Μέρες Επιταφίου

 

Αυτός που κρέμασε τον ήλιο

στο μεσοδόκι τ’ ουρανού

κρεμάται σήμερα σε ξύλο

ίλεως, Κύριε, γενού

και στ’ ασπαλάθια της ερήμου

μια μάνα φώναξε «παιδί μου!»

 

Με τ’ Απριλιού τ’ αρχαία μάγια

με των δαιμόνων το φιλί

μπήκε στο σπίτι κουκουβάγια

μπήκε κοράκι στην αυλή

κι όλα τ’ αγρίμια στο λαγκάδι

πήραν το δρόμο για τον Άδη.

 

Θα ξανασπείρει καλοκαίρια

στην άγρια παγωνιά του νου.

Αυτός που κάρφωσε τ’ αστέρια

στην άγια σκέπη τ’ ουρανού

κι εγώ κι εσύ κι εμείς κι οι άλλοι

θα γεννηθούμε τότε πάλι..

 

Νίκος Γκάτσος

Ανάλυση του ποιήματος

Το ποίημα αυτό κινείται καθαρά στον άξονα της χριστιανικής συμβολικής, αλλά τον υπερβαίνει, δίνοντάς του μια υπαρξιακή και σχεδόν κοσμική διάσταση. Μπορούμε να το δούμε σε τρεις βασικές ενότητες: τη Σταύρωση, τη διατάραξη της φύσης, και την προσδοκία της Ανάστασης.

1. Η θεϊκή ταυτότητα και η ταπείνωση

«Αυτός που κρέμασε τον ήλιο / στο μεσοδόκι τ’ ουρανού
κρεμάται σήμερα σε ξύλο»

Εδώ έχουμε μια έντονη αντίθεση (οξύμωρο σχήμα):

·         Ο δημιουργός του σύμπαντος («κρέμασε τον ήλιο»)

·         γίνεται ο ίδιος θύμα («κρεμάται σε ξύλο»)

Η λέξη «μεσοδόκι» (δοκάρι) δημιουργεί μια αναλογία: ο ουρανός σαν οικοδόμημα, ο ήλιος σαν κάτι που έχει «στερεωθεί» από θεϊκό χέρι.

Άρα ο ποιητής αποδίδει στον Χριστό κοσμογονική δύναμη.

Το «ίλεως, Κύριε, γενού» είναι άμεση λειτουργική αναφορά (εκκλησιαστική γλώσσα) και δηλώνει: ικεσία για έλεος, συμμετοχή του ανθρώπου στο δράμα.

2. Η μητέρα και η ανθρώπινη διάσταση

«και στ’ ασπαλάθια της ερήμου
μια μάνα φώναξε “παιδί μου!”»

Η εικόνα αυτή είναι από τις πιο δυνατές: Τα ασπαλάθια (αγκαθωτά φυτά) παραπέμπουν στο μαρτύριο. Η «μάνα» είναι η Παναγία, αλλά και κάθε μάνα.

Ο ποιητής μεταφέρει τη θεϊκή τραγωδία σε καθαρά ανθρώπινο επίπεδο: ο πόνος της μητέρας γίνεται καθολικός πόνος.

3. Η διαταραχή της φύσης

«μπήκε στο σπίτι κουκουβάγια
μπήκε κοράκι στην αυλή
κι όλα τ’ αγρίμια στο λαγκάδι
πήραν το δρόμο για τον Άδη.»

Εδώ εμφανίζεται η κοσμική αναστάτωση: κουκουβάγια και κοράκι → σύμβολα θανάτου και κακοτυχίας. Τα αγρίμια κατεβαίνουν στον Άδη → ανατροπή της φυσικής τάξης.

Η φύση συμμετέχει στο Θείο Πάθος. Δεν είναι ουδέτερη: θρηνεί, αποσυντίθεται προσωρινά.

Παράλληλα, υπάρχει και μια λαϊκή-μαγική διάσταση:

«Με τ’ Απριλιού τ’ αρχαία μάγια / με των δαιμόνων το φιλί»

Ο Απρίλης (Άνοιξη) αντί για ζωή φέρνει σκοτάδι: ανατροπή της προσδοκίας → τραγικότητα.

4. Η ελπίδα και η Ανάσταση

«Θα ξανασπείρει καλοκαίρια
στην άγρια παγωνιά του νου.»

Εδώ περνάμε στην τρίτη ενότητα: από τον θάνατο → στην αναγέννηση.

Το «καλοκαίρι» συμβολίζει: ζωή, φως, πληρότητα, ενώ η «παγωνιά του νου»: πνευματική νέκρωση, απελπισία.

Ο Χριστός παρουσιάζεται ως σπορέας ζωής.

5. Η καθολικότητα της σωτηρίας

«κι εγώ κι εσύ κι εμείς κι οι άλλοι
θα γεννηθούμε τότε πάλι..»

Το ποίημα κορυφώνεται εδώ: δεν αφορά μόνο ένα θείο γεγονός, αλλά ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Η επανάληψη («εγώ κι εσύ κι εμείς κι οι άλλοι») δείχνει: καθολικότητα, ισότητα όλων μπροστά στη σωτηρία.

Η «νέα γέννηση» είναι: πνευματική, υπαρξιακή, όχι απλώς θρησκευτική.

Κεντρική ιδέα:
Η θυσία του Χριστού δεν είναι μόνο ιστορικό ή θρησκευτικό γεγονός, αλλά μια παγκόσμια διαδικασία θανάτου και αναγέννησης που αφορά κάθε άνθρωπο και τον ίδιο τον κόσμο.

