Μια καρδιά στον πάτο του φλιτζανιού

 Της Ρούλας Σταυρέκα

Σήμερα ήπια τον καφέ μου λίγο πιο αργά από άλλες φορές.

Ίσως γιατί κάποιες μέρες δεν βιάζεσαι. Κάθεσαι, κοιτάζεις την κούπα σου και αφήνεις τις σκέψεις να κάνουν τη δική τους διαδρομή.

Όταν τελείωσα, κοίταξα τον πάτο. Το κατακάθι είχε σχηματίσει ένα παράξενο σχέδιο. Για μια στιγμή μου φάνηκε σαν καρδιά.

Και τότε, σαν να άνοιξε ξαφνικά μια πόρτα μέσα στον χρόνο, βρέθηκα πάλι εκεί…

Μάιος του 1982.

Ήμουν νέα, γεμάτη όνειρα και εκείνη την όμορφη άγνοια της νιότης που σε κάνει να πιστεύεις πως η ζωή βρίσκεται ολόκληρη μπροστά σου. Μαζί μου ήταν η αγαπημένη μου φίλη, η Νίκη. Ήρθε και η Αντωνία, η πρώτη ξαδέρφη της μάνας μου. Καθίσαμε οι τρεις μας και πίναμε καφέ.

Γελούσαμε πολύ.

Από εκείνα τα γέλια που σε κάνουν να ξεχνάς την ώρα, να τρέχουν δάκρυα από τα μάτια σου και να πονάει η κοιλιά σου.

Κάποια στιγμή η Αντωνία μάς κοίταξε και είπε:

— Κορίτσια, να σας πω το φλιτζάνι;

Εγώ φοβήθηκα.

— Όχι, της είπα. Δεν θέλω να ξέρω το μέλλον μου.

Ίσως, χωρίς να το καταλαβαίνω τότε, να είχα ήδη καταλάβει κάτι πολύ σημαντικό: πως υπάρχουν πράγματα που είναι καλύτερα να τα ζεις παρά να τα γνωρίζεις από πριν.

Η Αντωνία όμως γέλασε και άρχισε να κοιτάζει το φλιτζάνι μου.

— Εσύ θα παντρευτείς σε έναν χρόνο. Βλέπω ένα «Δ»… Δημήτρης; Δημοσθένης; Θα φύγεις μακριά. Μεγάλη πόλη… Αθήνα μάλλον.

Ύστερα πήρε το φλιτζάνι της Νίκης.

— Κι εσύ θα παντρευτείς έναν από «Μ»… Μανώλης; Μενέλαος; Και θα αρραβωνιαστείτε σχεδόν μαζί.

Εμείς γελούσαμε. Ήταν ένα παιχνίδι. Ένα από εκείνα τα παιχνίδια της νιότης που τα παίρνεις στα σοβαρά μόνο όσο διαρκεί το γέλιο.

Μας είπε ακόμη να πιέσουμε το δάχτυλό μας στο κατακάθι και να κάνουμε μια ευχή.

Μας είπε πόσα παιδιά θα κάναμε.

Και τότε είπε κάτι που δεν ήξερα πως θα έμενε για πάντα κρυμμένο μέσα μου.

Όταν έφυγε η Νίκη, η Αντωνία μού αποκάλυψε πως στο δικό της φλιτζάνι είχε δει ένα πολύ άσχημο τέλος. Μου είπε πως θα έφευγε νωρίς από τη ζωή, μαζί με τα δύο παιδιά της.

Πάγωσα.

Δεν της το είπα ποτέ.

Δεν ήθελα να φυτέψω στην καρδιά της έναν φόβο. Και, βαθιά μέσα μου, δεν πίστευα πως ένα φλιτζάνι θα μπορούσε να γνωρίζει τη μοίρα ενός ανθρώπου.

Κι όμως…

Την ίδια εκείνη χρονιά αρραβωνιαστήκαμε και οι δυο. Με διαφορά μόλις μίας εβδομάδας. Εκείνη με τον Μενέλαο, εγώ με τον Δημήτρη. Και οι δυο φύγαμε για την Αθήνα.

Κοιταζόμασταν και γελούσαμε.

— Το φλιτζάνι τα βρήκε όλα!

Πού να ξέραμε…

Τα χρόνια πέρασαν. Και ένας άλλος Μάιος ήρθε κάποτε στη ζωή μας. Μόνο που εκείνος ο Μάιος δεν έφερε γέλια. Έφερε ένα δυστύχημα. Έφερε μια απώλεια που δεν χωρούσε ο νους.

Έφερε τη σιωπή εκεί που κάποτε υπήρχε η φωνή της φίλης μου.

Και σήμερα, τόσα χρόνια μετά, ένας απλός καφές με γύρισε πίσω.

Κοίταξα πάλι την καρδιά στον πάτο της κούπας.

Και σκέφτηκα πόσο εύκολο είναι, όταν πονάμε, να πιστέψουμε πως όλα ήταν γραμμένα. Πως η ζωή έχει ήδη αποφασίσει για μας και εμείς απλώς ακολουθούμε μια διαδρομή που δεν μπορούμε να αλλάξουμε.

Όμως σήμερα δεν θέλω να το πιστέψω αυτό.

Θέλω να πιστεύω πως η ζωή δεν μετριέται μόνο από το πόσα χρόνια μας χαρίζει.

Μετριέται από το πόσο βαθιά αγαπήσαμε μέσα σε αυτά.

Από τα γέλια που μοιραστήκαμε.

Από τα χέρια που κρατήσαμε.

Από τους ανθρώπους που πέρασαν από τη ζωή μας και, ακόμη κι όταν έφυγαν, άφησαν μέσα μας κάτι από τον εαυτό τους.

Η Νίκη έφυγε νωρίς. Όμως δεν έφυγε από τη μνήμη μου.

Κάθε φορά που θυμάμαι το γέλιο της, είναι σαν να επιστρέφει για λίγο εκείνο το κορίτσι του 1982. Το κορίτσι που καθόταν απέναντί μου, έπινε καφέ και γελούσε με τις προβλέψεις ενός φλιτζανιού.

Κι ίσως αυτό να είναι τελικά το μόνο που μπορούμε να κάνουμε απέναντι στον χρόνο:

Να μη φοβόμαστε τόσο το αύριο, ώστε να ξεχνάμε να ζούμε το σήμερα.

Να αγαπάμε όσο μπορούμε.

Να γελάμε όσο προλαβαίνουμε.

Να κρατάμε τους ανθρώπους μας στην αγκαλιά μας λίγο περισσότερο.

Γιατί το αύριο κανείς δεν το γνωρίζει.

