Στο τραπέζι της μνήμης

 

Στο λιτό τραπέζι, εκεί όπου το στυλό αιωρείται ανάμεσα στα χαρτιά σαν μικρό εργαλείο μνήμης, ο φιλόλογος καθηγητής Ευάγγελος Στάθης μοιάζει να επιτελεί ένα έργο βαθύτερο από μια απλή καταγραφή. Δεν συλλέγει μόνο λέξεις, συλλέγει ψυχές, ανασύρει χρόνους που κινδυνεύουν να χαθούν, δίνει φωνή σε έναν κόσμο που έζησε μέσα στη σιωπή των καθημερινών ανθρώπων. Γύρω του, η ομήγυρη των ηλικιωμένων γυναικών του Βαλτινού -η Γεωργία, η Ζωή, η Βάγια, η Ευθυμία και η Βασιλική- ως συνομιλήτριες, είναι οι άγρυπνες φύλακες της μνήμης του τόπου.

Στα πρόσωπά τους είναι χαραγμένα τα χρόνια, μα στα μάτια τους λάμπει ακόμη η ζωντάνια της παράδοσης. Δεν δυσκολεύτηκαν να θυμηθούν, γιατί όσα αφηγήθηκαν δεν ήταν ξένες γνώσεις, ούτε ψυχρά ιστορικά στοιχεία. Ήταν βιώματα, εμπειρίες σμιλεμένες μέσα στον χρόνο, κομμάτια ζωής που πέρασαν από γενιά σε γενιά σαν άσβεστη φλόγα. Τα τραγούδια που ψιθύρισαν, τα παραμύθια που διηγήθηκαν, οι μύθοι, τα παιχνίδια των παιδικών τους χρόνων, οι ιστορίες του παλιού τρόπου ζωής, όλα έμοιαζαν να αναδύονται από τα βάθη της συλλογικής μνήμης του χωριού.

Εκείνη η στιγμή της συνομιλίας αποκτά σχεδόν ιερό χαρακτήρα. Ο λόγος των γυναικών γίνεται γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, ενώ ο ερευνητής, με σεβασμό και αφοσίωση, λειτουργεί ως μεσολαβητής ανάμεσα στη λήθη και τη διάσωση. Κάθε λέξη που σημειώνει είναι ένας σπόρος μνήμης, κάθε φράση μια πράξη αντίστασης απέναντι στη φθορά του χρόνου.

Γιατί ένας τόπος δεν ζει μόνο μέσα από τα σπίτια, τους δρόμους ή τα τοπία του. Ζει κυρίως μέσα από τις αφηγήσεις των ανθρώπων του, μέσα από τα τραγούδια που ακούστηκαν στα πανηγύρια, τα μοιρολόγια που συνόδευσαν τις απώλειες, τα παραμύθια που νανούρισαν τα παιδιά, τις συνήθειες που ένωσαν τις οικογένειες και την κοινότητα. Εκεί βρίσκεται η αληθινή του ταυτότητα.

Έτσι, ο Βαγγέλης Στάθης δεν ολοκλήρωσε απλώς μια εργασία, ολοκλήρωσε ένα χρέος προς τον τόπο του. Με την έκδοση του δίτομου έργου «Το Βαλτινό» το 2002, κατόρθωσε να μετατρέψει τον προφορικό λόγο σε διαχρονικό μνημείο. Το βιβλίο αυτό δεν είναι μόνο ένα ιστορικό ή λαογραφικό πόνημα, είναι η ζωντανή ψυχή του χωριού, αποτυπωμένη στο χαρτί, ώστε οι επόμενες γενιές να μπορούν να ακούσουν τις φωνές εκείνων που έζησαν πριν από αυτές.

Ίσως τελικά αυτή να είναι η βαθύτερη αξία της μνήμης: να μην αφήνει τον χρόνο να σβήνει τους ανθρώπους και τον τόπο τους, αλλά να τους μεταμορφώνει σε λόγο, σε παράδοση, σε αιωνιότητα.

Τα Βαλτσινιώτικα

Έτσι κι αλλιώς κι αλλιώτικα,

εδώ στα Βαλτσινιώτικα,

θα λέμε τον καημό μας,

τα βάσανα, τις πίκρες μας,

τα ωραία απ’ το χωριό μας.

Τώρα που ήρθε η Άνοιξη κι ανθίσανε οι κάμποι,

ομόρφυναν οι γειτονιές και το χωριό μας λάμπει.

Στον Κόζιακα ελιώσανε τα χιόνια κι οι χειμώνες,

και τα λιβάδια φλόμωσαν με χόρτο κι ανεμώνες.

Άνοιξαν κι όλες οι καρδιές, ο έρωτας γιορτάζει,

το Βαλτινό την Άνοιξη παράδεισος φαντάζει.

Έφτιαξε κι η διάθεση σαν το γλυκό μεθύσι,

κι όλα φαντάζουν όμορφα μέσα σ’ αυτή τη φύση.

Σ’ ένα μονάχα πρόβλημα δε φαίνεται η λύση:

εκεί στη Μέση Ανατολή, που σφάζονται οι κροίσοι.

Ποιον κερατά να εμπιστευτείς και ποιον να αγνοήσεις;

«την κατηφόρα της ζωής» πώς να τη σταματήσεις;

Μόνο για λίγο, φίλοι μου, κρατάει η χαρά μας·

οι πόλεμοι που μαίνονται μας κόβουν τα φτερά μας.

Κι έτσι γυρίζουν στο μυαλό τα λόγια και θυμίζουν

του Διάκου το ανάθεμα, λίγο πριν τον σουβλίσουν:

«Για δες καιρό που διάλεξε ο χάρος να με πάρει,

τώρα που ανθίζουν τα κλαριά και βγάζει η γης χορτάρι».

Το λιβάδι ως τεκμήριο εποχής: Βαλτινό, δεκαετία 1960

 

Η παραπάνω φωτογραφία μπορεί να ιδωθεί ως ένα μικρό, αλλά πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο της ελληνικής υπαίθρου κατά τη δεκαετία του 1960 - μιας περιόδου μεταβατικής, όπου το αγροτικό τοπίο συνυπάρχει με τα πρώτα ίχνη κοινωνικής και πολιτισμικής αλλαγής.

Οι τρεις γυναίκες ενσαρκώνουν τον τύπο της νεαρής επαρχιώτισσας της εποχής: ντυμένες με απλά φορέματα δυτικού τύπου, χωρίς παραδοσιακές φορεσιές, γεγονός που υποδηλώνει ήδη την απομάκρυνση από τις τοπικές ενδυματολογικές παραδόσεις. Η καθιέρωση του έτοιμου ή ημι-έτοιμου ενδύματος, καθώς και η διάδοση πατρόν μέσω περιοδικών, είχε αρχίσει να επηρεάζει ακόμη και τα χωριά. Οι ζακέτες, ελαφριές και πρακτικές, εξυπηρετούν τόσο τις ανάγκες της καθημερινότητας όσο και τους άτυπους κανόνες ευπρέπειας που χαρακτήριζαν τις αγροτικές κοινωνίες.

