απέναντί του.

Κι όμως, η πιο δυνατή στιγμή της βραδιάς δεν βρισκόταν στα λόγια των επαίνων ούτε στα επίσημα χειροκροτήματα. Βρισκόταν σε μια εικόνα σχεδόν σιωπηλή, μα εκκωφαντική στην ουσία της: δύο παλιοί μαθητές, ο Θεόδωρος Νημάς και ο Δημήτρης Σούλας, στέκονταν απέναντι στον δάσκαλό τους, όχι πια ως παιδιά που ζητούν καθοδήγηση, αλλά ως ώριμοι άνθρωποι που επιστρέφουν για να αποδώσουν ευγνωμοσύνη.

Η στιγμή εκείνη έμοιαζε να έχει ξεφύγει από τον χρόνο. Ο 88χρονος καθηγητής, με το βάρος των χρόνων αλλά και τη διαύγεια μιας ζωής γεμάτης νόημα, στεκόταν απέναντί τους, και ανάμεσά τους κυλούσε κάτι που δεν αποτυπώνεται εύκολα με λέξεις: μια αόρατη συνέχεια, μια γέφυρα από το παρελθόν στο παρόν.

Και τότε, τα δάκρυα. Ο Δημήτρης Σούλας δεν μπόρεσε να τα συγκρατήσει. Έσταζαν αβίαστα, σαν να είχαν δική τους μνήμη, σαν να κουβαλούσαν μέσα τους όλες τις στιγμές που ένας δάσκαλος στάθηκε φως σε μια νεότερη ζωή. Δεν ήταν δάκρυα λύπης, ήταν δάκρυα πληρότητας, εκείνης της σπάνιας συγκίνησης που γεννιέται όταν ο άνθρωπος αναγνωρίζει το χρέος του προς κάποιον που τον διαμόρφωσε.

Η σκηνή έμοιαζε πράγματι με πίνακα ζωγραφικής. Όχι έναν στατικό πίνακα, αλλά έναν που πάλλεται από συναισθήματα: αγάπη που δεν ειπώθηκε ποτέ ολόκληρη, υπερηφάνεια που δεν χρειάστηκε λόγια, ευγνωμοσύνη που βρήκε τελικά τον τρόπο να φανερωθεί. Οι τρεις μορφές -ο δάσκαλος και οι μαθητές- συνέθεταν ένα τρίπτυχο ανθρώπινης συνέχειας, όπου η γνώση δεν είναι απλώς μετάδοση πληροφοριών, αλλά πράξη βαθιάς σχέσης.

Εκείνη τη στιγμή, η έννοια της «φιλίας» που φέρει το όνομα του βραβείου αποκτούσε το αληθινό της περιεχόμενο. Δεν ήταν μια τυπική λέξη, ήταν ο δεσμός που γεννιέται όταν ο δάσκαλος δεν περιορίζεται στο καθήκον του, αλλά αγγίζει την ύπαρξη του άλλου. Και ο μαθητής, χρόνια μετά, επιστρέφει όχι από υποχρέωση, αλλά από ανάγκη ψυχής.

Ίσως τελικά οι πιο σπουδαίες διακρίσεις να μην είναι εκείνες που απονέμονται σε μια σκηνή, αλλά εκείνες που καθρεφτίζονται στα μάτια των ανθρώπων. Εκεί, όπου η μνήμη γίνεται συγκίνηση και η συγκίνηση μετατρέπεται σε σιωπηλή υπόσχεση: ότι τίποτα από όσα δίνονται με αλήθεια δεν χάνεται.

Και έτσι, εκείνη τη μέρα στα Τρίκαλα, δεν τιμήθηκε μόνο ένας φιλόλογος. Τιμήθηκε η ίδια η σχέση δασκάλου και μαθητή - εκείνη η αόρατη κληρονομιά που συνεχίζει να φωτίζει ζωές, πολύ μετά το τέλος κάθε μαθήματος.

 

Μια βραδιά ποίησης και γης: Αφιέρωμα στον Ηλία Κεφάλα

Μια ξεχωριστή ποιητική βραδιά, γεμάτη συγκίνηση και λογοτεχνική ευαισθησία, πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, προς τιμήν του συντοπίτη μας ποιητή Ηλία Κεφάλα.

Στην κατάμεστη αίθουσα του Σουίτα Art Cafe, οι Τρικαλινοί λογοτέχνες Αγαθοκλής Αζέλης, Αλέξανδρος Βαναργιώτης, Παρασκευή Αλέξη, Ελένη Αλεξίου, Ελπίδα Θεοφανίδου, Γεωργία Κολοβελώνη, Ρόρη Μάτη και Νίκη Χαλκιαδάκη ένωσαν τις φωνές τους για να τιμήσουν το έργο και την παρουσία του δημιουργού.

Οι ομιλητές ανέδειξαν με λόγο ουσιαστικό και θερμό το ποιητικό αποτύπωμα του Ηλία Κεφάλα, ένα αποτύπωμα βαθύ και χαρακτηριστικό στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Η ποίησή του, «που μυρίζει σώμα και χώμα», όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, φέρει έντονα τα στοιχεία της βιωματικής εμπειρίας και της γήινης αλήθειας, συνδέοντας τον άνθρωπο με τη φύση και την καταγωγή του.

Ιδιαίτερη μνεία έγινε στον τρόπο ζωής του ποιητή, ο οποίος, μακριά από τη θορυβώδη καθημερινότητα των πόλεων, ζει αποτραβηγμένος στον γενέθλιο τόπο του, τον Μέλιγο, υπηρετώντας αθόρυβα την τέχνη του λόγου. Εκεί, μέσα στη σιωπή της υπαίθρου, παρατηρεί την αέναη δύναμη της φύσης να αναγεννάται και να επιμένει, ανίκητη μέσα στον χρόνο - μια εικόνα που διαπερνά και τη δημιουργία του.

Η βραδιά κορυφώθηκε με την απαγγελία ποιημάτων από τις συλλογές του, προσφέροντας στο κοινό μια άμεση επαφή με τον ποιητικό του κόσμο. Στο τέλος της εκδήλωσης, ο ίδιος ο ποιητής, εμφανώς συγκινημένος, ευχαρίστησε θερμά τους διοργανωτές και το κοινό για την τιμητική αυτή πρωτοβουλία και διάβασε ο ίδιος επιλεγμένα ποιήματά του, χαρίζοντας μια αυθεντική και βαθιά ανθρώπινη στιγμή.

Ήταν μια βραδιά όπου η ποίηση δεν λειτούργησε απλώς ως τέχνη, αλλά ως κοινός τόπος συνάντησης, μνήμης και συγκίνησης - μια αληθινή γιορτή του λόγου και της ψυχής.

Η συναυλία του πρωινού

Υπάρχουν μηνύματα που δεν ζητούν απάντηση, ζητούν απλώς να σταθείς για λίγο μέσα τους, σαν να στέκεσαι σε μια αυλή νωρίς το πρωί. Το μήνυμα της Ρούλας Σταυρέκα δεν είναι μόνο μια πρόσκληση να ακούσεις ένα τραγούδι, είναι μια υπενθύμιση πως η ζωή, ακόμη και μέσα στον θόρυβο της πόλης, βρίσκει τρόπους να ψιθυρίζει ομορφιά.