Το σήμερα, όμως, είναι δικό μας.

Κοίταξα για τελευταία φορά την καρδιά στον πάτο της κούπας.

Και χαμογέλασα.

Δεν θέλω πια να βλέπω εκεί μέσα τη μοίρα.

Θέλω να βλέπω την αγάπη.

Γιατί, τελικά, μπορεί το φλιτζάνι να στεγνώνει και το κατακάθι να χάνεται.

Η αγάπη όμως, όταν έχει υπάρξει αληθινά, δεν στεγνώνει ποτέ.

Μια βόλτα με τα κορίτσια μου…

 

Ο Γιώργος Πέτρου, ένας ακόμη παππούς του Βαλτινού, κρατά στην αγκαλιά του τα δυο μικρά κορίτσια του και χαμογελά. Ένα χαμόγελο ήσυχο, βαθύ, από εκείνα που δεν χρειάζονται εξηγήσεις. Γιατί υπάρχουν στιγμές στη ζωή που η ευτυχία δεν περιγράφεται, απλώς κρατιέται στην αγκαλιά.

Η φωτογραφία του Γιώργου Πέτρου είναι κάτι περισσότερο από ένα οικογενειακό στιγμιότυπο. Είναι μια εικόνα τρυφερότητας. Ένας παππούς, δύο εγγονές και ανάμεσά τους μια αγάπη που δεν χρειάζεται λόγια. Μόνο μια φράση:

«Μια βόλτα με τα κορίτσια μου…»

Κι ας μοιάζει τόσο απλή αυτή η φράση.

Ίσως, όμως, μέσα σε αυτές τις λίγες λέξεις να κρύβεται ολόκληρη η ευτυχία ενός παππού: να έχει δίπλα του τα παιδιά των παιδιών του και να αισθάνεται πως η ζωή τού χάρισε ξανά την αγκαλιά της.

Γιατί η αγάπη του παππού είναι μια παράξενη και όμορφη μορφή πατρικής αγάπης. Έχει μέσα της την εμπειρία μιας ολόκληρης ζωής, αλλά και μια καινούργια τρυφερότητα. Είναι σαν ο άνθρωπος να ξαναζεί την πατρότητα, απαλλαγμένος πια από τις αγωνίες και τις έγνοιες που είχε όταν μεγάλωνε τα δικά του παιδιά.

Τότε έτρεχε να τα προστατεύσει από τη ζωή.
Τώρα έχει τον χρόνο να τη χαρεί μαζί τους.

Τότε φοβόταν μήπως πέσουν.
Τώρα τα σηκώνει στην αγκαλιά του όταν πέφτουν.

Τότε μετρούσε τις ευθύνες.
Τώρα μετρά τα χαμόγελα.

Και κάπως έτσι, η φωτογραφία γίνεται η εικόνα μιας αγάπης που περνά από γενιά σε γενιά. Ο Γιώργος κρατά τα εγγόνια του, όμως, την ίδια ώρα, μοιάζει σαν να κρατά στα χέρια του ολόκληρη τη συνέχεια της οικογένειας.

Τα πλατάνια που χάσαμε, τα δέντρα που πρέπει να ξαναφυτέψουμε

 

Άλλος ένας πλάτανος κόπηκε σήμερα στην κεντρική πλατεία του Βαλτινού, από την Υπηρεσία Πρασίνου του Δήμου Τρικκαίων. Ένα ακόμη δέντρο, προσβεβλημένο από τη νόσο των πλατάνων, το μεταχρωματικό έλκος, πέρασε οριστικά στην ιστορία.

Κι όμως, για όσους μεγαλώσαμε κάτω από τα πλατάνια της πλατείας, δεν ήταν απλώς ένα δέντρο.

Ήταν ένα κομμάτι της παιδικής μας ηλικίας. Ήταν η σκιά των καλοκαιρινών μεσημεριών, το σημείο όπου συναντιόμασταν, παίζαμε, κουβεντιάζαμε. Ήταν μέρος της καθημερινότητάς μας, ένας σιωπηλός σύντροφος των χρόνων που πέρασαν και που σήμερα, όσο κι αν ψάχνουμε, δεν μπορούμε να ξαναφέρουμε.

Η ασθένεια των πλατάνων χτύπησε πριν από μερικά χρόνια τον τόπο μας και, δυστυχώς, εξακολουθεί να αφήνει τα σημάδια της. Το ένα μετά το άλλο, τα μεγάλα δέντρα που έδιναν ζωή και φυσική ομορφιά στην πλατεία χάθηκαν.

Η κεντρική πλατεία του Βαλτινού, που κάποτε έμοιαζε με μικρό δάσος, σήμερα μοιάζει διαφορετική. Πιο άδεια. Πιο γυμνή. Σαν να λείπει κάτι από την εικόνα του χωριού - και πράγματι λείπει.

Όμως η απώλεια δεν πρέπει να σημαίνει και παραίτηση.

Ο πρόεδρος της Τοπικής Κοινότητας Βαλτινού, Βάιος Τσιγάρας, έχει επισημάνει το πρόβλημα και σχεδιάζει νέα δεντροφύτευση, ώστε σταδιακά να αναπληρωθεί το πράσινο που χάθηκε και να αποκτήσει ξανά η πλατεία τη ζωντάνια και την ομορφιά της.

Γιατί τα δέντρα δεν είναι μόνο μέρος του τοπίου. Είναι μέρος της μνήμης ενός τόπου. Και όταν φυτεύουμε ένα καινούργιο δέντρο, δεν αποκαθιστούμε μόνο το πράσινο, φυτεύουμε ταυτόχρονα και μια καινούργια ανάμνηση για τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα.

Όπως χαρακτηριστικά τόνισε ο πρόεδρος:

«Για να ξαναφυτέψουμε ζωή εκεί όπου κάποτε υπήρχε. Για να μπορέσουν οι επόμενες γενιές να μεγαλώσουν κι αυτές κάτω από τα δέντρα της πλατείας του Βαλτινού».

Αυτή είναι ίσως η πιο όμορφη απάντηση στην απώλεια.

Τα πλατάνια κάτω από τα οποία μεγαλώσαμε δεν μπορούν να επιστρέψουν. Μπορούμε, όμως, να φυτέψουμε άλλα. Να τους δώσουμε χρόνο να μεγαλώσουν, να ριζώσουν βαθιά στη γη του χωριού και, κάποτε, να προσφέρουν τη σκιά τους σε μια καινούργια γενιά παιδιών.

Και τότε, ίσως ύστερα από χρόνια, κάποιος από εκείνα τα παιδιά να κοιτάξει τα μεγάλα δέντρα της πλατείας και να πει:

«Κάτω από αυτά μεγαλώσαμε κι εμείς».