Η κόμη τους ακολουθεί τις επιρροές της εποχής, πιθανότατα εμπνευσμένες από τον αστικό χώρο: κοντά ή με όγκο, προσεγμένα χτενίσματα που δείχνουν ότι, παρά τη γεωγραφική απόσταση, τα πρότυπα αισθητικής διαχέονται μέσα από τον κινηματογράφο, τα περιοδικά και τη μετανάστευση. Είναι η εποχή που η εικόνα της γυναίκας αρχίζει να μετασχηματίζεται, χωρίς όμως να αποκόπτεται από τις τοπικές αξίες.

Το παιδί, τοποθετημένο στο κέντρο της σύνθεσης, φέρει ενδυμασία που συνδυάζει πρακτικότητα και φροντίδα - ένα πλεκτό επάνω ένδυμα και κοντό παντελονάκι, χαρακτηριστικά της παιδικής ένδυσης της εποχής. Η παρουσία του λειτουργεί και συμβολικά: πρόκειται για τη γενιά που θα μεγαλώσει μέσα στη δεκαετία της αστυφιλίας, της μετανάστευσης προς το εξωτερικό και της σταδιακής εγκατάλειψης της παραδοσιακής αγροτικής ζωής.

Το τοπίο ενισχύει αυτή την ανάγνωση. Το ανοιχτό λιβάδι, τα διάσπαρτα δέντρα, το ζώο που βόσκει στο βάθος, συγκροτούν μια εικόνα της αγροτικής οικονομίας που ακόμη κυριαρχεί. Η γη παραμένει βασικός πόρος ζωής, αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται στο κατώφλι της αλλαγής: η μηχανοποίηση και η εγκατάλειψη της υπαίθρου δεν έχουν ακόμη κορυφωθεί, αλλά διαγράφονται στον ορίζοντα.

Έτσι, η φωτογραφία δεν είναι απλώς μια οικογενειακή στιγμή. Είναι ένα στιγμιότυπο της ελληνικής επαρχίας λίγο πριν τη μεγάλη της μετάβαση - ένα ήσυχο, αλλά εύγλωττο ντοκουμέντο μιας κοινωνίας που ισορροπεί ανάμεσα στη συνέχεια και την αλλαγή.

Μια συνάντηση γεμάτη ανθρωπιά (Της Ρούλας Σταυρέκα)

 

Καλημέρα, Δημήτρη.

Θέλω να σου διηγηθώ μια μικρή ιστορία που έζησα χθες το πρωί και που με συγκίνησε βαθιά.

Βγήκα για το συνηθισμένο μου περπάτημα στη Φιλαδέλφεια, σε έναν ήσυχο πεζόδρομο. Καθώς προχωρούσα, το βλέμμα μου έπεσε πάνω σε ένα παγκάκι, όπου καθόταν μια ηλικιωμένη κυρία, μια γλυκιά γιαγιούλα, ντυμένη απλά, με το μπαστούνι της στο πλάι και την τσάντα της ακουμπισμένη δίπλα της. Όσο πλησίαζα, ένιωσα πως το πρόσωπό της μου ήταν γνώριμο. Και πράγματι, ήταν η ίδια κυρία που είχα συναντήσει πέρσι το καλοκαίρι, στον ίδιο ακριβώς δρόμο, χαμένη και αποπροσανατολισμένη, ανήμπορη να θυμηθεί πού βρισκόταν ή πού έμενε. Τότε, μην ξέροντας πώς αλλιώς να τη βοηθήσω, είχα καλέσει το εκατό.

Τώρα την πλησίασα με ευγένεια και τη χαιρέτησα.

«Καλημέρα σας. Χρειάζεστε κάποια βοήθεια;» τη ρώτησα.

Με κοίταξε ήρεμα και μου απάντησε:
«Όχι, παιδί μου, πάω εδώ κοντά σε ένα μαγαζί, μου χάλασε η ραπτομηχανή.»

«Πώς σας λένε;» τη ρώτησα.

«Στέλλα. Τι σημασία έχει;» μου είπε.

Τότε της συστήθηκα:
«Εμένα με λένε Θεοδώρα, αλλά με φωνάζουν Ρούλα.»

Της πρότεινα να τη συνοδεύσω στο σπίτι της, εξηγώντας της πως σήμερα ήταν Κυριακή και όλα τα μαγαζιά ήταν κλειστά. Εκείνη με κοίταζε σιωπηλή, χωρίς να απαντά. Με μια βαθιά ανάγκη να την καθησυχάσω, της είπα σχεδόν παρακλητικά:

«Κυρία Στέλλα, θέλω να με εμπιστευθείτε. Σας παρακαλώ, αφήστε με να σας βοηθήσω. Έχω κι εγώ γονείς…»

Τη στιγμή εκείνη, τα μάτια μου γέμισαν δάκρυα. Η σκέψη των δικών μου ανθρώπων με λύγισε.

«Αν θέλετε, μπορώ να σας βοηθήσω», της είπα ξανά.

Τότε σηκώθηκε αργά. Της έδωσα το χέρι μου και με πήρε αγκαζέ. Περάσαμε μαζί τον κεντρικό δρόμο και, ευτυχώς, κάπου εκεί άρχισε να θυμάται πού ήταν το σπίτι της. Δεν ήταν ούτε πολύ κοντά ούτε πολύ μακριά. Προχωρούσαμε σιγά σιγά, με μικρά, προσεκτικά βήματα, και σε όλη τη διαδρομή μου μιλούσε με τρυφερότητα.

«Θεοδώρα μου γλυκιά…» μου έλεγε ξανά και ξανά, χαρίζοντάς μου αμέτρητες ευχές.

Και ύστερα, με μια φράση που θα μείνει για πάντα χαραγμένη μέσα μου, μου είπε:

«Θεοδώρα… θεού δώρο ήσουν σήμερα για μένα. Θα με έψαχνε η κόρη μου και θα με μάλωνε. Μην της πεις ότι έφυγα.»

Της χαμογέλασα για να την καθησυχάσω.

«Όχι, μη φοβάστε», της απάντησα. «Όμως να μην ξαναφύγετε μόνη σας από το σπίτι, γιατί μπορεί κάποιος να σας κάνει κακό.»

Όταν φτάσαμε, για να βεβαιωθώ πως πράγματι ήταν το σπίτι της, της ζήτησα να βγάλει τα κλειδιά της. Στάθηκα λίγα μέτρα πιο πίσω, για να μην αισθανθεί ότι θέλω να της κάνω κακό ή να την τρομάξω. Εκείνη άνοιξε την πόρτα και μπήκε μέσα. Από το παράθυρο μας είδε ο σύζυγός της, και του εξήγησα τι είχε συμβεί.