Το Πάσχα του Χάρη

 Του Χάρη Αγγελή

Στο χωριό, η άνοιξη δεν ερχόταν με τα ημερολόγια, αλλά με τις φωνές των παιδιών. Και για τον Χάρη, όλα άρχιζαν εκείνη τη μέρα που περνούσαν οι λαζαρίνες.

Με τα καλαθάκια τους στολισμένα με λουλούδια, έμοιαζαν σαν μικρές πολύχρωμες πομπές που έφερναν μαζί τους την υπόσχεση της γιορτής. «Ήρθε ο Λάζαρος, ήρθαν τα Βάϊα…» τραγουδούσαν, και οι νοικοκυρές έβγαιναν στις αυλόπορτες με χαμόγελο, γεμίζοντας τα καλάθια τους με ξυλοκέρατα, καραμέλες, αυγά και σύκα.

Από εκείνη τη στιγμή, για τον Χάρη, το Πάσχα είχε ήδη αρχίσει.

Το σχολείο έκλεινε και η γειτονιά γέμιζε φωνές, γέλια και τρεχαλητά. Όμως εκείνος αγαπούσε περισσότερο τα βράδια στην εκκλησία. Μαζεύονταν όλα τα παιδιά του χωριού, στριμώχνονταν στις γωνιές, άκουγαν τις ψαλμωδίες και, κρυφά-κρυφά, έπαιζαν και κανένα κρυφτό. Μέχρι που η φωνή του παπά έκοβε τη σκανταλιά:
«Αμαρτία είναι, παιδάκια… ο Χριστός περνά τα πάθη Του».

Τα μεσημέρια, οι γυναίκες κουβαλούσαν νερό με τα γκιούμια και έπλεναν την εκκλησία, μέσα κι έξω. Τα κορίτσια έφερναν λουλούδια από τις αυλές, και σιγά-σιγά ο επιτάφιος στολιζόταν σαν ανοιξιάτικο περιβόλι.

Εκεί, στο προαύλιο, ο Χάρης έκανε φίλους. Τον Γκέλια, τον Σιούλα, κι ύστερα τον Πίπη - ένα παιδί από την άλλη γειτονιά, που ήξερε όλα τα τραγούδια. Μαζί περνούσαν κάτω από τον επιτάφιο, στην αρχή με τις μανάδες τους, ύστερα μόνοι τους, γελώντας, σαν να ήταν παιχνίδι. Μα βαθιά μέσα τους κάτι τους έλεγε πως δεν ήταν.

Τη Μεγάλη Παρασκευή το πρωί, πήραν τα καλάθια τους και βγήκαν να πουν τα κάλαντα. Ο Πίπης άρχισε πρώτος:
«Σήμερα μαύρος ουρανός…»

Οι άλλοι ακολούθησαν, άλλος σωστά, άλλος φάλτσα, μα με ψυχή. Και τα καλάθια γέμιζαν ξανά. Καραμέλες, σύκα, αυγά, καμιά φορά και καμιά παράδα. Τα κόκκινα αυγά όμως δεν τα άγγιζαν.
«Αμαρτία είναι πριν την Ανάσταση», έλεγε η γιαγιά. Κι αυτό έφτανε.

Το Μεγάλο Σάββατο το σπίτι ήταν γεμάτο φωνές. Η μάνα κυνηγούσε τα παιδιά να τα λούσει, εκείνα φώναζαν πως πεινούσαν. Εκείνη τους έδινε ψωμί με ζάχαρη και λίγο νερό για να «κρατάει», κι ύστερα, με απειλές και παρακάλια, κατάφερνε να τα καθαρίσει.

Ξημέρωνε Ανάσταση.

Η καμπάνα χτύπησε από τα χαράματα. Η μάνα έντυσε τα παιδιά, φόρεσε κι εκείνη το καλό της φουστάνι και πήραν όλοι μαζί τον δρόμο για την εκκλησία.

Ο χώρος έλαμπε. Καντήλες, λαμπάδες, κεριά - φως παντού. Τα πρόσωπα των ανθρώπων φωτίζονταν όπως και των αγίων στις εικόνες. Οι ψαλμωδίες γέμιζαν τον αέρα.

Ο Χάρης ξέφυγε από την οικογένεια και βγήκε έξω. Οι φίλοι του ήταν ήδη εκεί, στάζοντας κερί στα δάχτυλα και στα νύχια, γελώντας σιγανά.

Και ύστερα-
«Χριστός Ανέστη!»

Η εκκλησία σείστηκε. Οι καμπάνες χτυπούσαν δυνατά, τόσο που νόμιζες πως σκίζουν τον ουρανό. Τα πουλιά σώπασαν, κι οι κουκουβάγιες πέταξαν μακριά.

Στο νεκροταφείο, μικρά φώτα άναβαν πάνω στους τάφους. Ο Σιούλας είπε με σιγουριά:
«Στη Δευτέρα Παρουσία θα αναστηθούν όλοι».

Ο Χάρης το ήθελε αυτό. Ήθελε να ξαναδεί τον παππού του.

Μα η ζωή συνέχιζε.

Τα παιδιά τσούγκριζαν αυγά, γελούσαν, μάλωναν για το ποιο ήταν πιο γερό. Ο πατέρας έσφαζε το αρνί στην αυλή, με κινήσεις σίγουρες, και η μάνα ετοίμαζε το φαγητό.

Και το μεσημέρι άρχιζε το γλέντι.

Στην εκκλησία μαζεύονταν όλοι. Οι οργανοπαίχτες έπαιζαν, οι γυναίκες πιάνονταν χέρι-χέρι, οι άντρες πίσω τους. Ζευγάρια, συγγενείς, αρραβωνιασμένοι. Κι όταν άρχιζε ο χορός, έπεφταν παράδες στα όργανα.