Και θα έχει ξαναγεννηθεί μια μνήμη.

Ο μύθος του Μικρού Κεφαλόβρυσου

 Του Δημήτρη Τσιγάρα

Τα παλιά τα χρόνια, τότε που τα βουνά της Θεσσαλίας ήταν γεμάτα δύσβατα μονοπάτια, βαθιές χαράδρες και σκοτεινά περάσματα, οι άνθρωποι ταξίδευαν με φόβο. Ήταν χρόνια δύσκολα, χρόνια που στους δρόμους και στα βουνά κυκλοφορούσαν ληστές, ομάδες ολόκληρες από ένοπλους άντρες που είχαν κάνει τα βουνά σπίτι τους και τα λημέρια τους καταφύγια.

Στα μέρη του Μετσόβου είχε το λημέρι του ένας ξακουστός αρχιληστής, με τα πρωτοπαλίκαρά του. Ανάμεσά τους ήταν κι ένας άντρας από το Μέρτσι των Τρικάλων, παλικάρι δυνατό, γενναίο και έξυπνο. Ήταν από τους πιο έμπιστους του καπετάνιου και είχε κερδίσει τη θέση του με το σπαθί και το θάρρος του.

Μα κάτω από την αντρίκια του όψη έκρυβε ένα μυστικό.

Ήταν κλέφτης ανάμεσα στους κλέφτες.

Όταν η ομάδα γύριζε από τις επιδρομές φορτωμένη με λάφυρα, εκείνος είχε βρει έναν τρόπο να κρατά κρυφά για τον εαυτό του ένα μέρος από τον πλούτο που άρπαζαν. Χρυσαφικά, λίρες, κοσμήματα και πολύτιμες πέτρες περνούσαν από τα χέρια του χωρίς κανείς να υποψιάζεται τίποτε.

Μα το μεγάλο ερώτημα ήταν:

Πώς θα τα μετέφερε στο χωριό του χωρίς να τον καταλάβουν;

Και τότε η μοίρα, όπως συμβαίνει στους παλιούς μύθους, του έδωσε μόνη της την απάντηση.

Μια μέρα, ύστερα από μια δύσκολη πορεία στα βουνά, ο ληστής πήγε σ' ένα ρέμα του Μετσόβου να πλυθεί. Άφησε τα ρούχα του στην όχθη και μπήκε στο νερό.

Μαζί του είχε και τη φλογέρα του.

Ήταν ένα μικρό όργανο που το κουβαλούσε πάντοτε μαζί του. Τα βράδια, όταν η φωτιά έκαιγε στο λημέρι και οι άλλοι άντρες σιωπούσαν, εκείνος έπαιζε με τη φλογέρα του σκοπούς που του θύμιζαν το χωριό του, τη γυναίκα του και τη ζωή που είχε αφήσει πίσω.

Ξαφνικά, η φλογέρα γλίστρησε από τα χέρια του.

Έπεσε στο νερό.

Πριν προλάβει να την αρπάξει, την κατάπιε η δύνη.

Ο άντρας έσκυψε, έψαξε, βούτηξε τα χέρια του στο νερό, μα η φλογέρα είχε χαθεί.

Την ξέχασε.

Δεν μπορούσε όμως να φανταστεί πως η μικρή φλογέρα θα γινόταν ο αγγελιαφόρος ενός μεγάλου μυστικού.

Τα νερά του βουνού πήραν τη φλογέρα μαζί τους.

Πέρασαν μέρες.

Και ύστερα, πολλά χιλιόμετρα μακριά, στα νερά της λίμνης του Γκιτζή, στο χωριό Μέρτσι, εκεί όπου οι κάτοικοι έπαιρναν παλιά νερό για τα σπίτια και τα ζώα τους, μια γυναίκα πήγε στην ανάβρα να γεμίσει το δοχείο της.

Και τότε είδε κάτι να επιπλέει.

Ήταν η φλογέρα.

Την πήρε στα χέρια της, την κοίταξε με απορία και την πήγε στο σπίτι.

Χωρίς να γνωρίζει από πού είχε έρθει, την έβαλε πάνω στο τζάκι.

Πέρασαν μήνες.

Έξι ολόκληροι μήνες.

Και μια μέρα ο άντρας της γύρισε από το βουνό.

Μπαίνοντας στο σπίτι, το βλέμμα του έπεσε πάνω στη φλογέρα.

Σταμάτησε.

Την κοίταξε ξανά.

Δεν χωρούσε αμφιβολία.

Ήταν η δική του.

— Πού τη βρήκες; ρώτησε τη γυναίκα του.

— Στην ανάβρα της λίμνης, του απάντησε εκείνη. «Την έβγαλε το νερό.»

Ο ληστής έμεινε σιωπηλός.

Στο μυαλό του άρχισαν να ενώνονται δύο τόποι που μέχρι τότε θεωρούσε μακρινούς και ασύνδετους.

Το ρέμα του Μετσόβου.

Η ανάβρα του χωριού του.

Το νερό είχε βρει τον δρόμο.

Κι αν μπορούσε να ταξιδέψει μια φλογέρα, γιατί όχι και ο χρυσός;

Τότε γεννήθηκε στο μυαλό του ένα σχέδιο τόσο τολμηρό, ώστε ακόμη και για έναν ληστή έμοιαζε απίστευτο.

Άρχισε να παραμερίζει κρυφά από τα λάφυρα της ομάδας λίρες, χρυσαφικά, κοσμήματα και πολύτιμες πέτρες.

Και όταν έβρισκε την κατάλληλη στιγμή, τα έριχνε στο ρέμα του Μετσόβου.

Το νερό έκανε τη δουλειά του.

Κυλούσε αδιάκοπα μέσα από τα βουνά, έπαιρνε τα κλεμμένα λάφυρα και τα ταξίδευε, άγνωστα και αθέατα, μέχρι τον τόπο του.

Κι εκεί, στην ανάβρα της λίμνης, η γυναίκα του τα περίμενε.

Κάθε τόσο πήγαινε στην πηγή και έβρισκε κάτι πολύτιμο να επιπλέει.

Μια λίρα.

Ένα δαχτυλίδι.

Ένα περιδέραιο.

Ένα πετράδι.

Έτσι, ο ληστής είχε βρει τον πιο παράξενο τρόπο να κλέβει τους κλέφτες.

Μα κανένα μυστικό δεν μένει κρυφό για πάντα.

Ο αρχιληστής άρχισε να υποψιάζεται πως κάτι δεν πήγαινε καλά.