Έφυγα από εκεί βαθιά συγκινημένη.

Όλη μέρα αναλογίζομαι αυτή τη συνάντηση. Ίσως γιατί έχω κι εγώ δύο γονείς, που, ευτυχώς, έχουν δίπλα τους το παιδί τους, τον αδερφό μου, που τους φροντίζει με αγάπη και αφοσίωση. Βρίσκονται περίπου στην ίδια κατάσταση, ξεχνούν, μπερδεύονται, χρειάζονται διαρκή παρουσία και φροντίδα. Αν δεν ήταν εκείνος κοντά τους, ίσως κι εμείς να τους αναζητούσαμε στους δρόμους.

Τα δάκρυα που έτρεχαν χθες από τα μάτια μου ήταν δάκρυα συγκίνησης, αγάπης και φόβου μαζί.

Μοιράζομαι αυτή την ιστορία μαζί σου, γλυκέ μου φίλε, γιατί ξέρω πως κι εσύ πέρασες κάτι παρόμοιο με τη μητέρα σου. Εγώ, από την άλλη, έχω ακόμη και τους δύο γονείς μου, που ξεχνούν, και νιώθω ευγνωμοσύνη που ο αδερφός μου βρίσκεται δίπλα τους, προσφέροντάς τους αγάπη, φροντίδα και ασφάλεια.

Νύχτα γιορτής στο Βαλτινό – Το χωριό πανηγύρισε την ιστορική άνοδο του Α.Ο.Β.

 

Σε μια βραδιά που θα μείνει αξέχαστη στις καρδιές όλων, το Βαλτινό φόρεσε τα γιορτινά του και πανηγύρισε με ενθουσιασμό την ιστορική άνοδο του Αθλητικού Ομίλου Βαλτινού στην Α’ Ερασιτεχνική κατηγορία.

Αμέσως μετά το τελευταίο σφύριγμα του αγώνα μπαράζ στο γήπεδο του Παλαιομονάστηρου, όπου ο Α.Ο.Β. επικράτησε των Σαραγίων με 3-2, το χωριό πλημμύρισε από χαμόγελα, συγκίνηση και ξέφρενους πανηγυρισμούς. Οι φίλαθλοι, που ακολούθησαν την ομάδα και τη στήριξαν με πάθος, έγιναν ένα με τους ποδοσφαιριστές και το τεχνικό επιτελείο, γιορτάζοντας μια μεγάλη στιγμή για τον τόπο.

Οι δρόμοι του χωριού γέμισαν με συνθήματα και κορναρίσματα, ενώ μικροί και μεγάλοι ξεχύθηκαν στην πλατεία για να υποδεχθούν τους πρωταγωνιστές της μεγάλης επιτυχίας. Η ατμόσφαιρα ήταν μοναδική: αγκαλιές, χειροκροτήματα, επευφημίες και δάκρυα χαράς συνέθεσαν το σκηνικό μιας νύχτας θριάμβου.

Οι παίκτες του Α.Ο.Β., εμφανώς συγκινημένοι, μοιράστηκαν τη χαρά τους με τον κόσμο που στάθηκε δίπλα τους σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Το σύνθημα «Ο ΑΟΒ γύρισε εκεί που ανήκει» αντηχούσε σε κάθε γωνιά του χωριού, εκφράζοντας τη δικαίωση μιας συλλογικής προσπάθειας.

Η ιστορική αυτή άνοδος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς συμπίπτει με μια σπουδαία περίοδο για τον σύλλογο, που συνεχίζει να γράφει λαμπρές σελίδες στην 50χρονη πορεία του. Οι κάτοικοι του Βαλτινού γιόρτασαν όχι μόνο μια νίκη, αλλά την επιστροφή της ομάδας τους στην κορυφή του τοπικού ποδοσφαίρου.

Ήταν μια νύχτα περηφάνειας για όλο το χωριό, μια νύχτα που ένωσε γενιές φιλάθλων κάτω από τα χρώματα του Α.Ο.Β. και που θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη όλων ως η νύχτα της μεγάλης επιστροφής.

Συγχαρητήρια στους ποδοσφαιριστές, στον προπονητή, στη διοίκηση και πάνω απ’ όλα στον υπέροχο φίλαθλο κόσμο του Βαλτινού, που απέδειξε για ακόμη μία φορά πως η ομάδα είναι κομμάτι της ψυχής του χωριού.

Ιστορική άνοδος για τον Α.Ο. Βαλτινού – Επιστροφή στην Α’ Ερασιτεχνική κατηγορία με επική νίκη 3-2

 

Μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της 50χρονης ιστορίας του έγραψε ο Αθλητικός Όμιλος Βαλτινού, ο οποίος πανηγύρισε μια σπουδαία και ιστορική άνοδο στην Α’ Ερασιτεχνική κατηγορία, επικρατώντας των Σαραγίων με σκορ 3-2 στον αγώνα μπαράζ που διεξήχθη στο γήπεδο του Παλαιομονάστηρου.

Η αναμέτρηση, που ξεκίνησε σήμερα το απόγευμα στις 4 μ.μ., αποτέλεσε τη δεύτερη και καθοριστική ευκαιρία ανόδου για τις δύο ομάδες, οι οποίες είχαν κατακτήσει τη δεύτερη θέση στους δύο ομίλους του πρωταθλήματος της ΕΠΣ Τρικάλων. Το ενδιαφέρον ήταν τεράστιο, με πλήθος φιλάθλων να δίνει δυναμικό «παρών» στις εξέδρες, δημιουργώντας ατμόσφαιρα γιορτής.

Ο Α.Ο. Βαλτινού κατάφερε να φτάσει στη μεγάλη νίκη ύστερα από σπουδαία εμφάνιση και μεγάλη ανατροπή, δείχνοντας ψυχή, πάθος και αγωνιστικό χαρακτήρα. Πρωταγωνιστές της ιστορικής αυτής επιτυχίας ήταν ο Αχιλλέας Καμέας, που πέτυχε ένα καταπληκτικό γκολ, καθώς και ο Δημήτρης Παπαθανασίου, ο οποίος σημείωσε δύο πολύτιμα τέρματα. Καθοριστική αποδείχθηκε και η εντυπωσιακή επέμβαση του τερματοφύλακα Αιμίλιου Πολυγένη στο 93ο λεπτό, διατηρώντας το πολύτιμο 3-2 και «σφραγίζοντας» την άνοδο.