Κάτω από τα δέντρα, καραμελάδες και παγωτατζήδες είχαν απλώσει την πραμάτεια τους.

Τα παιδιά στάθηκαν μπροστά στο τρίκυκλο με τα παγωτά. Μιάμιση δραχμή δεν είχε κανείς. Ο παγωτατζής το έκοψε στα τρία.

Ο Πίπης δεν πήρε. Κοιτούσε μόνο. Τις κινήσεις, τα χέρια, τις σακούλες. Και όταν οι άλλοι έφευγαν, εκείνος μάζευε μια άδεια χάρτινη σακούλα, την φούσκωνε και την έσπαγε στο γόνατό του.

Για λίγο, ήταν σαν να είχε κι αυτός παγωτό.

Το απόγευμα, ο εσπερινός σταματούσε το γλέντι. Τα παιδιά έψαχναν στο χώμα για ξεχασμένα νομίσματα, σαν μικρά λαγωνικά.

Και ύστερα… όλα τελείωναν.

Την τρίτη μέρα, μετά τη λειτουργία, οι χωριανοί έλεγαν:
«Και του χρόνου».

Ο Χάρης στεκόταν σιωπηλός.

Γιατί ήξερε πως το «του χρόνου» ήταν πολύ μακριά. Και το Πάσχα, που τόσο περίμενε, είχε ήδη αρχίσει να γίνεται ανάμνηση.

Ανάμεσα στον φόβο και τη συνείδηση

 

Στα παλιά σπίτια των χωριών, η εικόνα της Δευτέρας Παρουσίας ήταν μια υπόσχεση του τέλους και ένας τρόπος να συγκρατηθεί το παρόν. Οι μορφές της κρίσης, το φως και το σκοτάδι, ο παράδεισος και η κόλαση, λειτουργούσαν σαν αόρατοι φραγμοί μέσα στην ψυχή του ανθρώπου. Εκεί όπου ο νόμος δεν έφτανε, έφτανε ο φόβος του Θεού.

Και πράγματι, οι θρησκείες στάθηκαν για αιώνες ένας άξονας κοινωνικής σταθερότητας. Σε μικρές κοινότητες, όπου η δικαιοσύνη ήταν εύθραυστη και η ανθρώπινη ορμή συχνά ανεξέλεγκτη, η ιδέα μιας υπέρτατης κρίσης περιόριζε τα βίαια ένστικτα. Όχι πάντα από αγάπη για το καλό, αλλά από φόβο για την τιμωρία.

Όμως εδώ αρχίζει και η σιωπηλή αντίφαση.

Αν ο άνθρωπος πράττει το καλό επειδή φοβάται, τότε πόσο βαθιά είναι αυτή η καλοσύνη; Και αν η δικαιοσύνη στηρίζεται στην απειλή, μήπως παραμένει εξωτερική, χωρίς να ριζώνει πραγματικά μέσα του;

Η εικόνα της Δευτέρας Παρουσίας, έτσι όπως την κοιτούσαν οι παλιοί, ίσως δεν ζητούσε μόνο υπακοή, αλλά και κάτι πιο δύσκολο: αυτογνωσία. Το βλέμμα στο κέντρο της σύνθεσης -το μάτι που όλα τα βλέπει- δεν είναι μόνο το βλέμμα του Θεού. Είναι και το βλέμμα της συνείδησης.

Εκεί βρίσκεται η λεπτή μετατόπιση που ο άνθρωπος καλείται να κάνει.

Να περάσει από τον φόβο στη γνώση.
Από την εξωτερική απειλή στην εσωτερική καλλιέργεια.
Από την τιμωρία στη συνειδητή επιλογή του καλού.

Γιατί μια κοινωνία που στηρίζεται μόνο στον φόβο μπορεί να διατηρεί την τάξη, αλλά δύσκολα γεννά ελεύθερους ανθρώπους. Ενώ μια κοινωνία που καλλιεργεί τον νου και την ψυχή δεν έχει ανάγκη από διαρκείς απειλές, ο άνθρωπος γίνεται ο ίδιος μέτρο του εαυτού του.

Ίσως, λοιπόν, η παλιά εκείνη εικόνα να μην ανήκει μόνο στο παρελθόν. Ίσως να συνεχίζει να θέτει το ίδιο ερώτημα, πιο επίκαιρο από ποτέ:

Θέλουμε να είμαστε καλοί επειδή φοβόμαστε την κρίση -
ή επειδή την έχουμε ήδη αναλάβει μέσα μας;

Η Σιωπή της Μεγάλης Παρασκευής και το Φως της Ανάστασης (Της Ρούλας Σταυρέκα)

 

Η Μεγάλη Παρασκευή είχε πάντα έναν άλλο αέρα στο χωριό. Από το πρωί ο ουρανός έμοιαζε πιο χαμηλός, σαν να βάραινε κι αυτός από το πένθος. Τα αγόρια, με τα καλαθάκια τους στολισμένα μόνο με πασχαλιά, ετοιμάζονταν να πουν το τραγούδι τους: «Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα».

Από το βράδυ της Πέμπτης οι μάνες τους είχαν φροντίσει τα καλάθια - χωρίς παπαρούνες και χρώματα αυτή τη φορά. Μόνο πασχαλιά. Λιτή, ευωδιαστή, πένθιμη. Η ίδια διαδικασία όπως και με εμάς τα κορίτσια στο Σάββατο του Λαζάρου, μα τούτη τη φορά χωρίς γέλια και πειράγματα. Τα αγόρια δεν έλεγαν πολλά τραγούδια, μόνο εκείνο το ένα, το θλιμμένο, που ταίριαζε με τη μέρα.