Τα λάφυρα ήταν λιγότερα απ' όσα έπρεπε.

Κάποιος έκλεβε την ομάδα.

Παρακολούθησε το πρωτοπαλίκαρό του.

Το ακολούθησε κρυφά.

Και κάποια στιγμή αποκάλυψε το μυστικό.

Είδε τον άντρα να πλησιάζει στο ρέμα και να ρίχνει μέσα στο νερό τα κρυμμένα λάφυρα.

Ο αρχιληστής κατάλαβε τα πάντα.

Οργισμένος, έπιασε το πρωτοπαλίκαρό του.

Και η τιμωρία ήταν φοβερή.

Τον έσφαξε.

Ύστερα, σαν να ήθελε να σβήσει κάθε ίχνος του, πήρε το κομμένο κεφάλι του και το πέταξε στο ρέμα.

Το νερό το πήρε μαζί του.

Κύλησε μέσα στις στροφές και στις χαράδρες, ακολουθώντας τον ίδιο δρόμο που είχαν ακολουθήσει τα λάφυρα.

Την άλλη μέρα, η γυναίκα του ληστή πήγε στην πηγή.

Πήγαινε, όπως πάντα, να μαζέψει ό,τι είχε φέρει το νερό.

Μα εκείνη την ημέρα δεν βρήκε λίρες.

Δεν βρήκε χρυσαφικά.

Δεν βρήκε πολύτιμες πέτρες.

Βρήκε το κεφάλι του άντρα της να επιπλέει στα νερά της ανάβρας.

Πάγωσε.

Για μια στιγμή δεν πίστεψε στα μάτια της.

Ύστερα έβγαλε μια κραυγή και έτρεξε μακριά, τρελή και παλαβή από τον τρόμο.

Η είδηση απλώθηκε από στόμα σε στόμα.

Και η φρίκη εκείνης της ημέρας έμεινε δεμένη για πάντα με την πηγή.

Από τότε, λέει η παράδοση, το παλιό Μέρτσι άρχισε να αποκαλείται Κεφαλόβρυσο.

Γιατί η ανάβρα του δεν είχε πια βγάλει από τα νερά της μόνο θησαυρούς.

Είχε βγάλει ένα κεφάλι.

Κι έτσι το νερό, που άλλοτε έφερνε κρυφά τον πλούτο, έγινε μάρτυρας της προδοσίας, της απληστίας και της τιμωρίας.

Ίσως, γι' αυτό, οι παλιοί άνθρωποι να έλεγαν πως το νερό δεν ξεχνά ποτέ.

Ό,τι του εμπιστευτείς, αργά ή γρήγορα, θα το επιστρέψει.

Άλλοτε φέρνει μια φλογέρα.

Άλλοτε χρυσάφι.

Και άλλοτε, όταν έρθει η ώρα της μοίρας, φέρνει στην επιφάνεια την αλήθεια.

Κι έτσι η ανάβρα του Κεφαλόβρυσου έμεινε να κυλά μέσα στον χρόνο, κουβαλώντας μαζί της όχι μόνο το νερό του βουνού, αλλά και έναν παλιό θρύλο.

Έναν θρύλο για έναν ληστή που κατάφερε να κλέψει τους κλέφτες, μα δεν κατάφερε να ξεγελάσει τη μοίρα.

Γιατί μπορεί ο άνθρωπος να κρύψει τον χρυσό.

Μπορεί να κρύψει το έγκλημα.

Μπορεί να κρύψει το μυστικό.

Μα από το νερό και από τη μοίρα τίποτε δεν κρύβεται για πάντα.

Πυρκαγιά στο Βαλτινό – Συναγερμός κοντά σε φωτοβολταϊκά και κτηνοτροφική μονάδα

 

Νέο πύρινο μέτωπο εκδηλώθηκε το απόγευμα της Τρίτης στο Βαλτινό Τρικάλων, προκαλώντας έντονη ανησυχία στους κατοίκους της περιοχής.

Η φωτιά, που εξαπλώθηκε γρήγορα, πλησίασε επικίνδυνα μονάδα φωτοβολταϊκών, ενώ σε πολύ μικρή απόσταση, ακριβώς απέναντι, βρίσκεται και κτηνοτροφική εγκατάσταση. Η παρουσία των δύο εγκαταστάσεων μετέτρεψε το περιστατικό σε ιδιαίτερα κρίσιμη κατάσταση, καθώς υπήρχε κίνδυνος τόσο για τις υποδομές όσο και για το ζωικό κεφάλαιο.

Η έγκαιρη κινητοποίηση και η αποτελεσματική αντιμετώπιση της πυρκαγιάς απέτρεψαν τα χειρότερα. Οι φλόγες περιορίστηκαν πριν προλάβουν να περάσουν στις εγκαταστάσεις και το πύρινο μέτωπο τέθηκε τελικά υπό πλήρη έλεγχο.

Ευτυχώς, το περιστατικό έληξε χωρίς ζημιές και χωρίς να σημειωθούν τραυματισμοί, αποδεικνύοντας για ακόμη μία φορά πόσο καθοριστική είναι η άμεση επέμβαση όταν μια πυρκαγιά εκδηλώνεται κοντά σε κατοικημένες περιοχές και κρίσιμες υποδομές.

Και ενώ εμείς τσιμεντώνουμε ακόμη τα πεζοδρόμιά μας, δείτε τι κάνουν άλλες χώρες

 

Η Λισαβόνα είναι πόλη-σφουγγάρι. Το πλακόστρωτο από χειροποίητους κύβους ασβεστόλιθου και βασάλτη που καλύπτει σχεδόν κάθε πεζόδρομο της πόλης είναι από τις μεγαλύτερες διαπερατές επιφάνειες σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα. Οι πέτρες πατούν σε συμπιεσμένη άμμο και οι αρμοί ανάμεσά τους είναι γεμάτοι επίσης με άμμο. Το νερό της βροχής περνά από τις σχισμές, απορροφάται από το έδαφος και εμπλουτίζει τον υπόγειο υδροφορέα, αντί να φορτώσει το αποχετευτικό δίκτυο. Από το 1895 η τεχνική είναι υποχρεωτική σε κάθε νέα πλακόστρωση της πόλης. 130 χρόνια υποδομής-σφουγγαριού που κανείς δεν σχεδίασε με αυτόν τον σκοπό.