Η νίκη αυτή δεν αποτελεί απλώς μια αγωνιστική επιτυχία, αλλά μια δικαίωση για τον σύλλογο, που επιστρέφει αξιοκρατικά εκεί όπου ανήκει, στην κορυφαία κατηγορία του τοπικού ερασιτεχνικού ποδοσφαίρου.

Η ενδεκάδα του Α.Ο. Βαλτινού που πέτυχε τον άθλο ήταν:
Πολυγένης, Περνέζα, Σπυρόπουλος, Κ. Κοθράς, Δ. Κοθράς, Γιαννόπουλος, Καμέας, Παπαθανασίου, Νικλητσιώτης, Τσαρούχας.

Τον αγώνα διηύθυνε ο διαιτητής κ. Τζάνης με βοηθούς τους κ. Μουστάκα και Αβραάμ Ν.

Μετά το τελευταίο σφύριγμα, οι φίλαθλοι του Βαλτινού ξέσπασαν σε ξέφρενους πανηγυρισμούς, γιορτάζοντας μαζί με παίκτες και προπονητή τη μεγάλη επιστροφή της ομάδας στην Α’ Ερασιτεχνική. Η νίκη αυτή θα μείνει χαραγμένη στη μνήμη όλων ως μία από τις σημαντικότερες στιγμές στην ιστορία του συλλόγου.

Συγχαρητήρια σε όλους – παίκτες, προπονητή και φίλαθλο κόσμο – για αυτή τη μεγάλη επιτυχία!

Δενδροφύτευση στην Κοινότητα Βαλτινού: Μια επένδυση ζωής για το μέλλον

 

Σε μια σημαντική πρωτοβουλία με περιβαλλοντικό και κοινωνικό πρόσημο προχώρησε η Τοπική Κοινότητα Βαλτινού, πραγματοποιώντας δενδροφύτευση σε επιλεγμένα σημεία του χωριού, με στόχο την αισθητική και οικολογική αναβάθμιση της περιοχής.

Οι εργασίες επικεντρώθηκαν σε δύο κομβικά σημεία του Βαλτινού: στο δάσος της Παναγίας και στην κεντρική πλατεία του χωριού.

Στην περιοχή της Παναγίας φυτεύτηκαν νεόφυτα δέντρα, συγκεκριμένα μέλιγοι, καλύπτοντας τα κενά που υπήρχαν στο δασικό τμήμα και συμβάλλοντας ουσιαστικά στον εμπλουτισμό της τοπικής χλωρίδας. Η παρέμβαση αυτή ενισχύει τον φυσικό πλούτο της περιοχής και διασφαλίζει τη διατήρηση του ιδιαίτερου φυσικού τοπίου που αποτελεί σημείο αναφοράς για την κοινότητα.

Παράλληλα, στην κεντρική πλατεία του χωριού φυτεύτηκαν φλαμουριές, προσφέροντας σκιά, ομορφιά και μια πιο φιλόξενη εικόνα στον δημόσιο χώρο. Τα δέντρα αποτελούν ευγενική δωρεά του κ. Μάκη Σκαπέτη, μια προσφορά που συμβάλλει ουσιαστικά στην αναβάθμιση της καθημερινότητας των κατοίκων και στην ενίσχυση της ποιότητας ζωής στον τόπο.

Ο Πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Βαλτινού, κ. Βάιος Τσιγάρας, εξέφρασε τις θερμές του ευχαριστίες προς τον δωρητή και υπογράμμισε τη σημασία της δράσης, δηλώνοντας:

«Κάθε δέντρο είναι μια μικρή επένδυση για το μέλλον. Για τα παιδιά μας, για το χωριό μας αλλά κυρίως για το περιβάλλον».

Η δενδροφύτευση αυτή αποτελεί ένα ακόμη βήμα προς την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και την ανάδειξη του Βαλτινού ως ενός χωριού που επενδύει στην αειφορία, τη φροντίδα του δημόσιου χώρου και τη βελτίωση της ζωής των κατοίκων του.

Το Καφενείο του Μάμαλη: Μνήμη, παρέα και χρόνος στο κέντρο του χωριού

 

Στο κέντρο του Βαλτινού, εκεί όπου οι δρόμοι συναντιούνται όχι μόνο γεωγραφικά αλλά και ανθρώπινα, στέκει το καφενείο του «Μάμαλη» σαν ένας ήσυχος φρουρός του χρόνου. Δεν είναι απλώς ένας χώρος, είναι μια μνήμη που αναπνέει, ένα καταφύγιο καθημερινότητας, ένα σημείο όπου η ζωή δεν βιάζεται να περάσει, αλλά κάθεται, παρατηρεί και αφηγείται.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, όταν ο αείμνηστος Αντώνης Μάμαλης με τη γυναίκα του, την Αγγελική –την Κούλα–, άνοιξαν αυτό το απλό, λαϊκό καφενείο, ο χώρος άρχισε να γεμίζει όχι μόνο με τραπέζια και καρέκλες, αλλά με ανθρώπινες παρουσίες. Τα μεγάλα παράθυρα άφηναν το φως να εισχωρεί όπως οι ιστορίες εισχωρούν στις ψυχές, αθόρυβα αλλά ανεξίτηλα. Τα ξύλινα και μεταλλικά τραπέζια, οι ψάθινες καρέκλες, όλα έμοιαζαν να γνωρίζουν πως θα γίνουν μάρτυρες μιας ολόκληρης εποχής.

Σήμερα, ο Ηλίας κι η γυναίκα του συνεχίζουν την παράδοση, όχι σαν απλή επαγγελματική υποχρέωση, αλλά σαν μια σιωπηλή υπόσχεση προς το παρελθόν και το μέλλον. Το καφενείο παραμένει οικογενειακή υπόθεση, κι αυτή η οικογενειακή ζεστασιά απλώνεται σε κάθε γωνιά του χώρου. Από τον πάγκο που χωρίζει τον δημόσιο χώρο από την κουζίνα, μέχρι τη σόμπα με το μπουρί που τον χειμώνα γίνεται κέντρο βαρύτητας των θαμώνων, όλα μοιάζουν να υπακούουν σε έναν άγραφο νόμο: να υπηρετούν τον άνθρωπο.

Έξω, ο πλάτανος απλώνει τη σκιά του σαν μια ευλογία του καλοκαιριού. Κάτω από τα φύλλα του, τα τραπέζια γεμίζουν με φωνές, γέλια, μικρές διαφωνίες που ποτέ δεν γίνονται ρήξεις. Εκεί, το τσίπουρο συνοδεύεται από μεζέδες, αλλά και από καλαμπούρια, πειράγματα, κουτσομπολιά – όλα εκείνα τα μικρά που υφαίνουν τη μεγάλη εικόνα της κοινότητας.