Και τότε τα βλέπεις. Πάνω στα πεύκα και τα κυπαρίσσια, μικρές σκιές που πάλλονται με το πρώτο φως. Τα κοτσύφια στέκονται στις άκρες των κλαδιών, με το στήθος ελαφρά φουσκωμένο, σαν να κρατούν μέσα τους μια ανάσα που ανυπομονεί να γίνει τραγούδι. Το ράμφος ανοίγει και κλείνει ρυθμικά, και κάθε νότα μοιάζει να ξεπηδά από μια αόρατη πηγή χαράς. Άλλοτε μένουν ακίνητα, κι άλλοτε τινάζονται ελαφρά, αλλάζοντας θέση, σαν να συνομιλούν μεταξύ τους πάνω από τις στέγες.

Στις ελιές του κήπου, το φως γλιστρά πάνω στα φύλλα και σπάει σε μικρές ανταύγειες, κι εκεί, ανάμεσα στο ασημί και το πράσινο, ξεχωρίζεις τα πουλιά να εναλλάσσονται - το ένα αρχίζει, το άλλο απαντά. Κι όλο αυτό είναι μια ζωντανή συνομιλία, μια αόρατη ορχήστρα που απλώνεται στον αέρα. Κι όταν μαζεύονται περισσότερα, τότε η πόλη αλλάζει πρόσωπο: η καθημερινότητα υποχωρεί και για λίγο όλα μοιάζουν να ανήκουν σε αυτή τη λεπτή, εύθραυστη μουσική.

Είναι παράξενο πώς κάτι τόσο απλό -ένα κοτσύφι πάνω σε ένα κλαδί- μπορεί να γίνει ολόκληρη εμπειρία. Όχι απλώς ήχος, αλλά χρόνος που σταματά. Γιατί εκείνη τη στιγμή, με τον καφέ στο χέρι και το πρωινό φως να απλώνεται σιγά πάνω στα δέντρα, ο άνθρωπος δεν είναι πια βιαστικός. Δεν κυνηγά. Ακούει. Και μέσα σε αυτό το άκουσμα, κάτι από μέσα του μαλακώνει.

Η Ρούλα, στο μύνημα που μας έστειλε για το κελάηδισμα των πουλιών στη γειτονιά της, δεν περιγράφει απλώς μια συνήθεια, περιγράφει έναν τρόπο ύπαρξης. Να επιτρέπεις στον εαυτό σου να συγκινηθεί από το επαναλαμβανόμενο, από το καθημερινό, από το φαινομενικά ασήμαντο. Να βγαίνεις ακόμη και στο κρύο, όχι από ανάγκη, αλλά από επιθυμία να συναντήσεις αυτό που δεν κρατιέται - το τραγούδι που θα ακουστεί και θα χαθεί.

Και ίσως αυτή να είναι η πιο αληθινή «συναυλία»: όχι εκείνη που οργανώνεται με φώτα και σκηνές, αλλά εκείνη που συμβαίνει χωρίς να σε περιμένει, χωρίς εισιτήριο, χωρίς χειροκρότημα στο τέλος. Μια μουσική που δεν ανήκει σε κανέναν και όμως γίνεται, για λίγο, δική σου.

Μέσα σε έναν κόσμο που επιμένει να μετρά, να βιάζεται, να γεμίζει τον χρόνο, τέτοιες στιγμές μοιάζουν σχεδόν πράξεις αντίστασης. Να κάθεσαι και να ακούς. Να μην κάνεις τίποτα άλλο. Να αφήνεις το πρωί να σε βρίσκει παρόντα.

Ίσως τελικά η ευτυχία να μην είναι κάτι που κατακτιέται, αλλά κάτι που επιτρέπεται. Όπως ακριβώς ένα πουλί που θα έρθει στο δέντρο σου - δεν μπορείς να το καλέσεις με βεβαιότητα, αλλά μπορείς να είσαι εκεί όταν τραγουδήσει.

Τέτοιες όμορφες στιγμές αξίζει να τις μοιραζόμαστε

 

Η συγχωριανή μας Στεφανία Μάμαλη ανάρτησε στο FB ένα γράμμα του ανεψιού της με το σχόλιο:

«Ότι πιο όμορφο διάβασα σήμερα για να πάει καλά η μέρα. Ευχαριστώ πολύ Αντώνη, και η θεία σε αγαπάει πολύ και θα είναι πάντα δίπλα σου!»

***

Τι όμορφη υπενθύμιση πως η αγάπη βρίσκει πάντα τον πιο απλό και καθαρό τρόπο να ειπωθεί… Μέσα σε λίγες παιδικές γραμμές, ο μικρός Αντώνης χωράει όλη τη ζεστασιά του κόσμου, εκείνη που δεν χρειάζεται περίτεχνες λέξεις για να γίνει αληθινή. Και ίσως αυτό είναι το πιο πολύτιμο μάθημα: πως οι πιο ουσιαστικές σχέσεις χτίζονται σε μικρές, καθημερινές εκφράσεις τρυφερότητας.

Να τον χαίρεσαι Στεφανία και να είσαι πάντα εκεί, όπως ήδη του υπόσχεσαι - γιατί αυτά τα «θα είμαι δίπλα σου» είναι που ριζώνουν βαθιά μέσα στα παιδιά και τα κάνουν να ανθίζουν με σιγουριά και φως.

Απονομή του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων 2025» στον φιλόλογο Δημήτριο Πλιάτσικα

 

Μια σημαντική πολιτιστική εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το πρωί της Κυριακής στην αίθουσα της «Βιβλιοθήκης Παναγιώτη και Μαρίας Χατζηγάκη – Φ.Ι.ΛΟ.Σ.», με επίκεντρο την τιμή σε έναν άνθρωπο που αφιέρωσε τη ζωή του στη γνώση, την ιστορία και τη γλώσσα του τόπου.

Ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων απένειμε το «Βραβείο Φιλίας Τρικάλων 2025» στον Καλαμπακιώτη φιλόλογο καθηγητή Δημήτριο Πλιάτσικα, αναγνωρίζοντας την πολυετή και πολύτιμη προσφορά του στην επιστημονική έρευνα και την πολιτιστική ανάδειξη της περιοχής.

Την εκδήλωση άνοιξε ο γενικός γραμματέας του Διοικητικού Συμβουλίου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., Δημήτριος Τσιγάρας, ο οποίος αναφέρθηκε στον θεσμό του «Βραβείου Φιλίας Τρικάλων», υπογραμμίζοντας τη σημασία του ως μιας διαρκούς προσπάθειας τιμής προς ανθρώπους που με το έργο και τη δράση τους ενισχύουν την πολιτιστική ταυτότητα και την πνευματική κληρονομιά του τόπου.

Για το έργο του τιμώμενου μίλησε η καθηγήτρια Αγγλικών και μέλος του Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., Ευαγγελία Μπαρούτα, η οποία ανέδειξε τη συνέπεια, το εύρος και τη βαθιά επιστημονική αξία της προσφοράς του.

Ιδιαίτερα συγκινητική υπήρξε και η ομιλία του φιλολόγου Νίκου Κατοίκου, ο οποίος τόνισε χαρακτηριστικά:
«Ο σημερινός τιμώμενος είναι ο άνθρωπος που τίμησε πολλαπλώς τη γενέτειρά του, την Καλαμπάκα, και ως χαρισματικός δάσκαλος και ως αξιόλογος συγγραφέας και ως σπουδαίος ερευνητής της τοπικής ιστορίας μας».

Ακολούθησε η απονομή του βραβείου από τον πρόεδρο του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., Θεόδωρο Νημά, και τον αντιπρόεδρο Δημήτριο Σούλα, μέσα σε κλίμα θερμής αναγνώρισης και σεβασμού προς τον τιμώμενο.

Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με σύντομη αντιφώνηση του Δημητρίου Πλιάτσικα, ο οποίος αποτελεί εξέχουσα μορφή της φιλολογικής και ιστορικής έρευνας στην περιοχή της Καλαμπάκας. Μέσα από το συγγραφικό του έργο – φιλολογικό και ιστορικό – αλλά και μέσα από πλήθος δημοσιευμάτων, έχει συμβάλει καθοριστικά στην ανάδειξη της τοπικής ιστορίας, στη διάσωση και καταγραφή της λαογραφίας και στην προβολή του γλωσσικού πλούτου της περιοχής.

Το έργο του δεν περιορίζεται σε ακαδημαϊκό επίπεδο, αλλά λειτουργεί ως ζωντανή γέφυρα σύνδεσης της τοπικής κοινωνίας με την ιστορική της ταυτότητα, ενισχύοντας τη συλλογική μνήμη και την πολιτιστική αυτογνωσία.

Η φετινή βράβευση αναδεικνύει με ιδιαίτερη έμφαση τη σημασία της φιλολογικής έρευνας και της τοπικής ιστοριογραφίας, σε μια εποχή όπου η διατήρηση της ιστορικής συνέχειας και της πολιτιστικής κληρονομιάς καθίσταται πιο επίκαιρη από ποτέ.

Βαλτινό - Κρύα Βρύση 1-2 Μεγάλο διπλό και άνοδος για την Κρύα Βρύση

 

Σπουδαία εκτός έδρας νίκη που ισοδυναμεί με άνοδο πανηγύρισε η Κρύα Βρύση, επικρατώντας με 1-2 του Βαλτινού στο μεγάλο ντέρμπι της 20ης αγωνιστικής της Β’ Ερασιτεχνικής (2ος όμιλος) της ΕΠΣΤ.

Οι φιλοξενούμενοι μπήκαν δυνατά στο παιχνίδι και στο πρώτο ημίχρονο έθεσαν τις βάσεις για τη μεγάλη νίκη, έχοντας ως πρωταγωνιστές τους Νάκη και Χριστοδουλόπουλο, που βρήκαν δίχτυα και έδωσαν σημαντικό προβάδισμα στην ομάδα τους.

Το πρώτο γκολ, ωστόσο, προκάλεσε έντονες διαμαρτυρίες από την πλευρά του Βαλτινού, καθώς οι γηπεδούχοι υποστήριξαν πως υπήρχε θέση οφσάιντ, χωρίς όμως η απόφαση των διαιτητών να αλλάξει.

Στην επανάληψη, το Βαλτινό προσπάθησε να αντιδράσει και κατάφερε να μειώσει σε 1-2 με εντυπωσιακή απευθείας εκτέλεση φάουλ του Καμέα, δίνοντας νέο ενδιαφέρον στο ματς. Παρά την πίεση στα τελευταία λεπτά, η Κρύα Βρύση διατήρησε το προβάδισμα και πήρε ένα πολύτιμο «διπλό».

Το παιχνίδι συγκέντρωσε το ενδιαφέρον πολλών φιλάθλων, που έδωσαν δυναμικό «παρών» στις κερκίδες, δημιουργώντας ατμόσφαιρα αντάξια της σημασίας του αγώνα.

Διαιτητές της αναμέτρησης ήταν οι Κουτσάγιας, Σιτζιμής και Παπαβασιλείου.

Με αυτή τη νίκη, η Κρύα Βρύση αύξησε τη διαφορά στους 7 βαθμούς από τους διώκτες της και, δύο αγωνιστικές πριν το φινάλε, εξασφάλισε και μαθηματικά την επιστροφή της στην Α’ Ερασιτεχνική κατηγορία.

Αποτελέσματα 20ης αγωνιστικής:

·         Βαλτινό – Κρύα Βρύση 1-2

·         Ασπρόβαλτος – Γοργογύρι 1-4

·         Ροπωτό – Πιαλεία 2-1

·         Χρυσομηλιά – Φωτεινό 3-2

·         Πηγή – Άθλος 2-2

Οι τελευταίοι θεμελιωτές

 

Προχωρούσαν αργά, σαν να μετρούσαν τον δρόμο όχι με βήματα αλλά με μνήμες. Τα μπαστούνια τους δεν ήταν απλώς στήριγμα του σώματος, ήταν προέκταση μιας ζωής που είχε λυγίσει, μα δεν είχε σπάσει. Κάθε χτύπημα στο χώμα έμοιαζε με υπόμνηση: «ήμασταν εδώ πριν από εσάς».

Ο Κώστας Πέτρου και ο Γιώργος Γούσιας δεν ήταν απλοί γέροντες. Ήταν οι σιωπηλοί θεμελιωτές ενός κόσμου που οι νεότεροι κατοικούσαν χωρίς να τον σκέφτονται. Τα σπίτια, οι δρόμοι, τα χωράφια, ακόμα και η ίδια η αίσθηση του «ανήκειν» είχαν περάσει κάποτε από τα χέρια τους. Εκείνοι κουβάλησαν πέτρα την πέτρα, όχι μόνο για να χτίσουν το χωριό, αλλά για να χτίσουν την ιδέα του.

Στα πρόσωπά τους ήταν χαραγμένος ο χρόνος - όχι σαν εχθρός, αλλά σαν παλιός συνοδοιπόρος. Οι ρυτίδες τους δεν ήταν σημάδια φθοράς, ήταν γραμμές μιας άγραφης ιστορίας. Μιας ιστορίας που δεν καταγράφηκε ποτέ σε βιβλία, αλλά ζούσε μέσα σε βλέμματα, σε σιωπές, σε μικρές καθημερινές χειρονομίες.

Κι όμως, μέσα σε αυτή τη βραδύτητα της ηλικίας, υπήρχε κάτι βαθιά αξιοπρεπές. Δεν παραδίνονταν στον χρόνο, τον αποδέχονταν. Περπατούσαν όρθιοι, όσο τους επέτρεπαν τα πόδια τους, σαν να ήθελαν να δώσουν ένα τελευταίο μάθημα: πως η ζωή δεν μετριέται με τη δύναμη της νιότης, αλλά με την αντοχή της ψυχής.

Ίσως οι νεότεροι να τους έβλεπαν και να προσπερνούσαν. Ίσως να μην καταλάβαιναν πως μπροστά τους περνούσε το ίδιο το παρελθόν του χωριού, ζωντανό ακόμη, έστω και σκυφτό. Μα το χώμα θυμόταν. Ο δρόμος που πατούσαν θυμόταν. Και κάπου βαθιά, ακόμη και όσοι δεν ήξεραν, ένιωθαν μια ανεξήγητη ευγνωμοσύνη.

Γιατί κάθε χωριό έχει τις μορφές του - εκείνες που δεν φωνάζουν, δεν διεκδικούν, δεν ζητούν τίποτα. Μόνο περπατούν αργά, κρατώντας μπαστούνι, κουβαλώντας έναν κόσμο που σιγά σιγά απομακρύνεται.

Κι όσο θα υπάρχουν άνθρωποι σαν αυτούς, έστω και για λίγο ακόμη, το Βαλτινό δεν θα είναι απλώς τόπος. Θα είναι μνήμη. Θα είναι συνέχεια. Θα είναι ζωή που επιμένει.