Το ίδιο πλακόστρωτο κρατά την πόλη πιο δροσερή. Οι διαπερατές επιφάνειες απορροφούν και αποθηκεύουν λιγότερη θερμότητα από την άσφαλτο και το τσιμέντο, και η υγρασία που μένει στο υπόστρωμα εξατμίζεται σιγά σιγά τις ζεστές μέρες. Οι πέτρες διαστέλλονται και συστέλλονται ελεύθερα χωρίς να σπάνε. Οι παλιές γειτονιές με πέτρινο πλακόστρωτο είναι μετρήσιμα πιο δροσερές από τις νεότερες περιοχές με στεγανές επιφάνειες.

Και βγαίνει φθηνότερο. Όταν χρειαστεί να σκάψει κάποιος για νερό, ρεύμα ή τηλεπικοινωνίες, οι πέτρες σηκώνονται με το χέρι, στοιβάζονται στην άκρη και ξαναστρώνονται στην ίδια θέση. Δεν κόβεται άσφαλτος, δεν σπάει μπετόν, δεν φεύγουν φορτηγά με μπάζα για τη χωματερή. Το υλικό κρατά για γενιές και ξαναχρησιμοποιείται ξανά και ξανά. Δεν χρειάζονται βαριά μηχανήματα ούτε μεγάλες εργολαβίες. Τα χρήματα πηγαίνουν σε μεροκάματα τεχνιτών και σε πέτρα από κοντινά λατομεία. Και κάθε κυβικό νερού που μένει στο έδαφος είναι ένα κυβικό που δεν χρειάζεται μεγαλύτερους αγωγούς ομβρίων, αντλιοστάσια και αποκαταστάσεις μετά από πλημμύρες.

Άλλες πόλεις φτάνουν στο ίδιο αποτέλεσμα με σχεδιασμένες πολιτικές και μεγάλο κόστος. Η Κοπεγχάγη αντικατέστησε στεγανές επιφάνειες σε δρόμους, χώρους στάθμευσης και πλατείες, στο πλαίσιο του σχεδίου της για τις ακραίες βροχοπτώσεις. Η Γουχάν και άλλες 30 κινεζικές πόλεις κάνουν υποχρεωτικές τις διαπερατές επιφάνειες. Η Μπολόνια αλλάζει τις τσιμεντωμένες πιάτσες της με διαπερατή πέτρα. Παντού η λύση κατασκευάζεται από την αρχή. Η Λισαβόνα την κληρονόμησε ως παραδοσιακή τέχνη.

Κάποτε το κάναμε κι εμείς. Τα καλντερίμια στα χωριά και οι πέτρινοι δρόμοι στις πόλεις ήταν στρωμένα στο χώμα και την άμμο, και το νερό έβρισκε τον δρόμο του προς τα κάτω. Στη Θεσσαλονίκη έχω δει με τα μάτια μου, σε σκαψίματα, ότι κάτω από την άσφαλτο βρίσκονται ακόμη οι γρανιτένιοι κυβόλιθοι, στρωμένοι με την ίδια λογική με τη Λισαβόνα. Τους σκεπάσαμε.

Σήμερα, ακόμη κι εκεί που ξαναβάζουμε κυβόλιθους ή καλντερίμι, συνήθως ρίχνουμε από κάτω τσιμέντο. Η πέτρα μένει μόνο για τη βιτρίνα, το νερό δεν περνά πουθενά, και χάνεται κάθε όφελος για την κλιματική προσαρμογή.

Έχουμε την πέτρα, τους μάστορες και την εμπειρία. Φτάνει να σταματήσουμε το αχρείαστο τσιμέντωμα.

Κρίτων Αρσένης

Απεβίωσε η Βάια Γκιζλή

 

Απεβίωσε η συγχωριανή μας Βάια Γκιζλή την Δευτέρα 5 Οκτωβρίου 2026 σε ηλικία 93 ετών. Η Βάια Γιζλή, το γένος Σταύρου Σταυρέκα, γεννήθηκε στο Βαλτινό το 1933. Παντρεύτηκε με τον Δημήτριο Γκιζλή και απόχτησαν δύο παιδιά, τον Ευθύμιο και την Ελένη.

Η εξόδιος ακολουθία θα γίνει την Τρίτη 6/10/2026 και ώρα 5:30 μ.μ. στον Ι.Ν. Αγίας Τριάδας Μέλιγου Τρικάλων.

Παρακαλούνται οι συγγενείς και φίλοι όπως προσέλθουν και συνοδεύσουν την εκφορά της.

Σημ. Η σορός θα μεταφερθεί στον Ι. Ν. Αγίας Τριάδας Μέλιγου Τρικάλων την Τρίτη 6/10/2026 και ώρα 5:00μ.μ.

ΠΗΝΕΙΟΣ

 