Μέσα, το τάβλι χτυπά ρυθμικά σαν καρδιά, τα χαρτιά μοιράζονται όπως μοιράζονται και οι ιστορίες. Η τηλεόραση, σε περίοπτη θέση, γίνεται άλλοτε αφορμή για ενθουσιασμό κι άλλοτε για έντονες πολιτικές συζητήσεις. Ποδόσφαιρο και πολιτική – οι δύο άξονες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται ο ανδρικός λόγος, όχι γιατί εξαντλούν την πραγματικότητα, αλλά γιατί δίνουν σχήμα στην ανάγκη για έκφραση.

Κι όμως, πίσω από αυτή την καθημερινή απλότητα κρύβεται μια βαθύτερη αλήθεια: το καφενείο του «Μάμαλη» είναι ένας τόπος όπου το «εγώ» γίνεται «εμείς». Οι θαμώνες δεν είναι πελάτες, είναι παρέα. Η επανάληψη της παρουσίας τους δεν είναι συνήθεια, αλλά τελετουργία. Εκεί, ο χρόνος δεν μετριέται με ρολόγια, αλλά με συναντήσεις.

Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς και τον κόπο. Η ορθοστασία από το πρωί ως το βράδυ, το συνεχές ωράριο, η σιωπηλή φθορά του σώματος. Είναι μια εργασία που δεν φαίνεται, αλλά υπάρχει σε κάθε σερβιρισμένο ποτήρι, σε κάθε καθαρισμένο τραπέζι. Είναι η αόρατη πλευρά της φιλοξενίας, εκείνη που δεν διεκδικεί αναγνώριση, αλλά τη δικαιούται.

Χειμώνα – καλοκαίρι, πρωί – μεσημέρι – βράδυ, το καφενείο δεν παύει να σφύζει από ζωή. Είναι το στέκι των μεσηλίκων και των ηλικιωμένων, αλλά και κάτι περισσότερο: είναι ένας ζωντανός οργανισμός μνήμης. Εκεί συγκεντρώνεται η εμπειρία, η σοφία, το χιούμορ, η πίκρα και η ελπίδα ενός τόπου.

Το καφενείο του «Μάμαλη» δεν είναι απλώς σημείο αναφοράς. Είναι ακρογωνιαίος λίθος της ταυτότητας του Βαλτινού. Σε ατομικό επίπεδο, προσφέρει στον καθένα έναν χώρο να ανήκει. Σε συλλογικό επίπεδο, συγκρατεί τον ιστό της κοινότητας. Κι ίσως, μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, αυτό να είναι το πιο πολύτιμο: ένας τόπος που αντιστέκεται στη λήθη, όχι με θόρυβο, αλλά με παρουσία.

ΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗ ΠΛΑΤΑΝΙΑ

 

Τι μας απασχολεί περισσότερο, όταν πνιγόμαστε μέσα στην αόριστη εν γένει περισυλλογή, εκεί που το μυαλό μας χορεύει ανήσυχο, πετώντας από το ένα θἐμα στο άλλο; Σχεδόν πάντα μας κατατρώει η υπόθεση του μέλλοντος, οι πιθανές κακοτυχίες που θα μας βρουν, η ματαίωση των ονείρων και η έλευση του θανάτου. Περπατώ στην όχθη του ποταμού με μιαν αμήχανη αμεριμνησία. Τα αραχνοειδή πλατάνια, που αρδεύονται στον ποταμό, αγκαλιάζουν το βλέμμα μου και κάνουν πιο σκεπτική τη δική μου οδοιπορία. Μοιάζουν σαν να προσπαθούν να πιάσουν τον χρόνο που φεύγει, αλλά μόνο τον άνεμο χτενίζουν μαζί με τις αναμνήσεις μου και, ακόμα περισσότερο, μαζί και τις επιγενόμενες, μακρόσυρτες και αδιέξοδες σκέψεις μου. Λοιπόν, πλατάνια, ρωτάω, τι μας περιμένει; Αντί γι’ αυτά ο Ρουφίνος λέει στο αυτί μου: «Το γαρ αύριον ουδενί δήλον». Εντάξει. Το αύριον ενδεχομένως ουδενί δήλον. Όμως το μεθαύριον; Ατυχώς δήλον εστί. 

Του Ηλία Κεφάλα

Οι καμπάνες που άργησαν έξι μήνες

 Μια αφήγηση για τους πέντε ήρωες της πλατείας Ρήγα Φεραίου

Του Δημήτρη Τσιγάρα

Ήταν μια μαύρη μέρα.18 Απριλίου 1944.

Η άνοιξη είχε ντύσει τα Τρίκαλα με φως, κι όμως εκείνο το πρωινό ο ουρανός έμοιαζε βαρύς, σαν να γνώριζε το κακό που ερχόταν. Στην πλατεία Ρήγα Φεραίου απλώθηκε μια παγωμένη σιωπή, μια σιωπή που έκοβε την ανάσα. Οι λιγοστοί περαστικοί στάθηκαν στις άκρες των πεζοδρομίων, με βλέμματα καρφωμένα στην είσοδο της πλατείας.

Και τότε ακούστηκε.

Ένα βαθύ, μεταλλικό μουγκρητό έσκισε τον αέρα.

Ένα γερμανικό καμιόνι πλησίαζε αργά, βαριά, σαν κτήνος που ερχόταν να κατασπαράξει τη ζωή. Οι ρόδες του έτριζαν πάνω στο λιθόστρωτο και η μηχανή του βρυχόταν απειλητικά, ώσπου σταμάτησε απότομα μπροστά στην πλατεία.

Εκεί, ανάμεσα σε δυο φανοστάτες, είχε στηθεί ένα μεγάλο ξύλινο δοκάρι.
Πάνω του κρέμονταν πέντε αγχόνες.

Πέντε θηλιές για πέντε παλικάρια.

Το καμιόνι γύρισε με το πίσω μέρος του προς τις αγχόνες. Στην καρότσα του στέκονταν οι πέντε μελλοθάνατοι, νέοι, όρθιοι μέσα στην τελευταία τους ώρα, με τα μάτια στραμμένα όχι στον θάνατο, αλλά στην πατρίδα που άφηναν πίσω.

Οι Γερμανοί στρατιώτες άρπαξαν τον πρώτο.

Πέρασαν τη θηλιά στον λαιμό του.

Για μια στιγμή όλα πάγωσαν.

Ύστερα το καμιόνι ξεκίνησε αργά προς την απέναντι μικρή πλατεία. Το σώμα του νεαρού έμεινε να αιωρείται στον αέρα. Για λίγα δευτερόλεπτα σπαρτάρησε. Τα πόδια του χτύπησαν το κενό, τα χέρια του πάλεψαν με τον αέρα, και ύστερα… ακινησία.

Νεκρική.

Το ίδιο μαρτύριο επαναλήφθηκε για τον δεύτερο, τον τρίτο, τον τέταρτο.