Η σιωπή απλωνόταν στους δρόμους καθώς περνούσαν από σπίτι σε σπίτι. Οι φωνές τους δεν είχαν παιδική σκανταλιά, είχαν κάτι βαθύ, σχεδόν ώριμο. Κι εμείς τα κοιτούσαμε από τις αυλόπορτες, νιώθοντας πως εκείνη η μέρα δεν ήταν σαν τις άλλες.

Από νωρίς, οι κοπέλες του χωριού -μικρές, μεγάλες, ακόμη και γυναίκες παντρεμένες- έβγαιναν με τα κοφίνια τους για να μαζέψουν λουλούδια. Χτυπούσαν πόρτες, έσκυβαν σε κήπους, γέμιζαν τα πανέρια με γαρίφαλα, βιολέτες, πασχαλιές. Όλα για τον Επιτάφιο.

Στην εκκλησία επικρατούσε απόλυτη ησυχία. Ο Επιτάφιος στεκόταν γυμνός στην αρχή, κι ύστερα, σιγά-σιγά, μεταμορφωνόταν σε κήπο ανθισμένο. Τα κορίτσια, σκυμμένα με υπομονή και φροντίδα, τοποθετούσαν ένα-ένα τα λουλούδια. Τα δάχτυλά τους κινούνταν απαλά, με αίσθηση ομαδικότητας, σαν να έπλεκαν προσευχή.

Γύρω γύρω κάθονταν οι γιαγιάδες και οι πιο μεγάλες γυναίκες, όλες ντυμένες στα μαύρα. Κάθε Μεγάλη Παρασκευή φορούσαν τα πένθιμά τους. Δεν μιλούσαν. Μόνο παρακολουθούσαν. Μα στα πρόσωπά τους υπήρχε μια γλυκύτητα παράξενη. Θλίψη και γαλήνη μαζί.

Θυμάμαι το βλέμμα τους. Δεν ήταν απλώς λυπημένο. Ήταν φωτισμένο από πίστη. Σαν να ένιωθαν μέσα τους τον πόνο της Παναγίας που χάνει το παιδί της. Ήταν μάνες κι εκείνες. Ήξεραν τι θα πει αγωνία, φόβος, αγάπη άνευ όρων. Εκείνη την ώρα δεν έβλεπες μόνο γυναίκες του χωριού - έβλεπες ψυχές αγνές, που συμμετείχαν σιωπηλά σε ένα πανανθρώπινο πένθος.

Το βράδυ ξενυχτούσαν με βάρδιες, όπως ξενυχτούν τους δικούς τους ανθρώπους. Καθισμένες δίπλα στον Επιτάφιο, με τα χέρια σταυρωμένα, ψιθυρίζοντας προσευχές. Η εκκλησία μοσχοβολούσε λουλούδια και κερί.

Κι ύστερα, σαν να γύριζε ο κόσμος σελίδα, ερχόταν η Ανάσταση. Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, περιμέναμε με τις λαμπάδες αναμμένες. Κι όταν ακουγόταν το «Χριστός Ανέστη», έσπαγε η σιωπή, άναβαν χαμόγελα, αγκαλιαζόμασταν. Το φως περνούσε από κερί σε κερί, από πρόσωπο σε πρόσωπο.

Γυρίζαμε στα σπίτια και στρωνόταν τραπέζι μεγάλο. Αυγά κόκκινα, μαγειρίτσα αχνιστή. Τρώγαμε μέχρι σκασμού, γελούσαμε, τσουγκρίζαμε τα αυγά με πείσμα για το ποιο θα μείνει γερό.

Το πρωί της Κυριακής μαζευόμασταν γύρω από το αρνί. Ο πατέρας το ετοίμαζε κι εμείς τριγυρίζαμε ανυπόμονα. Δεν προλάβαινε να μας δίνει πετσούλες - τις παίρναμε ζεστές-ζεστές και τις τρώγαμε γελώντας. Η μυρωδιά του ψητού γέμιζε την αυλή, ανακατευόταν με τον καπνό και τις φωνές.

Για δυο μέρες δεν έμενε τίποτα. Ούτε κοκαλάκι. Το σπίτι γέμιζε κόσμο - οι θείοι από την Αθήνα, ξαδέλφια, φίλοι. Η αυλή αντηχούσε από κουβέντες και πειράγματα. Κι όταν έφευγαν οι επισκέπτες, άδειαζε ξαφνικά το σπίτι και επέστρεφε η γνώριμη ησυχία. Ξαναβρίσκαμε τον ρυθμό μας.

Κάθε Πάσχα έσπαγε η μονοτονία της χρονιάς. Ανταμώναμε, θυμόμασταν, γελούσαμε. Ήταν μια γιορτή όχι μόνο της πίστης, αλλά και της ζωής.

Τώρα που τα χρόνια κύλησαν, αναπολώ εκείνες τις μέρες και δακρύζω. Εκεί μεγάλωσα. Εκεί έτρεξα μέσα στον κουρνιαχτό του δρόμου. Εκεί έκλαψα όταν μια πρόκα μου τρύπησε το πόδι, όταν έπεσα από το δέντρο, όταν η μάνα σκόνταψε και αντί να φοβηθεί, έβαλε τα γέλια. Εκεί χάρηκα για τα παπούτσια με τα φιογκάκια.

Μου λείπει το χωριό μου. Τα ποτάμια του, τα λιβάδια του, οι καλοπροαίρετοι χωριανοί. Μου λείπει το ποτάμι, η Παναγία με το δάσος της, οι φίλοι και οι συγγενείς μου.

Κι αν μπορούσα να κρατήσω κάπου ζωντανές αυτές τις μνήμες, θα τις φύλαγα σαν αναμμένη λαμπάδα - να μη σβήσουν ποτέ.

ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΔΕΝΤΡΑ

 

Κι εμείς που ζούμε συνεχώς ανάμεσα στα δέντρα, έχουμε τα μείον μας. Δεν βρίσκουμε εύκολα έναν άνθρωπο για να μιλήσουμε και ν’ ανταλλάξουμε ένα χαμόγελο. Έτσι μένουμε με το στόμα μας κλειστό, εμμένοντας σε μια μαγική συνεννόηση με τον φυτικό κόσμο. Ψάχνουμε συνεχώς να βρούμε αν είμαστε εν συνόλω κερδισμένοι ή χαμένοι από αυτή τη συνθήκη ζωής. Η έλλειψη των φίλων είναι οπωσδήποτε ένα στοιχείο που μειώνει την ομορφιά της καθημερινότητάς μας. Το άκρατο βύθισμα στη φύση μάς υπόσχεται μόνον αοριστίες και σύντομες ευαρέσκειες. Για σχετική παρηγοριά η ποιητική μας ιδιότητα πλευρίζει συχνά μακρινούς ποιητές και στηρίζεται σε ομόλογους εμπνευσμένους στίχους. Θυμάμαι πάλι και πάλι τον Robinson Jeffers (1887-1962) που ψιθυρίζει: «Να μη μας εκπλήσσει κανένα δεινό, επειδή τα αξίζουμε όλα. Να μην έχουμε φόβο για το θάνατο, επειδή μονάχα αυτός θα μας εξαγνίσει». Ανάμεσα στα δέντρα λοιπόν η θλίψη έρχεται και μας προσανατολίζει σε κάποια πολύ απόμακρα πράγματα. Τέτοια πράγματα είναι για παράδειγμα η μυστικά έντονη κατανόηση της φυσικής ομορφιάς ή, ακόμα, η παρέλαση των άστρων πάνω από την πλατιά πεδιάδα. Με τον καιρό και τη συνήθεια ακούμε όλες τις τυμπανοκρουσίες του Γαλαξία. 

Του Ηλία Κεφάλα

Από τα Άγρια στα Αύρια: Η Εκτόπιση του Ήμερου και του Σήμερα

 

«Ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα». «Ήρθαν τα αύρια να διώξουν τα σήμερα».

Οι δύο φράσεις μοιάζουν να ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους - κι όμως συναντιούνται στον ίδιο ηχητικό παλμό, σαν δίδυμες σημασίες που γεννήθηκαν από την ίδια ανάσα.

«Ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα».
Εδώ ο κόσμος σκληραίνει. Το ανήμερο εισβάλλει, το βίαιο εκτοπίζει το γαλήνιο, το ακατέργαστο καταπίνει το ανθρώπινο μέτρο. Είναι η στιγμή που η ισορροπία χάνεται, που η ευγένεια και η απλότητα υποχωρούν μπροστά σε μια δύναμη πιο τραχιά, πιο ανυπόμονη.

Και ύστερα, σχεδόν ανεπαίσθητα, η φράση μεταμορφώνεται:
«Ήρθαν τα αύρια να διώξουν τα σήμερα».

Εδώ δεν υπάρχει θόρυβος ούτε σύγκρουση - κι όμως η απώλεια είναι εξίσου βαθιά. Το «άγριο» γίνεται «αύριο», το εξωτερικό γεγονός γίνεται εσωτερική στάση. Δεν είναι πια η βία που εκτοπίζει το ήμερο, αλλά η προσδοκία που εκτοπίζει την παρουσία. Το μέλλον, με τη γοητεία και την υπόσχεσή του, παίρνει τη θέση του παρόντος, όπως ακριβώς το άγριο παίρνει τη θέση του ήμερου.

Η ακουστική συγγένεια των δύο φράσεων δεν είναι απλώς ένα ευφυές λογοπαίγνιο, είναι μια υπόγεια γέφυρα νοήματος. Γιατί τελικά, τι είναι πιο άγριο από ένα αύριο που δεν χορταίνει να απαιτεί; Που συνεχώς μετακινεί τη ζωή πιο πέρα, που δεν αφήνει το σήμερα να σταθεί, να ανασάνει, να υπάρξει;

Ίσως, λοιπόν, τα «άγρια» και τα «αύρια» να είναι πιο κοντά απ’ όσο νομίζουμε.
Τα πρώτα διώχνουν τα «ήμερα» με ορμή.
Τα δεύτερα διώχνουν τα «σήμερα» με υπόσχεση.

Και στις δύο περιπτώσεις, κάτι πολύτιμο χάνεται: η ηρεμία της στιγμής, η πληρότητα του παρόντος, η δυνατότητα να ζήσουμε χωρίς να καταδιωκόμαστε - είτε από τον φόβο είτε από την προσδοκία.

Ίσως το ζητούμενο δεν είναι να αρνηθούμε ούτε τα άγρια ούτε τα αύρια. Αλλά να μην τους επιτρέψουμε να γίνουν εκτοπιστές. Να κρατήσουμε μέσα μας έναν χώρο όπου το ήμερο και το σήμερα θα μπορούν ακόμη να κατοικούν - όχι ως αδυναμία, αλλά ως συνειδητή επιλογή ζωής.

Πασχαλινά αυγά βαμμένα με πράσινο τσάι και ιβίσκο

 

Τι θα λέγατε να βάψετε φέτος τα αυγά σας με εντελώς φυσικά υλικά, όπως πράσινο τσάι και φύλλα ιβίσκου; Το αποτέλεσμα είναι μαγικό! Μοιάζουν με μαλαχίτη ή με τη Γη όπως φαίνεται από το διάστημα, με τις ηπείρους και τους ωκεανούς της.