Αναγκαία παρέμβαση για την οδική ασφάλεια στο Βαλτινό

 

Με στόχο την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας και την προστασία των κατοίκων, ιδιαίτερα των μαθητών, πραγματοποιήθηκαν σημαντικές εργασίες διαγράμμισης και συντήρησης διαβάσεων στο Βαλτινό, έπειτα από πρωτοβουλία του Τοπικού Προέδρου Βάιου Τσιγάρα.

Συγκεκριμένα, προχώρησε η διαγράμμιση του κεντρικού δρόμου του χωριού, ενώ παράλληλα συντηρήθηκαν οι υφιστάμενες διαβάσεις πεζών, οι οποίες είχαν σε μεγάλο βαθμό ξεθωριάσει με την πάροδο του χρόνου, καθιστώντας την κυκλοφορία επικίνδυνη. Οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν σε κομβικά σημεία με αυξημένη κίνηση, όπως στην περιοχή του Γυμνασίου και Λυκείου, στο Δημαρχείο, στο Δημοτικό Σχολείο, καθώς και στον παράδρομο πλησίον της οικίας του Γάκη.

Τα συγκεκριμένα σημεία αποτελούν καθημερινά περάσματα μαθητών και κατοίκων, γεγονός που καθιστούσε επιτακτική την ανάγκη για άμεση δράση. Η προηγούμενη κατάσταση των διαβάσεων, που είχαν σχεδόν εξαφανιστεί, αύξανε σημαντικά τον κίνδυνο πρόκλησης ατυχημάτων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, παρά τη σοβαρότητα του ζητήματος, δεν είχε υπάρξει μέχρι πρότινος μέριμνα από τους αρμόδιους φορείς, όπως η Περιφέρεια και ο Δήμος. Η πρωτοβουλία της Τοπικής Κοινότητας Βαλτινού έρχεται, λοιπόν, να καλύψει ένα σημαντικό κενό, αποκαθιστώντας βασικές υποδομές οδικής ασφάλειας.

Η παρέμβαση αυτή αναδεικνύει τη σημασία της τοπικής δράσης και της εγρήγορσης των κοινοτικών αρχών, όταν πρόκειται για ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα και την ασφάλεια των πολιτών.

Στιγμή πριν γίνει μνήμη

 

Στέκονται ακίνητοι, σαν να θέλουν να κρατήσουν τον χρόνο από το μανίκι πριν τους ξεφύγει. Η πέτρα του σχολείου πίσω τους βαριά και σταθερή, σαν μνήμη που δεν μετακινείται, κι εκείνοι μπροστά της – άνθρωποι της στιγμής, κι όμως έτοιμοι να γίνουν παρελθόν.

Ο Νίκος Καλαμπάκας με τη γυναίκα του Δήμητρα και τα παιδιά τους –τον Βαγγέλη και τον Κώστα– στέκονται με μια σοβαρότητα που δεν ταιριάζει στις Απόκριες. Δίπλα τους ο Γιώργος Καλαμπάκας με τη δική του συντροφιά, τη Στεφανία. Οι μεγάλοι φορούν την ευθύνη της ζωής στα πρόσωπά τους. Τα ρούχα τους καθαρά, προσεγμένα, σαν να τιμούν τη στιγμή, σαν να ξέρουν πως η φωτογραφία αυτή δεν είναι απλώς μια ανάμνηση, αλλά μια απόδειξη ύπαρξης.

Και όμως, τα παιδιά σπάνε τη σοβαρότητα. Μπροστά, σκυφτά και παιχνιδιάρικα, κρατούν ψεύτικα όπλα, μιμούμενα έναν κόσμο που δεν καταλαβαίνουν ακόμη. Είναι Απόκριες – η γιορτή της μεταμόρφωσης, της άδειας να είσαι κάτι άλλο. Μα ακόμη και στο παιχνίδι τους υπάρχει μια παράξενη ένταση, σαν να καθρεφτίζεται μέσα τους μια εποχή που αλλάζει.

Στο πλάι, ένα παιδί με καουμπόικο καπέλο, ο γιος του Γιώργου, ο Θεόδωρος λίγο πιο μόνος του, χαμένος στον δικό του ρόλο. Και στο βάθος, σχεδόν διστακτικά, ο μικρός Νίκος Μπαρούτας και ο Γιάννης Πέτρου εισχωρούν στο κάδρο. Δεν ανήκουν «επισήμως» στη φωτογραφία, κι όμως είναι εκεί. Όπως συμβαίνει πάντα στη ζωή: οι πιο αυθόρμητες παρουσίες είναι εκείνες που δίνουν στην εικόνα την αλήθεια της.

Το 1972. Ένα χωριό, ένα σχολείο, λίγες οικογένειες, μια κοινή ανάσα. Κανείς τους ίσως δεν σκέφτεται ότι αυτή η στιγμή θα επιζήσει όλων τους. Ότι κάποτε, χρόνια μετά, τα πρόσωπα αυτά θα διαβάζονται σαν χάρτης: ποιος έμεινε, ποιος έφυγε, ποιος μεγάλωσε, ποιος χάθηκε.

Η φωτογραφία εκτός από τα πρόσωπα, κρατά και την αμηχανία, τη σιωπηλή περηφάνια, το παιχνίδι, την περιέργεια των παιδιών στο βάθος. Κρατά έναν κόσμο που δεν ήξερε ακόμη πόσο γρήγορα θα αλλάξει.

Και ίσως αυτό είναι το πιο στοχαστικό στοιχείο της: ότι όλοι τους, εκείνη τη στιγμή, απλώς στέκονται για μια φωτογραφία. Μα στην πραγματικότητα, στέκονται στο κατώφλι του χρόνου, αφήνοντας πίσω τους ένα ίχνος που θα συνεχίσει να κοιτάζει εμάς.

Αφιέρωμα στον ποιητή Ηλία Κεφάλα - Μια βραδιά ποίησης στα Τρίκαλα

 

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, τη Δευτέρα 23 Μαρτίου 2026, τα Τρίκαλα φιλοξενούν μια ξεχωριστή λογοτεχνική εκδήλωση αφιερωμένη στον αγαπημένο ποιητή Ηλία Κεφάλα. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στον φιλόξενο χώρο του Σουίτα Art Café, έναν τόπο που έχει συνδεθεί με την καλλιτεχνική έκφραση και τις πνευματικές αναζητήσεις της πόλης.

Η βραδιά υπόσχεται να είναι μια γιορτή της ποίησης, όπου ο λόγος, το συναίσθημα και η ανθρώπινη εμπειρία θα συναντηθούν μέσα από απαγγελίες και δημιουργικές παρεμβάσεις. Στο αφιέρωμα συμμετέχουν οι Αγαθοκλής Αζέλης, Παρασκευή Αλέξη, Ελένη Αλεξίου, Αλέξανδρος Βαναργιώτης, Ελπίδα Θεοφανίδου, Γεωργία Κολοβελώνη, Ρόρη Μάτη και Νίκη Χαλκιαδάκη, οι οποίοι θα δώσουν τη δική τους φωνή στο έργο και την παρουσία του τιμώμενου ποιητή.

Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτελεί η παρουσία του ίδιου του Ηλία Κεφάλα, που θα συνομιλήσει με το κοινό μέσα από τα ποιήματά του, προσφέροντας μια άμεση και ζωντανή εμπειρία της ποιητικής δημιουργίας. Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να ακούσει «ωραία ποιήματα», να ταξιδέψει μέσα από λέξεις και εικόνες και να νιώσει τη δύναμη της ποίησης ως μέσο έκφρασης και επικοινωνίας.