Κάθε φορά το ίδιο δρομολόγιο του θανάτου.
Κάθε φορά το ίδιο σπαρακτικό θέαμα.
Κάθε φορά η ίδια παγωμένη σιωπή.

Μα όταν ήρθε η σειρά του Κώστα Σύρμπα, του 22χρονου παλικαριού, συνέβη κάτι που πάγωσε ακόμη και τις ψυχές των δημίων.

Η θηλιά κόπηκε.

Το σώμα του έπεσε.

Ένα κύμα ψιθύρων διαπέρασε το πλήθος.

Σαν να αρνιόταν το ίδιο το σχοινί να γίνει όργανο του θανάτου.

Οι δήμιοι, έξαλλοι, έδεσαν δεύτερη θηλιά.

Το καμιόνι ξεκίνησε ξανά.

Και πάλι το σχοινί κόπηκε.

Σαν να επαναστατούσε ακόμη και το άψυχο υλικό απέναντι στη βαρβαρότητα.

Μα οι δήμιοι δεν σταμάτησαν.

Για τρίτη φορά πέρασαν τη θηλιά στον λαιμό του νεαρού.

Για τρίτη φορά το καμιόνι προχώρησε.

Και τότε, μέσα στη νεκρική σιγή της πλατείας, ακούστηκε μόνο ένας ήχος.

Ο σπαραγμός μιας μάνας.

Ένας θρήνος που δεν ήταν ανθρώπινη φωνή, αλλά πληγή ανοιχτή. Μια μάνα που έβλεπε το παιδί της να πεθαίνει τρεις φορές μπροστά στα μάτια της. Τα νύχια της έσκιζαν τις σάρκες της, τα μάτια της έκαιγαν από τον πόνο, κι η φωνή της ανέβαινε στον ουρανό σαν κατάρα και προσευχή μαζί.

Οι λίγοι Τρικαλινοί και οι συγγενείς, από τα απέναντι πεζοδρόμια, παρακολουθούσαν με κομμένη την ανάσα.

Κανείς δεν μιλούσε.

Τα μάτια τους ήταν γεμάτα δάκρυα.

Οι ψυχές τους πλημμύριζαν από πόνο, από οργή, από μια σιωπηλή υπόσχεση ότι αυτή η θυσία δεν θα ξεχαστεί ποτέ.

Και τότε συνέβη κάτι σχεδόν μεταφυσικό.

Ο ανοιξιάτικος ήλιος, που έγερνε προς τη δύση, στάθηκε για λίγο πάνω από την κορυφή του Κόζιακα. Οι χρυσές του ακτίνες έπεσαν πάνω στα πέντε νεκρά παλικάρια, σαν τελευταίο χάδι της φύσης, σαν φωτοστέφανο μαρτύρων.

Οι δήμιοι, μέσα στην απανθρωπιά τους, κρέμασαν στα στήθη των νεκρών πινακίδες:

«Πυροβόλησα Γερμανό στρατιώτη»

Ήθελαν να τους στιγματίσουν.

Μα η ιστορία έγραψε άλλα.

Δεν έμειναν ως εγκληματίες.

Έμειναν ως ήρωες.

Η θυσία τους απλώθηκε παντού μέσα από το τελευταίο γράμμα του Κώστα Σύρμπα. Ένα γράμμα που κάθε λέξη του στάζει αίμα και φως:

«Να θυμάσαι πως ο γιος σου πάει πικραμένος, γιατί δεν θ’ ακούσει τις καμπάνες της Ελευθερίας…
Ζήτω η Ελευθερία.»

Και πράγματι.

Έξι μήνες αργότερα, στις 18 Οκτωβρίου 1944, οι καμπάνες της λευτεριάς χτύπησαν χαρμόσυνα.

Η πόλη γέμισε φως.

Οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους.

Η κατοχή είχε τελειώσει.

Μα οι πέντε ήρωες δεν ήταν εκεί να ακούσουν τον ήχο που τόσο λαχτάρησαν.

Έφυγαν πικραμένοι.

Κι όμως, ίσως να τον άκουσαν αλλιώς.

Μέσα από τον άνεμο που περνά ακόμη από την πλατεία.

Μέσα από το ποτάμι που κυλά δίπλα στο μνημείο τους.

Μέσα από τις καρδιές όσων θυμούνται.

Γιατί οι καμπάνες της ελευθερίας δεν χτυπούν μόνο στους ναούς.

Χτυπούν στη μνήμη των λαών.

Και τα ονόματα των πέντε παλικαριών θα ηχούν για πάντα μαζί τους, ως παράδειγμα αρετής, τόλμης, θυσίας και αδιάκοπου αγώνα για ειρήνη και λευτεριά.

Για όλους τους λαούς της γης.

 

Επτά χρόνια αγκαλιάς

 

Επτά συνεχόμενα χρόνια, από το 2019 έως σήμερα, ο παππούς Δημήτρης Η. Μαντέλας στέκεται στο ίδιο σημείο της ζωής του: με τα εγγόνια του στην αγκαλιά. Και όμως, κάθε φωτογραφία είναι διαφορετική, γιατί ο χρόνος δεν επαναλαμβάνεται - μόνο συνεχίζεται.

Η λιτή φράση που συνοδεύει την ανάρτησή του, «Άλλη μια ευλογημένη χρονιά. 7ος χρόνος», κρύβει μέσα της μια βαθιά φιλοσοφία ζωής. Δεν είναι απλώς μια καταγραφή επετείου, είναι μια σιωπηλή ευχαριστία προς τον χρόνο που κυλά και επιτρέπει στην αγάπη να παραμένει ζωντανή. Η λέξη «ευλογημένη» εδώ αποκτά βαρύτητα σχεδόν ιερή. Ευλογημένος δεν είναι μόνο ο χρόνος που περνά, αλλά κυρίως η δυνατότητα να τον μοιράζεσαι με τους ανθρώπους που αποτελούν τη συνέχειά σου.

Στις φωτογραφίες βλέπει κανείς τα παιδιά να μεγαλώνουν. Τα πρόσωπά τους αλλάζουν, τα σώματά τους ψηλώνουν, τα βλέμματα ωριμάζουν. Εκείνο όμως που μένει αναλλοίωτο είναι η μορφή του παππού στο κέντρο: μια σταθερά τρυφερότητας, προστασίας και μνήμης. Η αγκαλιά του γίνεται σύμβολο. Είναι η αγκαλιά που ενώνει γενιές, που κρατά μέσα της το παρελθόν του τόπου και το μέλλον της οικογένειας.