Ἄλογα μὲ μαγνητικὲς ὁπλὲς καὶ χάμουρα ἀνθισμένων σπάρτων
Παιανίζουν τὸν ἐλαφρὸ κυματισμό σου
Γιατὶ ἄναρχος φανερώνεσαι μέσα ἀπὸ μυστικὲς πηγὲς
Κουβαλώντας τὸ χιόνι ἀπὸ τὰ ἀσυγκράτητα ὕψη
Κι ἀποκαλύπτοντας τὶς μαρμαρυγὲς τοῦ χαλαζία
καὶ τοῦ θαμποῦ χαλκοῦ
Γιὰ σένα σκύβουν τὴν κεφαλή τους οἱ ἀλατόμητες κορυφὲς
τῆς Πίνδου
Νιώθοντας τὴν ἀνάσα σου γρήγορη καὶ κοφτὴ σὰν ἐμβατήριο
Ποτὲ δὲν κοιμᾶσαι καὶ ποτὲ δὲν ἀσθμαίνεις
Καὶ σκάβεις σπηλιὲς φωλιασμένης χαρᾶς μέσα στὶς ἀνυδρες
μέρες μας
Ἐμβολιάζεις τὶς σαπισμένες ρίζες μὲ ὀνειρώδεις βλαστοὺς
Ἄνεμοι λυγίζουν στὴν κοίτη σου νοσταλγώντας τὴ βοὴ τοῦ
ἀπείρου
Θεοὶ σφαλοῦν τοὺς αἰῶνες τους μιλώντας στὴ γλώσσα τῆς δάφνης
Ὅρκοι σκληροὶ πατήθηκαν μέσα σὲ ταραγμένα πρωινὰ
Καὶ ἁρμαθιὲς ἀπὸ λόγια παλιὰ κατοίκησαν τοὺς δυνατοὺς
σφυγμούς σου
Τὰ μπράτσα σου ἀναδίδουν ἄρωμα ἡλιοκαμένου τριφυλλιοῦ
Γεύση στυφοῦ κυδωνιοῦ πλανιέται στὸ στόμα σου
Καὶ τὸ ψωμὶ γλυκαίνει στὸ φύλλο τῆς κολοκυθιᾶς
Τυλιγμένο μὲ τὸ μαλακὸ τυρὶ καὶ τὴν ὁμίχλη
Φῦγε φῦγε μ’ ὅλο τὸ κλέος τῆς μνήμης ποὺ στεφανώνει τὸ
μῆκος σου
Φῦγε μ’ ὅλο τὸ δίκιο τῆς θλίψης ποὺ ἀγγίζει τὴ μοίρα σου
Ὅπως αἰχμὲς τῶν μαγεμένων ποὺ σ’ ἄγγιξαν κι ἔγιναν ἄσαρκες
αὔρες
Ὅπως αἰχμὲς τῶν θρήνων ποὺ ἔσβησαν κι ἔγιναν παρόχθιες
σταλαγματιὲς
Φύλαξε τὰ λιτὰ προικιὰ τῆς δακρυσμένης σου ὡραιότητας
Ποὺ ἀγλαΐζουν τὸν χρόνο καὶ τὴν ἀπρόοπτη ἐγκοπὴ
Ταξίδεψε μὲ τὰ χιλιοτρυπημένα σου ροῦχα ἀπὸ βοῦρλα καὶ
κλήματα
Μὲ τὴ μοναξιά σου ποὺ εἶναι ἀρχαία σὰν τὴν ἀγάπη καὶ τὸν
θάνατο
Φτωχὸς κι ἐσὺ μὲς στὰ ἐγκόσμια ὅπως τὸ χῶμα
Καὶ τὰ φύλλα τῆς λεύκας ποὺ κρύβουν ἀπροσδόκητα
Ἀπὸ τὴν κάτω ὄψη τους τὴ φωτεινὴ ριπὴ
Κυλίσου κραταιὸς σὰν ἀπὸ σίδερο καὶ σκοτεινὸ γρανίτη
Ξέχνα τὴ λάσπη καὶ τὰ πετρωμένα ἀστέρια τοῦ βυθοῦ
Μὴ σταματᾶς ποτὲ στὰ στοιχειωμένα ρέματα
Μὴ θλίβεσαι στὰ τόξα τῶν γκρεμισμένων γεφυριῶν
μὲ τοὺς χτισμένους φόβους
Ἀνασυντάξου στὶς φαρμακευτικὲς ἀνάβρες σου
Τραγούδα γλυκὰ στὶς μαλακιὲς κατηφοριές σου
Κι ἐγὼ νὰ ’ρθῶ μέσα στὰ μουχλιασμένα γένια σου
Σὰν βρέφος ποὺ γέρασε πρόωρα χωρὶς νὰ χορτάσει τὸ κλάμα του
Σὰν ἀποδημητικὸ πουλὶ ποὺ γύρισε καὶ βρῆκε γκρεμισμένη
τὴ φωλιά του
Καὶ σ’ ὅλο τὸ ποτισμένο ἀπὸ ἰώδιο στέρνο σου
Νὰ γίνω ἀτμὸς τῶν ἐκβολῶν καὶ ἄρτυμα κρυσταλλικὸ τοῦ
ἁλατιοῦ σου

Του Ηλία Κεφάλα [Ἀπὸ τὴ συλλογή μου «Τὰ μνῆστρα τῆς ἀβύσσου», 2003] 

Γάμοι του Βαλτινού Από το 1895 έως το 1929 - (Ιστορικό τεκμήριο)

 

Από το Αρχείο του Πρωτοκόλλου Γάμων της Ιεράς Μητροπόλεως Τρίκκης και Σταγών καταγράφηκαν τα ζευγάρια που τέλεσαν τον γάμο τους στο Βαλτινό κατά την περίοδο 1895–1929. Η καταγραφή αυτή έγινε από τον ιστοριοδίφη ιερέα Νικόλαο Γ. Χανίκα, ο οποίος, με το ενδιαφέρον και την επιμονή του για τη διάσωση των ιστορικών τεκμηρίων, διέσωσε πολύτιμα στοιχεία για την οικογενειακή και κοινωνική ιστορία του τόπου.

Ο κατάλογος περιλαμβάνει, για κάθε γάμο, τη χρονολογία και την ακριβή ημερομηνία τέλεσης, τα ονοματεπώνυμα των συζύγων, τα πατρώνυμά τους, την ηλικία τους, καθώς και το ονοματεπώνυμο του ιερέα που τέλεσε το μυστήριο. Πίσω από κάθε καταχώριση δεν υπάρχει απλώς ένα όνομα και μια ημερομηνία, υπάρχει μια οικογένεια, μια συγγενική σχέση, μια νέα αρχή και, πολλές φορές, η απαρχή μιας γενιάς που συνεχίζει μέχρι τις ημέρες μας.

Οι εγγραφές αυτές αποτελούν ένα πολύτιμο γενεαλογικό και κοινωνικό αποτύπωμα του Βαλτινού. Μέσα από αυτές μπορούμε να αναζητήσουμε τις οικογένειες του παλιού χωριού, να αναγνωρίσουμε πατρώνυμα που επιβίωσαν στον χρόνο και να παρακολουθήσουμε, έστω αποσπασματικά, την πορεία των ανθρώπων μιας άλλης εποχής.

Η εργασία του Νικολάου Γ. Χανίκα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μεταφέρει από τα παλιά εκκλησιαστικά πρωτόκολλα στη σημερινή εποχή ονόματα και στοιχεία που διαφορετικά θα έμεναν κλεισμένα στις σελίδες ενός αρχειακού χειρογράφου. Με τον τρόπο αυτό, η αρχειακή καταγραφή μετατρέπεται σε ζωντανή μνήμη και γίνεται ένα ακόμη τεκμήριο της ιστορίας του Βαλτινού.

Ο κατάλογος των γάμων του Βαλτινού από το 1895 έως το 1929 παραδίδεται έτσι ως ένα μικρό αλλά πολύτιμο ιστορικό αρχείο, ως μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και στο παρόν. Γιατί κάθε καταγεγραμμένος γάμος είναι και μια μικρή ιστορία ζωής, και κάθε όνομα που διασώθηκε στο παλιό πρωτόκολλο είναι ένας άνθρωπος που αξίζει να μη λησμονηθεί.

Έτος 1895 

26 Αυγούστου 1895. Θωμάς Ευαγγ. Ζαμπακάς, ετών 22. + Ευαγγελίνα Κ. Τσιγάρα, ετών 19. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Χρήστου.

15 Σεπτεμβρίου 1895. Γεώργιος Αθαν. Πέτρου, ετών 23. + Αικατερίνη Βότσιου, ετών 28. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Αγγελής.