Τα κόκκινα αυγά συμβολίζουν το αίμα και τη θυσία του Χριστού. Αλλά στο πλάι τους μπορούμε να βάλουμε και αυγά με άλλα χρώματα. Αν τα βάψουμε με πράσινο τσάι και ιβίσκο θα φαίνονται πράσινα και θα έχουν «νερά» σαν μάρμαρο. Πιο εντυπωσιακό αποτέλεσμα θα έχουμε αν προμηθευτούμε λευκά αυγά.

Δείτε πώς βάφουμε τα πασχαλινά αυγά με πράσινο τσάι και ιβίσκο

Υλικά

Μερίδες: 12 αυγά

·          12 αυγά λευκά, σε θερμοκρασία δωματίου

·          1 κουτ. σούπας ξίδι

·          2 κουτ. γλυκού αλάτι

·          100 γρ. φύλλα αποξηραμένου ιβίσκου (σε μπαχαράδικα και σε μαγαζιά με υγιεινά και βιολογικά τρόφιμα)

·          100 γρ. φύλλα πράσινου τσαγιού

·          απλή γάζα ή επίδεσμος σε ρολό (συνολικό μήκος περίπου 2,5 μ.)

·          σπάγκος ή κλωστή

·          λίγο λάδι για το λάδωμα των αυγών

Διαδικασία

1.      Για να φτιάξουμε πασχαλινά αυγά βαμμένα με πράσινο τσάι και ιβίσκο, ξεκινάμε και σε μια κατσαρόλα με νερό, όπου έχουμε ρίξει το ξίδι και το αλάτι, βράζουμε τα αυγά για 10 λεπτά, μετρώντας τον χρόνο από όταν ξεκινήσει ο βρασμός.

2.      Μόλις βράσουν, τα βγάζουμε από το νερό και τα αφήνουμε να κρυώσουν πάνω σε μια πετσέτα.

3.      Επιλέγουμε μια μεσαία –όχι μεγάλη– κατσαρόλα που να χωράει άνετα 12 αυγά.

4.      Ρίχνουμε στην κατσαρόλα το πράσινο τσάι και τη γεμίζουμε με νερό (αρκετό ώστε να βυθίζονται αργότερα σε αυτό τα αυγά), χωρίς όμως να την ξεχειλίσουμε (υπολογίζουμε περίπου 2-2,5 λίτρα νερό).

5.      Τοποθετούμε στη φωτιά και αφήνουμε το τσάι να βράσει για 5 λεπτά από τη στιγμή που θα αρχίσει να κοχλάζει.

6.      Αποσύρουμε από τη φωτιά και αφήνουμε να κρυώσει, χωρίς να το σουρώσουμε.

7.      Ετοιμάζουμε ένα τσάι ιβίσκου: Σε ένα μπολ βάζουμε τα φύλλα ιβίσκου και τα καλύπτουμε με βραστό νερό.

8.      Αφήνουμε στην άκρη για 30 λεπτά, να εκχυλιστεί το νερό και να πάρει βαθύ κόκκινο χρώμα.

9.      Ξετυλίγουμε τη γάζα και κόβουμε 12 μακρόστενα κομμάτια μήκους περίπου 20 εκ. – υπολογίζουμε ότι θα πρέπει το καθένα να επαρκεί να τυλίξει καλά ένα αυγό.

10.  Σουρώνουμε το τσάι ιβίσκου, κρατώντας μόνο τα φύλλα, και πετάμε το υγρό.

11.  Σε ένα καθαρό πιάτο απλώνουμε το ένα κομμάτι γάζα. Στο κέντρο της σκορπάμε εδώ κι εκεί μερικά από τα βρεγμένα φύλλα ιβίσκου, φτιάχνοντας μια αραιή φωλίτσα πάνω στην οποία τοποθετούμε ένα από τα βρασμένα αυγά ξαπλωτά.

12.  Σκορπάμε λίγα φύλλα ιβίσκου και πάνω από το αυγό (δεν θέλουμε να το καλύψουμε όλο) και τυλίγουμε τη γάζα πολύ σφιχτά γύρω του, στρίβοντας τις άκρες της σαν χαρτί καραμέλας και δένοντάς τες με σπάγκο ή κλωστή.

13.  Επαναλαμβάνουμε το ίδιο με τα υπόλοιπα αυγά.

14.  Βυθίζουμε τα τυλιγμένα αυγά μέσα στην κατσαρόλα με το πράσινο τσάι και με ένα κουτάλι τα σκεπάζουμε με τα φύλλα του τσαγιού.

15.  Βάζουμε την κατσαρόλα στο ψυγείο για 1 βράδυ.

16.  Την επομένη, βγάζουμε τα αυγά από το τσάι και αφαιρούμε τη γάζα. Θα δούμε ότι έχουν πάρει ένα εντυπωσιακό χρώμα: πράσινο με μπλε κηλίδες εκεί που ήταν ο ιβίσκος, αφού το κόκκινο χρώμα του ιβίσκου θα έχει μετατραπεί σε μπλε.

17.  Τα αφήνουμε να στεγνώσουν πάνω σε χαρτί κουζίνας ή πετσέτα και τα αλείφουμε με λίγο λάδι για να γυαλίσουν. Πραγματικά, μοιάζουν με μαλαχίτη ή με τη Γη όπως φαίνεται από το διάστημα, με τις ηπείρους και τους ωκεανούς της.

Η συνταγή πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Ζάχαρη & Αλεύρι, τεύχος 58.

Φινάλε με γκολ και θέαμα στον 2ο Όμιλο της Β’ Ερασιτεχνικής – Εντυπωσιακός ο Α.Ο. Βαλτινού

 

Χωρίς βαθμολογικό άγχος, αλλά με διάθεση για καλό ποδόσφαιρο και πλούσιο θέαμα, ολοκληρώθηκε η τελευταία αγωνιστική του 2ου Ομίλου της Β’ Ερασιτεχνικής της ΕΠΣΤ. Με όλα να έχουν ήδη κριθεί στη βαθμολογία, οι ομάδες αγωνίστηκαν απελευθερωμένα, προσφέροντας παιχνίδια με έντονο ρυθμό και πολλά γκολ.