Ο Δημήτρης Μαντέλας, με καταγωγή από το Βαλτινό και ζωή εργατική, κουβαλά μέσα του δύο πατρίδες: τη γενέθλια γη της μνήμης και την πόλη της βιοπάλης. Όμως μέσα σε αυτό το ετήσιο τελετουργικό της φωτογράφησης φαίνεται πως επιστρέφει κάθε φορά στην ουσία του ανθρώπου: στη ρίζα, στην οικογένεια, στη συνέχεια του αίματος και της αγάπης. Είναι σαν να δηλώνει πως όσα κι αν αλλάζουν στον κόσμο, η οικογένεια παραμένει το πιο ασφαλές καταφύγιο.

Το κολάζ αυτό λειτουργεί σαν ένα άτυπο ημερολόγιο ζωής. Δεν μετρά μόνο χρόνια, αλλά στιγμές ευγνωμοσύνης. Κάθε φωτογραφία είναι μια νίκη απέναντι στη φθορά του χρόνου, γιατί αποδεικνύει πως η μνήμη μπορεί να γίνει εικόνα και η αγάπη παράδοση.

Η μεγαλύτερη αξία αυτής της ανάρτησης ίσως να βρίσκεται στο ότι μας θυμίζει κάτι απλό και βαθύ: η ζωή δεν μετριέται μόνο με τα χρόνια που περνούν, αλλά με τις αγκαλιές που παραμένουν.

Από τον παππού στα εγγόνια, περνά αθόρυβα η σκυτάλη της ζωής. Και μέσα σε αυτή τη σιωπηλή διαδοχή των γενεών κρύβεται η πιο όμορφη μορφή αθανασίας.

Υ.Γ. 

Εμείς θα θέλαμε να ευχηθούμε να είναι όλοι τους πάντα γεροί και ευλογημένοι, ώστε η αγκαλιά αυτή να συνεχιστεί για πολλά ακόμη χρόνια.

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ ΘΕΟΔΟΣΗΣ Π. ΤΑΣΙΟΣ Αρχαία Ελληνική Στρατιωτική Τεχνολογία

 ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ, δ.φ. 

Ο αειθαλής καθηγητής Θεοδόσης Π. Τάσιος είναι γνωστός και καταξιωμένος όχι μόνο στο Πανελλήνιο αλλά και διεθνώς  για το υψηλού επιπέδου έργο του, αλλά και ως δασκάλου στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και ως πνευματικού ανθρώπου γενικότερα. Συχνά παρεμβαίνει στα δημόσια πράγματα και εκφέρει με παρρησία τη γνώμη του, γραπτώς και προφορικώς. Γεννήθηκε το 1930 στην Καστοριά, όπου υπηρετούσε ο πατέρας του, αλλά η καταγωγή του είναι από την Καλαμπάκα.  Έχω την τύχη να με τιμά με την φιλία του και να μου χαρίζει τα βιβλία του. Προσφάτως έγινα αποδέκτης του νέου περισπούδαστου συγγράμματός του, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αρχαία Ελληνική Στρατιωτική Τεχνολογία», αποτελείται δε από 447 σελίδες μεγάλου σχήματος (26×20) και έχει εκδοθεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης το 2025. Το έργο αυτό είναι καρπός δεκαετούς, έρευνας, μελέτης και σχεδιασμού.

Στον Πρόλογό του ο κ. Τάσιος επισημαίνει ότι πλέον έχει ακυρωθεί «η παλαιότερη ανιστόρητη άποψη πως τάχα οι Αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν να επιδείξουν σπουδαία επιτεύγματα στην Τεχνολογία, ενώ συμβαίνει το αντίθετο, ήτοι  η Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία, από τη Μυκηναϊκή έως και την Ελληνιστική Εποχή, θεωρείται ως θεμέλιο του Ελληνικού Πολιτισμού. Τα γιγαντιαία εγγειοβελτιωτικά έργα και οι τεράστιοι θόλοι των Μυκηναίων, μαζί με την αξεπέραστη επί αιώνες πεντηκόντορό τους, η γένεση της Επιστήμης στην Ιωνία μέσω της Τεχνολογίας, η κορύφωση της Σχολής της Αλεξανδρείας επί τέσσερις αιώνες, με τα Αυτόματα και την εφαρμοσμένη Χημεία της, το επιβεβαιώνουν.

Αυτήν την Ιστορία παρουσιάζει με συστηματική και επιστημονική δεοντολογία ο κ. Τάσιος στο περισπούδαστο αυτό σύγγραμμά του. Ξεκινά με συνοπτική παρουσίαση των σχετικών ευρημάτων της διεθνούς βιβλιογραφίας, συνεχίζει με εκτεταμένη παρουσίαση των σχετικών με το θέμα χωρίων των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και ολοκληρώνει τη μελέτη του με την δική του συμβολή στη διερεύνηση ορισμένων αμφισβητουμένων θεμάτων και παραθέτει σχετικούς δικούς του μαθηματικούς υπολογισμούς.

Δίνει απαντήσεις στο πώς ήταν κατασκευασμένα τα πλοία των Ελλήνων που νίκησαν τους Πέρσες στη Σαλαμίνα. Στο γιατί δεν σκίζονταν από τα δόρατα οι μυκηναϊκές ασπίδες που ήσαν φτιαγμένες από βοϊδοτόμαρο. Στο πώς κατασκευάζονταν οι πολυώροφοι αυτοκινούμενοι πολιορκητικοί πύργοι και οι καταπέλτες, καθώς και στο τί ακριβώς ήταν το «υγρόν πυρ». Σ’ αυτά και άλλα ερωτήματα περί της Στρατιωτικής Τεχνολογίας των αρχαίων Ελλήνων απαντά το εν λόγω βιβλίο.

Μελετώντας προσεκτικά τις αρχαίες γραπτές πηγές -κείμενα και εικόνες- ο συγγραφέας Θεοδόσης Τάσιος, μηχανικός και αρχαιομαθής, περιγράφει τα αμυντικά και επιθετικά όπλα των αρχαίων Ελλήνων από τη Μυκηναϊκή έως την Ελληνιστική περίοδο: τείχη, τάφρους, αναχώματα, καταπέλτες, πολιορκητικούς πύργους, ξίφη, τόξα, δόρατα, ασπίδες και πανοπλίες. Επίσης πολεμικά πλοία, φράγματα λιμένων, γεφυρώσεις ποταμών κ.ά. Συγχρόνως όμως εξηγεί τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας τους, βάσει μαθηματικών υπολογισμών ή και σύγχρονων πειραμάτων.

Αυτή η διπλή προσέγγιση, λεπτομερής ανασύσταση και κριτική-επιστημονική ανάλυση των αρχαίων πηγών, και μαζί, κριτική διερεύνηση της αποδοτικότητας των σχετικών τεχνολογιών, καθιστά μοναδικό το εν λόγω βιβλίο, όχι μόνο στην ελληνική αλλά και στη διεθνή βιβλιογραφία, στο οποίο εκτός των σχετικών περιγραφών και αναλύσεων περιλαμβάνονται και 250 εικόνες, κυρίως σχεδιασμένες από τον Θ. Τάσιο.