Η εκδήλωση αυτή δεν αποτελεί μόνο έναν φόρο τιμής σε έναν σημαντικό δημιουργό, αλλά και μια υπενθύμιση της διαχρονικής αξίας της ποίησης στη ζωή μας. Σε μια εποχή έντονων ρυθμών, η ποίηση έρχεται να μας προσκαλέσει σε μια στάση, σε μια βαθύτερη ακρόαση του εαυτού και του κόσμου.

Η πρόσκληση είναι ανοιχτή: ελάτε να μοιραστούμε μια βραδιά γεμάτη λόγο, συναίσθημα και έμπνευση.

Ο Αιώνας των Ρωγμών και της Ελπίδας»: Μια μουσικοθεατρική διαδρομή στη μνήμη και το μέλλον

 

Με ιδιαίτερη επιτυχία και συγκινητική ανταπόκριση από το κοινό πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Πέμπτης 19 Μαρτίου 2026, στο Πνευματικό Κέντρο Τρικάλων, η μουσικοθεατρική παράσταση «Ο Αιώνας των Ρωγμών και της Ελπίδας».

Η εκδήλωση αποτέλεσε ένα πολυδιάστατο καλλιτεχνικό ταξίδι στον 20ό αιώνα, έναν αιώνα γεμάτο αντιθέσεις, έντονες ιστορικές στιγμές και βαθιές κοινωνικές μεταβολές. Μέσα από επιλεγμένα τραγούδια-σταθμούς και θεατρικές αφηγήσεις, η παράσταση ανέδειξε τη δύναμη της ιστορικής μνήμης, καλώντας το κοινό να σταθεί για λίγο, να αναστοχαστεί το παρελθόν και να ατενίσει το μέλλον με αισιοδοξία.

Ο 20ός αιώνας παρουσιάστηκε ως μια περίοδος που, ενώ σημαδεύτηκε από πολέμους, συγκρούσεις, κρίσεις και εθνικιστικά πάθη, ταυτόχρονα κληροδότησε στην ανθρωπότητα την ελπίδα και το δικαίωμα στο όνειρο για έναν πιο δίκαιο κόσμο και μια καλύτερη Ελλάδα. Αυτή ακριβώς η διττή του φύση αποτέλεσε την έμπνευση για τη δημιουργία της παράστασης, η οποία συνδύασε θέατρο, μουσική και χορό, αποτυπώνοντας καθοριστικά γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Στη σκηνή συμμετείχαν το Θεατρικό Εργαστήρι «Επί Σταγών», η Τρικαλινή Μουσικοπαρέα και το Κέντρο Χορού Τρικκή, ενώ ξεχωριστή ήταν η φιλική συμμετοχή του Κώστα Όκκα στο τραγούδι και της Δήμητρας Καλλιάρα στο τραγούδι και το κανονάκι. Την αφήγηση ανέλαβε ο Βαγγέλης Κρικώνης, δίνοντας συνοχή και δραματουργική ένταση στη ροή της παράστασης.

Έπαιξαν οι μουσικοί: Θανάσης Πρεβέντης–Μπουζούκι, Χρήστος Γρούτσος–Μπουζούκι, Γιώργος Τζάνης–Λάφτα/Μπαγλαμάς, Δημήτρης Λατσάρας–Κιθάρα, Βαγγέλης Ματζάνας–Ακορντεόν, Βασίλης Γαλάνης-Κρουστά.

Οι ηθοποιοί που έλαβαν μέρος ήταν οι: Σοφία Δρούγκα, Πένυ Ζήση, Βαγγέλης Καραγεώργος, Νίκος Καραγεώργος, Ρίτσα Κασούμη, Όλγα Κουτσαλιάρη, Βασίλης Νταμπαλής, Παναγιώτα Οροκλού, Ιάσονας Παππάς, Γιώργος Ράπτης, Δημήτρης Τσιάκαλος, Αλεξάνδρα Τσίγκα και Δημήτρης Χαρίσης, οι οποίοι με τις ερμηνείες τους απέδωσαν με ευαισθησία και δύναμη το πνεύμα της εποχής.

Τα σκηνικά επιμελήθηκαν οι Φώτης Τζίκας και Μάκης Σαββάκης, ενώ τη σκηνοθεσία υπέγραψε ο Λεωνίδας Νικόπουλος. Σημαντική ήταν και η συμβολή της ομάδας χορευτών από το «Κέντρο Χορού Τρικκή», που πλαισίωσε την παράσταση με εκφραστικές κινησιολογικές παρεμβάσεις.

Η εκδήλωση αποτέλεσε πρωτοβουλία των ίδιων των καλλιτεχνών και υλοποιήθηκε με την υποστήριξη του Δήμου Τρικκαίων και του Μουσείο Τσιτσάνη, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της συνεργασίας των τοπικών πολιτιστικών δυνάμεων.

Μια βραδιά μνήμης και τέχνης που απέδειξε πως, ακόμη και μέσα από τις «ρωγμές» της ιστορίας, η ελπίδα παραμένει ζωντανή και οδηγεί τον άνθρωπο προς το μέλλον.

 

Δεν φοβόμαστε τη μπόρα

 

Ο Παναγιώτης στάθηκε για λίγο, ακουμπισμένος στο τιμόνι του τρακτέρ, σαν να ήθελε να αφουγκραστεί όχι μόνο τον άνεμο, μα και κάτι βαθύτερο που ερχόταν από τα βουνά. Ο Κόζιακας, σκοτεινός και σιωπηλός, μάζευε πάνω του τα σύννεφα σαν παλιά μυστικά που ετοιμάζονταν να ξεσπάσουν. Το φως λιγόστευε, κι εκείνη η γκρίζα βαριά κουρτίνα του ουρανού έμοιαζε να κατεβαίνει αργά, σχεδόν ψιθυριστά, προς τη γη.

Το ποτάμι πιο κάτω, αθέατο μα ζωντανό, περίμενε. Όχι με ανησυχία, αλλά με μια παράξενη υπομονή, σαν να γνώριζε ότι κάθε μπόρα είναι μια υπόσχεση εκπλήρωσης. Όπως κι η γη, που διψά και πίνει, χωρίς να διαλέγει αν το νερό έρχεται με καταιγίδα ή με ψιχάλα.

Ο Παναγιώτης ήξερε. Τα χρόνια του στον τόπο αυτόν τον είχαν μάθει να διαβάζει τα σημάδια: το βάρος του αέρα, τη σιωπή των πουλιών, το σφίξιμο του ορίζοντα. Το δελτίο καιρού απλώς επιβεβαίωνε αυτό που ήδη ένιωθε στο πετσί του. Κι όμως, αντί για ανησυχία, μια παράξενη γαλήνη απλώθηκε μέσα του.

Ίσως γιατί, εκείνη τη στιγμή, μέσα στον θόρυβο του ανέμου που ερχόταν, αναδύθηκαν στίχοι γνώριμοι-σαν παλιό τραγούδι που βρίσκει τον δρόμο του πίσω στην καρδιά:

«Μου ’πε κι άλλα - μου ’πε κι άλλα
ώσπου άρχισε ψιχάλα
έλα, μου ’πε πάμε τώρα
δε φοβόμαστε τη μπόρα...»