8 Δεκεμβρίου 1895. Γεώργιος Νικ. Φωτεινού, ετών 19. + Μαρία Ι. Βούλγαρη, ετών 17. (Ματσουκαίικα). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Χρήστου.

Έτος 1896

19 Απριλίου 1896. Ηλίας Ιωαν. Αναγνώστου, ετών 22. + Παρασκευή Χρ. Ευαγγελή, ετών 19. (-). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Χρ. Αγγελής.

28 Ιουλίου 1896. Ευάγγελος Πέτρου, Ανδρέου, ετών 22. + Ευαγγελή Βασ. Ψύχου, ετών 20. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Χρ. Αγγελής.

2 Δεκεμβρίου 1896. Ιωάννης Χρ. Μπακάσης, ετών 24. + Ελένη Γεωρ. Τζάλα, ετών 20. (Μέλιγος). Ιερέας: π. Γεώργιος Ζάχος – Α. Αθαν.

 

5 Δεκεμβρίου 1896. Δημήτρης Ιωάν. Παπαβασίλης, ετών 23. + Ελένη Ευαγ. Ζάχου, ετών 19. (Αμμουδιά). Ιερέας: π. Γεώργιος Ζάχος – Α. Αθαν.

Έτος 1897

24 Ιανουαρίου 1897. Νικόλαος Αλεξ. Μπαντής ετών 40 (Β΄). + Αλεξάνδρα Ιωαν. Κοτσοπούλου, ετών 35 (Β΄). (Ματσουκαίικα). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Χρ. Αγγελής.

31 Ιανουαρίου 1897. Νικόλαος Απόχας, ετών 22. + Μαρία Γκόρου, ετών 18. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Κωνσταντίνος Αγγελής.

Έτος 1898

30 Οκτωβρίου 1898. Θωμάς Ζαμπακάς, ετών 24 (Β΄). + Ανθίτσα Κ. Κολοβελώνη, ετών 19 (Α΄). (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

Έτος 1899

23 Απριλίου 1899. Δημήτριος Νικ. Βάγιου, ετών 24 (Β΄). + Ελένη Βασ. Γύφτου, ετών 24 (Β΄). (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

15 Μαΐου 1899. Στέργιος Δημ. Βότσιος, ετών 20. + Φωτεινή Ιωάν. Μαλακασιώτη, ετών 19. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

25 Σεπτεμβρίου 1899. Ευάγγελος Σταυρέκας, ετών 22. + Μαρία Βασ. Ψύχου, ετών 22. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

22 Νοεμβρίου 1899. Βασίλειος Πέτρου, ετών 26. + Ελένη Βασ. Ψύχου, ετών 20. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

Έτος 1900

28 Απριλίου 1900. Ιωάννης Περιστέρης, ετών 22. + Σάββα Τόλιου Καραμπούλα, ετών 20. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

29 Απριλίου 1900 . Κωνσταντίνος Αμπράζης, ετών 21. + Μαρία Αθαν. Ζαχαράκη, ετών 19. (Μέλιγος). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

13 Ιουλίου 1900. Χρήστος Νικ. Μπαντής, ετών 20. + Αγόρου Νικ. Αποστόλου, ετών 19. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

26 Αυγούστου 1900. Δημήτριος Κολοβελώνης, ετών 20 (Β΄). + Σαββούλα Αθ. Κώστα, ετών 20. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

28 Σεπτεμβρίου 1900. Δημήτριος Αλεξ. Μπαντής, ετών 20. + Ευθυμία Γεωργ. Πλάκα, ετών 18. (Βαλτινό). Ιερέας: π. Αθανάσιος Στέργ. Βότσιος.

ΧΡΥΣΑΦΙ

 

Σαν απλωμένο χρυσάφι λάμπει το αραποσίτι τον Σεπτέμβριο. Μεστό από χρώμα και καρπό φωνάζει πως είναι έτοιμο για θερισμό. Το βλέπει το ήσυχο βουνό πιο πέρα και σκέφτεται πως καλά θα ήταν να κάνει καμιά φορά και λίγες τρέλες, να πέσει και να ξαπλώσει δηλαδή πάνω στο αποκιτρινισμένο χωράφι. Και το στιλβωμένο αραποσίτι προκαλεί το βουνό και το παρακινεί με το τραγούδι που βγαίνει μέσα από τα σείστρα του. Ας παίξουμε και λίγο, σκέφτεται μαζί του όλη η φυσική επικράτεια. Ακούω κι εγώ τα σείστρα των καλαμποκιών, καθώς ελίσσεται ανάμεσά τους ο άνεμος, αλλά ξέρω πως όπου νάναι έρχεται βροχή, ήδη ξεκίνησε, και τρέχω γρήγορα να φύγω. Επειδή δεν είμαι βουνό για να μπορώ να πιω ένα ταψί νερό, ταψί τόσο μεγάλο ίσα με ολόκληρο τον κάμπο. Τρέχω, λοιπόν, και από μέσα μου νιώθω πως όλα γύρω μου γελούν και παίζουν.

Του Ηλία Κεφάλα

Η ευτυχία να είσαι παππούς

 

Μια αγκαλιά, ένα παιδικό χαμόγελο, ένα μικρό χέρι που σφίγγει το δικό σου, αρκούν για να σου θυμίσουν πως η ζωή, όσο κι αν περνά, ξέρει να επιστρέφει τα δώρα της.

Οι δυο παππούδες των φωτογραφιών το γνωρίζουν αυτό βιωματικά. Το γνωρίζουν από εκείνη τη μοναδική σχέση που γεννιέται ανάμεσα στον παππού και στα εγγόνια του. Μια σχέση που δεν μοιάζει με καμιά άλλη, γιατί μέσα της υπάρχει η αγάπη χωρίς αγωνία, η τρυφερότητα χωρίς όρους και η χαρά χωρίς υπολογισμό.

Κοιτάζοντας τις δυο φωτογραφίες, βλέπεις δύο ανθρώπους που, μέσα από τα παιδιά αυτά, ξαναβρίσκουν ένα κομμάτι του δικού τους χαμένου χρόνου. Ξαναγίνονται παιδιά. Χαμογελούν με τα μικρά πράγματα, συγκινούνται με μια λέξη, χαίρονται με ένα παιχνίδι, σκύβουν να ακούσουν μια παιδική ιστορία που μπορεί να μην έχει καμιά λογική, αλλά έχει όλη την αλήθεια της παιδικής ψυχής.

Γιατί ο παππούς έχει ένα μεγάλο προνόμιο: διαβάζει το βιβλίο της ζωής για δεύτερη φορά.