Αναλυτικά, το βιβλίο, μετά την Εισαγωγή (σσ. 15-18), διαιρείται σε οκτώ (8) ενότητες. Ειδικότερα:

Στην Εισαγωγή του επισημαίνει τις αιτίες συγκρούσεων (και πολέμων) μεταξύ των αρχαίων πόλεων, όπως συνοριακές διαφορές, καθώς και τους πολέμους με τους εισβολείς «βαρβάρους» (π.χ. Πέρσες) ή ακόμα και τον ρόλο ορισμένων φιλοδόξων αρχηγών πόλεων, οι οποίοι από ατομικό συμφέρον παρέσυραν τους λαούς τους σε πολεμικές περιπέτειες. Επομένως οι πόλεμοι συνέβαλαν στην ανάπτυξη της στρατιωτικής τεχνολογίας.

Η ενδιάθετη όψη του Ασκληπιού

 

Ο Σάκης στάθηκε μπροστά στον ανδριάντα του Ασκληπιού, στο κέντρο των Τρικάλων, και πάτησε το κουμπί της κάμερας για να αποτυπώσει τον εαυτό του. Μια απλή πράξη αυτοφωτογράφισης, σχεδόν καθημερινή, σχεδόν ασήμαντη. Κι όμως, μέσα στο κάδρο συνέβη κάτι που δεν υπάκουσε στην πρόθεση αλλά σε μια πιο υπόγεια λογική της εικόνας.

Η στάση του σώματός του, η ελαφρά κλίση του κεφαλιού, η ηρεμία που κάθισε στα χαρακτηριστικά του προσώπου του, μοιάζουν να μην είναι μόνο δικά του. Σαν να τα δανείστηκε για μια στιγμή από το μάρμαρο απέναντί του. Σαν να μην φωτογράφιζε απλώς τον εαυτό του μπροστά σε ένα άγαλμα, αλλά να συνομιλούσε σιωπηλά με μια μορφή που τον είχε ήδη προλάβει.

Ο Ασκληπιός, θεός της ίασης και της μέριμνας για το σώμα και την ψυχή, δεν στέκει εκεί μόνο ως μνημείο μνήμης. Στέκει ως ιδέα. Και οι ιδέες, όταν βρίσκονται αρκετό καιρό στο ίδιο σημείο, αρχίζουν να επηρεάζουν τον αέρα γύρω τους, τις κινήσεις των ανθρώπων, ακόμη και τις εκφράσεις τους.

Ίσως γι’ αυτό η φωτογραφία του Σάκη δεν είναι απλώς ένα self portrait. Είναι ένα στιγμιαίο ρήγμα ανάμεσα σε δύο όμοιες σιωπές: τη σιωπή του αγάλματος και τη σιωπή του προσώπου. Σαν να συναντήθηκαν δύο εκδοχές του ίδιου αρχέτυπου - η μία σμιλεμένη στο μάρμαρο, η άλλη προσωρινή, ευάλωτη, ανθρώπινη.

Και τότε γεννιέται η υποψία ότι ο Σάκης δεν στάθηκε ποτέ πραγματικά «μπροστά» στον Ασκληπιό. Στάθηκε δίπλα του, έστω και για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, σε μια κοινή γλώσσα στάσης και βλέμματος. Σαν να ενεργοποιήθηκε μέσα του μια ενδιάθετη ιδιότητα που δεν ανήκει αποκλειστικά στο πρόσωπο, αλλά στην ίδια την πράξη της θέασης.

Ίσως τελικά κάθε φωτογραφία να είναι λιγότερο καταγραφή και περισσότερο αποκάλυψη: όχι αυτού που βλέπουμε, αλλά αυτού που ήδη μας διαπερνά χωρίς να το γνωρίζουμε. Και ο Σάκης, χωρίς πρόθεση, χωρίς επίγνωση, κατέγραψε κάτι τέτοιο. Όχι μόνο τον εαυτό του απέναντι σε ένα άγαλμα, αλλά το λεπτό σημείο όπου ο άνθρωπος αρχίζει να μοιάζει με αυτό που κοιτάζει.

Η Σιωπή της αγκαλιάς

 

Ο αισθησιακός χορός tango δεν χορεύεται, ψιθυρίζεται.

Γεννήθηκε εκεί όπου η θάλασσα συναντά τη μοναξιά, στα σκοτεινά σοκάκια του λιμανιού, κι από τότε κουβαλά μέσα του τη μνήμη των ανεκπλήρωτων πόθων. Είναι ένας χορός που δεν ζητά να φανερωθεί, αλλά να νιώσει - σαν μια εξομολόγηση που δεν ειπώθηκε ποτέ με λόγια.

Στην αγκαλιά του tango, δύο σώματα πλησιάζουν όσο χρειάζεται για να θυμηθούν ότι κάποτε ήταν ένα. Δεν υπάρχει αρχή ούτε τέλος, μόνο μια συνεχής αναπνοή που γίνεται κοινή, ένας παλμός που συγχρονίζεται σιωπηλά. Ο άνδρας καθοδηγεί, αλλά δεν επιβάλλεται, η γυναίκα ακολουθεί, αλλά δεν υποτάσσεται. Τα πόδια μπλέκονται, απομακρύνονται και ξανασυναντιούνται, σαν να αφηγούνται μια ιστορία έλξης και απόστασης. Τα βήματα δεν είναι βήματα, αλλά ίχνη επιθυμίας πάνω στο πάτωμα - στιγμές που γεννιούνται και χάνονται πριν προλάβουν να ειπωθούν.

Η μουσική ανασαίνει μαζί τους. Το μπαντονεόν θρηνεί και υπόσχεται, σαν καρδιά που ραγίζει και ξαναγεννιέται μέσα στον ίδιο ρυθμό. Κάθε παύση είναι ένα βλέμμα που κρατήθηκε λίγο παραπάνω. Κάθε κίνηση, ένα άγγιγμα που τόλμησε να υπάρξει.

Και μέσα σε αυτή τη λεπτή ισορροπία, ο χρόνος λυγίζει. Οι σκιές μακραίνουν, τα σώματα μπλέκονται, και η επιθυμία παίρνει μορφή χωρίς ποτέ να αποκαλύπτεται πλήρως.

Ο αισθησιασμός του τάγκο δεν βρίσκεται στην υπερβολή, αλλά στη λεπτομέρεια: στο βλέμμα που αποφεύγεται για να δυναμώσει η ένταση, στην ανάσα που συγχρονίζεται, στην ανεπαίσθητη πίεση του χεριού στη μέση. Είναι ένας χορός που μιλά για την επιθυμία χωρίς να την φωνάζει, για την οικειότητα χωρίς να την εκθέτει.