Χαμογέλασε ανεπαίσθητα. Πόσες φορές δεν είχε σταθεί μπροστά σε μια τέτοια στιγμή; Πόσες μπόρες δεν είχαν περάσει από πάνω του-άλλες στον ουρανό, άλλες μέσα του;

«Θα πετάξουμε παντού
έχω θύελλα στο νου
αστραπή μες στην καρδιά μου
ουρανό τα όνειρά μου…»

Οι στίχοι δεν ήταν πια τραγούδι. Ήταν στάση ζωής. Γιατί η μπόρα, όσο κι αν τρομάζει, δεν είναι μόνο φόβος, είναι και κίνηση, αλλαγή, καθαρμός. Είναι η στιγμή που ο άνθρωπος αποφασίζει αν θα σκύψει ή αν θα σηκώσει το βλέμμα του στον ουρανό.

Ο Παναγιώτης δεν έσβησε τη μηχανή. Δεν έφυγε βιαστικά. Έμεινε για λίγο ακόμα, εκεί, ανάμεσα στη γη που δούλευε και στον ουρανό που ερχόταν να τη δοκιμάσει. Σαν να ήθελε να πει, σιωπηλά, πως δεν φοβάται.

Γιατί εκείνος ήξερε κάτι που η μπόρα δεν μπορούσε να του πάρει:
πως μέσα σε κάθε θύελλα υπάρχει πάντα ένα κομμάτι ελευθερίας-αρκεί να τολμήσεις να το αντικρίσεις.

ΣΤΟ ΠΟΤΑΜΙ

 

Δεν είσαι εσύ ο μόνος, αγαπητέ μου Yosa Buson (1716-1784), που «περνάς το ζεστό ποταμάκι με τα σαντάλια στα χέρια». Κι εγώ, μικρό παιδί, στο δικό μου ποτάμι, πέρασα πολλές φορές από την μία άκρη στην άλλη, αλλά χωρίς να βγάζω τα παπούτσια μου, επειδή απλώς δεν είχα. Ήξερα τα αβαθή σημεία του ποταμού, τους «πόρους», όπως λέγαμε, και διέσχιζα με σιγουριά τα περάσματα. Βοηθούσα τον γείτονά μας μανιώδη ψαρά, ανάπηρο εκ γενετής, κουβαλώντας τα συμπράγκαλά του στη βάρκα και ξεψαρίζοντας τα δίχτυα. Συχνά με διέταζε: «Ηλία, τα ψάρια πήγαν στην άλλη μεριά και χορεύουν, πήγαινε να τα διώξεις προς τα δω». Πήγαινα και γύριζα και ακόμα πάω και γυρίζω στη μνήμη μου και ο Yosa Buson με ξαναρίχνει με τον τρόπο του στο ζεστό ποτάμι. Μου φαίνεται ότι καθρεφτίζομαι στις άσπρες κοιλιές των ψαριών, όταν ρασεύουν, δηλαδή όταν ερωτοχτυπιούνται στα ρηχά και αναγυρίζουν τη ράχη τους προς τον βυθό, ψάχνοντας με την κοιλιά τους το φεγγάρι ή τον ήλιο. Τι καυτά μεσημέρια του καλοκαιριού, τι ζεστό ποτάμι που με μάγευε με τα φλοισβίσματά του και τους απόκοσμους χτύπους των ψαριών, όταν εφορμούσαν στη λεία τους και ανατάραζαν τις γρούσπες.

Του Ηλία Κεφάλα

Ο Μύλος του Βαλτινού: Σιωπηλός φύλακας της μνήμης

 

Στην είσοδο του Βαλτινού, εκεί όπου ο δρόμος συναντά τη μνήμη, στέκει ακόμη ο παλιός κυλινδρόμυλος. Ό,τι απέμεινε από την κάποτε ζωντανή του μορφή μοιάζει με τις λιγοστές αλλά ανθεκτικές αναμνήσεις των ανθρώπων του χωριού, θραύσματα ζωής που αρνούνται να σβήσουν. Άλλοτε γραφικός και γεμάτος κίνηση, σήμερα δεσπόζει ερειπωμένος, σαν σιωπηλός φύλακας του τόπου. Σαν να καλωσορίζει όσους επιστρέφουν και να αποχαιρετά όσους φεύγουν, κρατώντας μέσα του κάτι από το πέρασμά τους.

Ήταν ένα κτίριο που δεν υπήρξε απλώς πέτρα και μηχανή. Με τη χρήση του και τις ανάγκες που εξυπηρετούσε, έγραψε τη δική του ιστορία, δεμένη με τις ζωές των κατοίκων. Από το 1950, όταν πρωτολειτούργησε υπό τη διεύθυνση των Αθανασίου Χρηστάκου, Περικλή Πόρναλη και Νικολάου Παρθένη, άρχισε να γίνεται το κέντρο μιας μικρής αλλά πολύτιμης οικονομίας. Ο μηχανικός Δημήτρης Κωστόπουλος φρόντιζε για τη λειτουργία του, κρατώντας ζωντανή τη μηχανική του καρδιά.

Τρία χρόνια αργότερα, πέρασε στα χέρια των αδερφών Χήτα και των αδερφών Μακρή. Με τη δική τους φροντίδα, ο μύλος έγινε σημείο συνάντησης για ολόκληρη την περιοχή. Από το Βαλτινό και τα γύρω χωριά, άνθρωποι έφταναν με κάρα, με άλογα, με μουλάρια και γαϊδούρια. Έδεναν τα ζώα στην άκρη, αντάλλασσαν κουβέντες και περίμεναν υπομονετικά τη σειρά τους. Κι εκεί, μέσα στον ήχο της άλεσης και στη μυρωδιά του σιταριού, γεννιόταν μια καθημερινότητα κοινή.

Στον μύλο άλεθαν σιτάρι, κριθάρι, καλαμπόκι. Έβγαινε το αλεύρι για το ψωμί της οικογένειας, για το τάραμα, για το ρόβι, μαζί με πίτουρα χοντρά και ψιλά. Η πληρωμή γινόταν άλλοτε με χρήματα, άλλοτε με ποσοστό από το αλεσμένο προϊόν. Ήταν μια οικονομία απλή, αλλά δίκαιη, βασισμένη στην ανάγκη και στην εμπιστοσύνη.

Μέχρι το 1970, ο μύλος συνέχισε να γυρίζει, να δουλεύει, να εξυπηρετεί. Όμως ο χρόνος δεν σταματά. Ο εκσυγχρονισμός, οι νέες απαιτήσεις, η αλλαγή στον τρόπο ζωής έφεραν σιγά σιγά το τέλος. Η λειτουργία του έπαψε και μαζί της έσβησε ένα κομμάτι της παλιάς ζωής του χωριού.

Σήμερα, στέκει ως έρημο κουφάρι. Ένα απολίθωμα μιας άλλης εποχής, που δίνει τη δική του σιωπηλή μάχη με τον χρόνο. Οι τοίχοι του φθάρθηκαν, η στέγη υποχώρησε, και τα αγριόχορτα τον αγκαλιάζουν, κρύβοντάς τον σιγά σιγά από τα μάτια των περαστικών. Κάποτε θα χαθεί εντελώς, σαν να μην υπήρξε ποτέ.

Κι όμως, όσο υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που τον θυμούνται, όσο η μορφή του στέκει έστω και μισογκρεμισμένη στην είσοδο του χωριού, ο μύλος του Βαλτινού δεν είναι μόνο ερείπιο. Είναι μνήμη. Είναι μια υπενθύμιση πως όλα κάνουν τον κύκλο τους, πως ό,τι γεννιέται, ακμάζει και σβήνει, παρασύρεται τελικά στο ποτάμι της λήθης. Και ίσως αυτή η γρήγορη λησμονιά να είναι απαραίτητη, για να μπορέσει κάποτε κάτι νέο να γεννηθεί στη θέση του.