Την παράσταση της αγωνιστικής έκλεψε ο Α.Ο. Βαλτινού, ο οποίος έκλεισε τη φετινή του πορεία με εμφατική νίκη απέναντι στον Άθλο με το εντυπωσιακό 7-3. Η ομάδα του Βαλτινού επιβεβαίωσε την εξαιρετική επιθετική της κατάσταση, ολοκληρώνοντας τη σεζόν με μία από τις πιο παραγωγικές εμφανίσεις της.

Μεγάλος πρωταγωνιστής της αναμέτρησης ήταν ο Ηλίας Μάμαλης, που σημείωσε χατ-τρικ και οδήγησε την ομάδα του σε μία άνετη επικράτηση. Πολύτιμη συνεισφορά είχε και ο Νικλητσιώτης με δύο τέρματα, ενώ από ένα γκολ πρόσθεσαν οι Τσαρούχας και Δημήτρης Κοθράς, διαμορφώνοντας το τελικό σκορ.

Στα υπόλοιπα παιχνίδια της αγωνιστικής, το Γοργογύρι επικράτησε της Πιαλείας με 2-0, ενώ η Ασπροκκλησιά σημείωσε ευρεία νίκη με 5-0 επί της Χρυσομηλιάς. Ο Α.Ο. Πηγής πέρασε νικηφόρα από το Ροπωτό (1-3), ενώ το Φωτεινό πήρε σημαντική εκτός έδρας νίκη απέναντι στον Ασπρόβαλτο με 1-2. Η Κρύα Βρύση, που είχε ρεπό, ολοκλήρωσε το πρωτάθλημα στην κορυφή.

Αποτελέσματα τελευταίας αγωνιστικής:

·         Γοργογύρι – Πιαλεία 2-0

·         Α.Ο. Βαλτινού – Άθλος 7-3

·         Ασπρόβαλτος – Φωτεινό 1-2

·         Ασπροκκλησιά – Χρυσομηλιά 5-0

·         Ροπωτό – Α.Ο. Πηγής 1-3

·         Ρεπό: Κρύα Βρύση

Τελική βαθμολογία:

1.      Κρύα Βρύση – 51 (61-25)

2.      Α.Ο. Βαλτινού – 46 (68-24)

3.      Γοργογύρι – 38 (42-25)

4.      Α.Ο. Πηγής – 38 (38-26)

5.      Άθλος – 30 (44-46)

6.      Ασπροκκλησιά – 26 (48-38)

7.      Ροπωτό – 26 (42-48)

8.      Χρυσομηλιά – 24 (30-42)

9.      Πιαλεία – 20 (26-32)

10.  Ασπρόβαλτος – 11 (22-53)

11.  Α.Ο. Φωτεινού – 3 (20-82)

Η αυλαία της σεζόν πέφτει με τον Α.Ο. Βαλτινού να αφήνει εξαιρετικές εντυπώσεις, κατακτώντας τη δεύτερη θέση και επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του, ενώ η Κρύα Βρύση πανηγυρίζει δίκαια την κορυφή. Ένα πρωτάθλημα που πρόσφερε συγκινήσεις, έντονο ανταγωνισμό και όμορφες ποδοσφαιρικές στιγμές έφτασε στο τέλος του, αφήνοντας υποσχέσεις για ακόμη καλύτερη συνέχεια την επόμενη χρονιά.

Ο οβελίας της μνήμης και το φως της Ανάστασης

 

Στην αυλή του Βαλτινού, μπροστά σε έναν ασβεστωμένο τοίχο και κάτω από τον ανοιξιάτικο ουρανό, η οικογένεια Κατσιούλη στέκει γύρω από τον οβελία, όπως στεκόταν κάθε Πάσχα: με απλότητα, με προσμονή, με μια σιωπηλή βεβαιότητα ότι η ζωή, ό,τι κι αν φέρει, θα ξαναβρεί τον δρόμο της προς το φως.

Το ψήσιμο του αρνιού ήταν μια τελετουργική διαδικασία. Από το πρωινό σούβλισμα, την προσεκτική ασφάλιση του ζώου στη σούβλα, μέχρι το αργό γύρισμα πάνω από τα κάρβουνα, όλα είχαν τον δικό τους ρυθμό. Ο χρόνος εκεί δεν μετριόταν με ρολόγια, αλλά με τη φωτιά που άναβε, με το λίπος που έσταζε, με τις κουβέντες που άνοιγαν και έδεναν τους ανθρώπους μεταξύ τους.

Οι μορφές της φωτογραφίας -άλλοι καθιστοί, άλλοι όρθιοι, άλλοι με το βλέμμα στον φακό και άλλοι στον οβελία- κρατούν μέσα τους κάτι από τη γαλήνη της Ανάστασης. Δεν υπάρχει βιασύνη, ούτε επιτήδευση. Υπάρχει μόνο το «μαζί». Εκείνο το απλό, αυτονόητο «μαζί» που σήμερα συχνά λείπει, μα τότε ήταν ο πυρήνας της ζωής.

Και τώρα, που οι άνθρωποι αυτοί «υπάρχουν μόνο ως μνήμη», η εικόνα αποκτά ένα άλλο βάθος. Δεν είναι πια μόνο μια πασχαλινή σκηνή, είναι ένα μικρό μνημείο της συνέχειας. Γιατί το Πάσχα, πέρα από το θρησκευτικό του νόημα, είναι και μια υπόσχεση: ότι τίποτα δεν χάνεται οριστικά όσο το θυμόμαστε, όσο το αναβιώνουμε, όσο το μεταδίδουμε.