Η Πέτρα, το Ποτάμι και η Μνήμη της Πόρτας Παναγιάς

 

Η Πόρτα Παναγιά εκτός από μια ιστορική εκκλησία, είναι και ένας τόπος όπου η πέτρα, το νερό και ο χρόνος συνομιλούν σιωπηλά εδώ και αιώνες. Στις όχθες του Πορταϊκού, κάτω από τη σκιά των βουνών, η ιστορία άφησε τα ίχνη της σε τείχη θαμμένα, σε κελιά ερειπωμένα και σε υπόγειες στοές που οδηγούν στη μνήμη. Μοναχοί, προσκυνητές, στρατιώτες και ποτάμια πέρασαν από εδώ, αφήνοντας πίσω τους ψίθυρους μιας μακράς διαδρομής. Κάθε πέτρα του ναού μοιάζει να φυλά ένα μυστικό από τα χρόνια της ακμής του μοναστηριού των Μεγάλων Πυλών. Και κάθε φορά που η γη ή το νερό αποκαλύπτει κάτι από τα κρυμμένα του θεμέλια, είναι σαν να ανοίγει για λίγο ένα παράθυρο στον βαθύ χρόνο αυτού του τόπου.

Στην παλιά φωτογραφία του 1895, εκείνη που φυλάσσεται στα αρχεία της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, η Πόρτα Παναγιά στέκει σαν ήρεμη σκιά μέσα στο φως του κάμπου και του βουνού. Η εικόνα είναι ασπρόμαυρη, μα μέσα της ανασαίνει ένας κόσμος ολόκληρος. Ο ναός υψώνεται λιτός και σταθερός, σαν να κουβαλά αιώνες μνήμης μέσα στους πέτρινους αρμούς του.

Στο πρώτο πλάνο, στη νότια πλευρά, διακρίνεται καθαρά το λιθόκτιστο τείχος του περιβόλου. Πέτρες βαριές, σμιλεμένες από χέρια βυζαντινών μαστόρων, στέκονται η μία πάνω στην άλλη σαν να αφηγούνται μια ιστορία άμυνας και προσευχής. Δεν ήταν απλό όριο του μοναστηριού. Ήταν τείχος προστασίας. Οι παλιοί μοναχοί γνώριζαν πως οι καιροί ήταν άγριοι, ληστές, επιδρομές, ταραχές. Έτσι, γύρω από τη μονή ύψωσαν οχυρωματικό περίβολο για να προστατεύσουν τα ιερά κειμήλια και τη μικρή αδελφότητα που προσευχόταν εδώ, στο πέρασμα των αιώνων.

Στη νοτιοδυτική πλευρά υπήρχαν άλλοτε τρεις ισχυροί περίβολοι. Δεν ήταν μόνο για τους ανθρώπους, αλλά και για το νερό. Ο Πορταϊκός ποταμός, όταν θύμωνε, κατέβαινε από τα βουνά με ορμή. Οι Βυζαντινοί το γνώριζαν καλά και έχτισαν αντιπλημμυρική θωράκιση γύρω από τη μονή.

Όταν το 1911 ο αρχαιολόγος Απόστολος Αρβανιτόπουλος πέρασε από εδώ, σημείωσε στα τετράδιά του την ύπαρξη αυτών των περιβόλων. Ήταν ακόμη ορατοί τότε, αν και τραυματισμένοι. Τα νερά του Πορταϊκού είχαν ήδη αρχίσει να τους κατατρώγουν, σαν να δοκίμαζαν την αντοχή της πέτρας και της μνήμης.

Και όμως, η πέτρα κράτησε περισσότερο από όσο φανταζόταν κανείς.

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, τον Σεπτέμβρη του 2023, η κακοκαιρία «Ντάνιελ» πλημμύρισε τον τόπο. Ο ποταμός υπερχείλισε και τα νερά σάρωσαν τα πάντα γύρω από την Πόρτα Παναγιά. Εκείνη τη στιγμή, σαν να άνοιξε μια μικρή χαραμάδα στον χρόνο. Το μπαζωμένο τείχος αποκαλύφθηκε ξανά για λίγο. Οι πέτρες που είχαν κρυφτεί κάτω από το χώμα φάνηκαν στο φως, σαν να σηκώθηκαν για να θυμίσουν ότι ήταν πάντα εκεί.

Το 2024 επιχωματώθηκαν πάλι, πρόχειρα αυτή τη φορά, πίσω από ένα ανάχωμα. Μα όσοι πρόλαβαν να τις δουν μίλησαν για μια παράξενη συγκίνηση, σαν να έβλεπαν τη γη να αποκαλύπτει για λίγο ένα μυστικό που φύλαγε αιώνες.

Στη νότια πλευρά του ναού, λίγα βήματα από τον εξωνάρθηκα, φαίνεται στη φωτογραφία ένα μικρό κτίσμα. Ήταν το σπιτάκι του μοναχού καντηλανάφτη. Εκεί ζούσε ο τελευταίος καλόγερος της Πόρτας Παναγιάς, ένας γέροντας από το Γοργογύρι.

Η ζωή του ήταν απλή: άναβε τα καντήλια, φρόντιζε τον ναό, άκουγε τον άνεμο να περνά από τις καμάρες και το νερό του ποταμού να κυλά. Έμεινε εκεί μέχρι τα χρόνια της Κατοχής. Το 1943 οι Ιταλοί στρατιώτες έβαλαν φωτιά στο μικρό του σπίτι. Οι φλόγες κατάπιαν το ξύλο και την στέγη, και ο γέροντας αναγκάστηκε να φύγει.

Λένε πως όταν έφυγε, στάθηκε για λίγο στην αυλή και κοίταξε τον ναό. Δεν μίλησε. Έκανε μόνο το σημείο του σταυρού και πήρε τον δρόμο προς το χωριό.

Στο νοτιοδυτικό άκρο της εκκλησίας υπήρχε παλιά μια πέτρινη σκάλα. Κατέβαινε βαθιά μέσα στη γη, εκεί όπου ανάβλυζε μια υπόγεια πηγή. Το αγίασμα. Το νερό έτρεχε αργά, σχεδόν ψιθυριστά, σαν να κουβαλούσε την ίδια τη μνήμη του τόπου. Πόσοι προσκυνητές δεν κατέβηκαν εκεί μέσα στους αιώνες, για να πιουν λίγο από το δροσερό νερό ή να πλύνουν το πρόσωπό τους ζητώντας ευλογία.

Στη βόρεια πλευρά του προαυλίου υπήρχαν παλιά πέτρινα κελιά με θολωτές οροφές. Σιωπηλοί χώροι προσευχής και μοναχικής ζωής. Ένα από αυτά στεκόταν ακόμη μέχρι το 1998, όταν ο βαρύς χειμώνας και το χιόνι λύγισαν τις πέτρες του και το έριξαν.

Το κελί εκείνο έκρυβε ένα μυστικό: από κάτω του ξεκινούσε μια υπόγεια στοά που οδηγούσε στο εσωτερικό του ναού. Ίσως δρόμος διαφυγής σε δύσκολους καιρούς. Ίσως μυστικό πέρασμα για τους μοναχούς. Ίσως κάτι ακόμη παλαιότερο.

Γιατί η Πόρτα Παναγιά δεν είναι μόνο μια εκκλησία. Είναι τόπος στρωμένος με στρώματα ιστορίας.