Ο οβελίας γυρίζει ακόμη, κάθε χρόνο, σε αυλές και μπαλκόνια, σε χωριά και πόλεις. Όμως εκείνος ο παλιός τρόπος -η κοινή προετοιμασία, η υπομονή, η συντροφικότητα- είναι που δίνει στο έθιμο την ουσία του. Είναι η στιγμή που η οικογένεια γίνεται ξανά κύκλος, που οι ζωντανοί συνομιλούν σιωπηλά με τους απόντες.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το βαθύτερο νόημα της Ανάστασης: όχι μόνο η νίκη της ζωής επί του θανάτου, αλλά και η επιστροφή του ανθρώπου στον άλλον άνθρωπο. Στο βλέμμα, στο άγγιγμα, στο μοίρασμα του ψωμιού και του κρέατος, στο γέλιο που ξεσπά χωρίς λόγο.

Και έτσι πιστοποιείται, μέσα από μια παλιά φωτογραφία του Βαλτινού, ότι το Πάσχα δεν είναι απλώς μια γιορτή που έρχεται. Είναι μια μνήμη που επιμένει να ζει - και μια πρόσκληση που πρέπει να κρατηθεί ζωντανή.

Παραδοσιακά Πασχαλινά γλυκά του Βαλτινού και των χωριών των Τρικάλων

 

Στα χωριά των Τρικάλων, και ιδιαίτερα στο Βαλτινό, το Πάσχα δεν είναι μόνο θρησκευτική γιορτή, αλλά και μια ευκαιρία για οικογενειακή σύναξη γύρω από το τραπέζι. Εκεί δεσπόζουν τα σιροπιαστά γλυκά, με την καρυδόπιτα και το κανταΐφι να κατέχουν ξεχωριστή θέση. Οι συνταγές περνούν από γενιά σε γενιά, με αρώματα κανέλας, γαρύφαλλου και φρέσκου βουτύρου να γεμίζουν τα σπίτια.

Στο Βαλτινό, αυτά τα γλυκά ετοιμάζονται συνήθως τη Μεγάλη Εβδομάδα, με τις νοικοκυρές να ανταλλάσσουν μυστικά για το «καλό σιρόπιασμα» και το σωστό ψήσιμο. Συχνά προσφέρονται μετά την Ανάσταση, μαζί με τσουρέκι και κόκκινα αυγά, συμβολίζοντας τη γλυκύτητα της ζωής και τη χαρά της Ανάστασης.

Τα αρώματα αυτών των γλυκών εκτός από γεύσεις, είναι και μνήμες, μα πάνω απ’ όλα οικογένεια και παράδοση που συνεχίζει να ζει μέσα από κάθε μπουκιά.

Παρακάτω σας δίνουμε τις πολύτιμες συνταγές:

Καρυδόπιτα παραδοσιακή

Υλικά:

·         6 αυγά

·         1 φλιτζάνι ζάχαρη

·         1 φλιτζάνι καρύδια χοντροκομμένα

·         1 φλιτζάνι φρυγανιά τριμμένη

·         1 κουταλάκι κανέλα

·         ½ κουταλάκι γαρύφαλλο

·         Ξύσμα από 1 πορτοκάλι

·         1 κουταλάκι μπέικιν πάουντερ

Για το σιρόπι:

·         2 φλιτζάνια ζάχαρη

·         2 φλιτζάνια νερό

·         Φλούδα λεμονιού ή πορτοκαλιού

Εκτέλεση:

Χτυπάμε τα αυγά με τη ζάχαρη μέχρι να αφρατέψουν. Προσθέτουμε τα καρύδια, τη φρυγανιά, τα μπαχαρικά και το ξύσμα πορτοκαλιού. Ανακατεύουμε απαλά και ρίχνουμε το μείγμα σε βουτυρωμένο ταψί. Ψήνουμε στους 180°C για περίπου 40–45 λεπτά.

Ετοιμάζουμε το σιρόπι βράζοντας όλα τα υλικά για 5 λεπτά. Όταν η καρυδόπιτα είναι ζεστή, τη σιροπιάζουμε με το χλιαρό σιρόπι. Αφήνουμε να απορροφηθεί καλά πριν σερβίρουμε.

Παραδοσιακό κανταΐφι

Υλικά:

·         500 γρ. φύλλο κανταΐφι

·         250 γρ. βούτυρο πρόβειο ή αγελαδινό

·         2 φλιτζάνια καρύδια ή αμύγδαλα ψιλοκομμένα

·         1 κουταλάκι κανέλα

·         Λίγο γαρύφαλλο

Για το σιρόπι:

·         3 φλιτζάνια ζάχαρη

·         3 φλιτζάνια νερό

·         1 κουταλιά χυμό λεμονιού

Εκτέλεση:

Ανοίγουμε το κανταΐφι με τα χέρια ώστε να αφρατέψει. Παίρνουμε μικρές ποσότητες, τοποθετούμε στο κέντρο λίγη γέμιση από καρύδια και το τυλίγουμε σε ρολάκια. Τα τοποθετούμε σε βουτυρωμένο ταψί και τα περιχύνουμε με λιωμένο βούτυρο.

Ψήνουμε στους 180°C για περίπου 50–60 λεπτά, μέχρι να ροδίσουν καλά. Ετοιμάζουμε το σιρόπι βράζοντας τα υλικά για 5–6 λεπτά και το ρίχνουμε ζεστό πάνω στο κρύο κανταΐφι. Αφήνουμε να τραβήξει το σιρόπι και να μελώσει.