Κάτω από το χώμα της γης αυτής υπάρχουν ίχνη από πολλούς αιώνες. Σπασμένα κομμάτια κεραμικής, μαρμάρινα θραύσματα, βυζαντινά γλυπτά και αρχαία ελληνικά ευρήματα που εμφανίζονται εδώ κι εκεί σαν σιωπηλοί μάρτυρες. Όλα δείχνουν πως ο τόπος κατοικήθηκε αδιάκοπα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Στους ύστερους βυζαντινούς χρόνους γνώρισε μεγάλη ακμή. Τότε ιδρύθηκε το μοναστήρι της Ακαταμαχήτου Θεοτόκου των Μεγάλων Πυλών. Γύρω από το μοναστήρι άρχισαν να εγκαθίστανται πάροικοι, τεχνίτες, γεωργοί, άνθρωποι που αναζητούσαν προστασία και ζωή κοντά στον ιερό τόπο. Έτσι γεννήθηκε ο οικισμός της Μεγάλης Πόρτας.

Και από τότε, αιώνες τώρα, η Πόρτα Παναγιά στέκει εκεί.

Άλλοτε ανάμεσα σε μοναχούς, άλλοτε μέσα σε πολέμους και πλημμύρες, άλλοτε σιωπηλή μέσα στο χιόνι του χειμώνα. Οι πέτρες της έχουν δει ανθρώπους να έρχονται και να φεύγουν, ποτάμια να φουσκώνουν, τείχη να χτίζονται και να χάνονται.

Κι όμως, αν σταθεί κανείς σήμερα μπροστά της και κοιτάξει προσεκτικά, μπορεί να νιώσει πως ο τόπος ακόμη ψιθυρίζει. Σαν να περιμένει κάποιον να σκάψει βαθύτερα στη γη και στη μνήμη.

Γιατί η ιστορία της Πόρτας Παναγιάς δεν έχει ακόμη ειπωθεί ολόκληρη. Και κάτω από το χώμα της ίσως κοιμούνται ακόμη πολλά κεφάλαια που περιμένουν να ξυπνήσουν.

Δ.Τ.

PRUNUS SERRULATA

 

Πρόκειται για τις διακοσμητικές αγριοκερασιές. Εδώ κοσμούν την αυλή του σχολείου του μικρού μας χωριού και όσες φορές σταμάτησα για να τις φωτογραφίσω δεινοπάθησα. Ένα μπουλούκι μικρών μαθητών ήθελε να κρεμαστεί πάνω στη φωτογραφική μου μηχανή. Έτσι πήγα κι εγώ μια Κυριακή πρωί και τελείωσα ανενόχλητος τη δουλειά μου. Κοιτάζω τώρα τις φωτογραφίες και μαγεύομαι. Το χρώμα ξεχειλίζει. Ξανακοιτάζω και βυθίζομαι μέσα τους. Αισθάνομαι τα κλαδιά τους που ψιθυρίζουν. Το μυστικό θρόισμα είναι μια ξεκάθαρη γλώσσα. Θυμάμαι τον στίχο του Έζρα Πάουντ που λέει ότι κάθε μέρα «εξυμνούμε τον άνεμο που φτερουγίζει στα φύλλα». Τι άλλο να κάνουν οι ποιητές; Έρχεται λοιπόν ο άνεμος αυτός και με συναρπάζει, περνώντας μέσα από τα μάτια μου και εισχωρώντας πιο μέσα βαθιά στο μυαλό μου για να διεγείρει κάθε στοιχείο βοηθητικό της συγκίνησης. Πώς το είπε ο Δ. Π. Παπαδίτσας; «Εντός του εγκεφάλου προσαράζουν τα λεπτότατα μυστήρια». Αγριοκερασιές, λοιπόν. Να τες.

Του Ηλία Κεφάλα

Ο Ζυγός: το ξύλινο σύμβολο της κοινής προσπάθειας

 Στην παλιά αγροτική ζωή, ο ζυγός δεν ήταν απλώς ένα εργαλείο. Ήταν ένα σύμβολο της σχέσης ανάμεσα στον άνθρωπο, το ζώο και τη γη. Δύο βόδια δεμένα στον ξύλινο ζυγό στέκονται μπροστά από το κάρο, ενώ οι άνθρωποι γύρω τους αποτελούν μέρος της ίδιας αργής, επίμονης καθημερινότητας της υπαίθρου.

Ο ζυγός, αυτό το απλό ξύλινο εξάρτημα που τοποθετείται στον αυχένα των ζώων, υπήρξε για αιώνες ένα από τα βασικά εργαλεία της αγροτικής παραγωγής. Με τις ξύλινες ζεύλες -τα λεγόμενα ζευλάρια- που αγκαλιάζουν τον λαιμό των ζώων και τα λουριά που δένουν από κάτω για ασφάλεια, ο ζυγός ενώνει δύο ζώα σε μία κοινή προσπάθεια. Στο κέντρο του συνδέεται το κάρο ή το άροτρο, κι έτσι η δύναμη των ζώων μετατρέπεται σε κίνηση, σε μεταφορά, σε καλλιέργεια.

Η εικόνα των ζώων «υπό τον ζυγό» δεν δηλώνει μόνο την εργασία, δηλώνει και τη συνεργασία. Τα ζώα βαδίζουν μαζί, συγχρονισμένα, μοιράζονται το βάρος του φορτίου. Ο ζυγός κατανέμει τη δύναμη και την ευθύνη. Αν το ένα ζώο τραβήξει περισσότερο, το άλλο θα νιώσει την πίεση. Αν το ένα κουραστεί, η πορεία θα γίνει πιο δύσκολη. Έτσι, ο ζυγός γίνεται μια σιωπηλή διδασκαλία ισορροπίας.

Στους αγρούς της παλιάς Θεσσαλίας –όπως εκείνοι που θυμίζουν οι φωτογραφίες– ο ζυγός ήταν γνώριμος ήχος και εικόνα. Το τρίξιμο του ξύλου, το βαρύ πάτημα των βοδιών, το αργό κύλισμα του κάρου πάνω στο χώμα. Με τέτοια μέσα μεταφέρονταν σοδειές, ξύλα, πέτρες, ακόμη και ολόκληρη η οικονομία του χωριού.

Κι όμως, ο ζυγός δεν χρησιμοποιήθηκε μόνο για βόδια. Παρόμοια συστήματα ζεύξης συναντούμε και σε άλλα ζώα, όπως τα γαϊδούρια ή τα μουλάρια, όταν χρειαζόταν να μεταφερθούν φορτία σε δύσβατα μονοπάτια. Η μορφή του εργαλείου άλλαζε, αλλά η ιδέα παρέμενε η ίδια: να ενωθεί η δύναμη του ζώου με την ανάγκη του ανθρώπου.

Σήμερα ο ζυγός έχει σχεδόν εξαφανιστεί από την καθημερινή ζωή, αντικαταστάθηκε από μηχανές και τρακτέρ. Όμως η λέξη παραμένει στη γλώσσα και στη σκέψη μας. Μιλάμε ακόμη για «ζυγό» όταν θέλουμε να περιγράψουμε ένα βάρος, μια ευθύνη ή μια κοινή μοίρα.

Ίσως γιατί ο ζυγός μάς θυμίζει κάτι βαθύτερο: ότι η ανθρώπινη ζωή προχωρά συχνά όπως εκείνο το παλιό κάρο. Με υπομονή, με συνεργασία και με την αίσθηση ότι κανείς δεν τραβά το φορτίο μόνος του.