Την πρώτη φορά το διάβαζε βιαστικά. Είχε υποχρεώσεις, αγωνίες, δουλειές, ευθύνες. Έτρεχε να προλάβει τη ζωή. Τώρα, όμως, κρατά στα χέρια του ένα παιδί και ξαναγυρίζει στις πρώτες σελίδες. Στα πρώτα χαμόγελα, στα πρώτα βήματα, στις πρώτες λέξεις. Και τότε καταλαβαίνει πως τα πιο σπουδαία κεφάλαια της ζωής δεν ήταν ποτέ εκείνα που είχαν μεγάλους τίτλους, αλλά εκείνα που γράφτηκαν με μικρά χεράκια, παιδικά γέλια και αγκαλιές.

Τα εγγόνια δεν είναι μόνο η συνέχεια της οικογένειας. Είναι και η υπενθύμιση πως τίποτα δεν τελειώνει πραγματικά. Η ζωή κάνει έναν κύκλο και επιστρέφει στην αρχή της, μόνο που τώρα την κοιτάζεις με διαφορετικά μάτια. Έχεις γνωρίσει τον χρόνο, έχεις μάθει την αξία της απώλειας, έχεις καταλάβει πόσο γρήγορα περνούν τα χρόνια. Γι’ αυτό και κάθε στιγμή με ένα εγγόνι αποκτά μια ιδιαίτερη αξία.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγάλη ευτυχία του παππού: να βλέπει το αύριο να μεγαλώνει μπροστά στα μάτια του και, την ίδια στιγμή, να ξανασυναντά το δικό του χθες.

Στις φωτογραφίες αυτές, ο χρόνος μοιάζει να σταματά για λίγο. Οι παππούδες κρατούν τα εγγόνια τους και τα εγγόνια, χωρίς να το ξέρουν ακόμη, κρατούν στα χέρια τους την καρδιά των παππούδων τους.

Και κάπου ανάμεσα στις δύο γενιές, η ζωή χαμογελά.

Γιατί τελικά, ίσως αυτό να είναι το πιο όμορφο δώρο που μπορεί να χαρίσει ο χρόνος στον άνθρωπο: να τον αφήσει να ξαναγίνει παιδί, μέσα από τα παιδιά των παιδιών του.

Μια μέρα που έμεινε στη θάλασσα του χρόνου

 

Είναι η δεκαετία του ’80 και η εκδρομή του Εκπολιτιστικού Συλλόγου Βαλτινού έχει φτάσει στα Καλά Νερά του Βόλου. Μια παρέα αγοριών και κοριτσιών, γεμάτη νιάτα, ομορφιά και ζωντάνια, έχει αφήσει πίσω της για λίγο το χωριό, τις καθημερινές έγνοιες και τις υποχρεώσεις. Μπροστά τους απλώνεται η θάλασσα και μαζί της μια ολόκληρη μέρα ελευθερίας.

Ο Κώστας, ο Μιχάλης, ο Χρήστος, ο Θεόδωρος, ο Γιώργος, η Σοφία, ο Αντώνης, η Ασπασία, ο Χρήστος, ο Γιώργος, ο Δημήτρης, ο Κώστας και η Σταθούλα στήνονται όλοι μαζί πάνω στην πλαστική βάρκα. Άλλοι όρθιοι, άλλοι καθιστοί, άλλοι μέσα στο νερό, χαμογελούν στον φωτογράφο χωρίς να γνωρίζουν πως, εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο χρόνος τούς χαρίζει ένα μικρό δώρο: τη δυνατότητα να ξανασυναντηθούν, ύστερα από δεκαετίες, μέσα από μια εικόνα.

Πριν από τη φωτογραφία είχαν προηγηθεί τα παιχνίδια στη θάλασσα, τα πειράγματα, οι βουτιές, τα γέλια και εκείνη η ανέμελη χαρά που μόνο τα νιάτα ξέρουν να χαρίζουν. Τα αυτοκίνητα είναι παρκαρισμένα πίσω, οι καλαμιές λικνίζονται στον αέρα και η παραλία μοιάζει με σκηνικό μιας εποχής που σήμερα φαντάζει μακρινή.

Κανείς τους τότε δεν σκεφτόταν τον χρόνο.
Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πόσο γρήγορα θα περνούσαν τα χρόνια.

Τα πρόσωπα που βλέπουμε στη φωτογραφία είναι ακόμη νέα. Τα βλέμματα έχουν εκείνη την καθαρότητα της νιότης και τα σώματα τη δύναμη μιας ζωής που βρίσκεται μπροστά. Όλα μοιάζουν να αρχίζουν. Κι όμως, χωρίς να το γνωρίζουν, είχαν ήδη δημιουργήσει μια ανάμνηση που θα μεγάλωνε μαζί τους.

Σήμερα, τόσα χρόνια μετά, η θάλασσα της φωτογραφίας δεν είναι μόνο η θάλασσα των Καλών Νερών. Είναι η θάλασσα του χρόνου. Μέσα στα νερά της καθρεφτίζονται τα νιάτα εκείνων των παιδιών, οι φιλίες, τα γέλια, οι εκδρομές, τα καλοκαίρια και μια ολόκληρη εποχή του Βαλτινού.

Και αυτό είναι το μεγαλείο μιας παλιάς φωτογραφίας: οι άνθρωποι μεγαλώνουν, οι εποχές αλλάζουν, οι δρόμοι της ζωής χωρίζουν, μα εκείνη μένει νέα για πάντα.

Και κάθε φορά που την κοιτάζουμε, είναι σαν να ακούμε ξανά τα γέλια εκείνης της ημέρας, να νιώθουμε τον ήλιο στο πρόσωπο και το νερό στα πόδια μας.

Γιατί εκείνη η μέρα δεν χάθηκε.

Έμεινε στη φωτογραφία.
Έμεινε στη μνήμη.
Και, πάνω απ’ όλα, έμεινε στην καρδιά όσων την έζησαν.

Ο μύθος του θησαυρού του Αλή πασά

 Του Δημήτρη Τσιγάρα

Ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων είχε συγκεντρώσει αμύθητα πλούτη. Ένα μέρος τους βρισκόταν στο Τεπελένι, τόπο καταγωγής και οικογενειακής του δύναμης. Ένας άλλος, όμως, θησαυρός βρισκόταν στα Γιάννενα, μέσα στο κάστρο, πίσω από τις βαριές πόρτες των σεραγιών του.

Και όσο ο Αλή πασάς μεγάλωνε σε δύναμη, τόσο μεγάλωνε και ο πλούτος του.

Όταν όμως ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ αποφάσισε να συντρίψει τον ισχυρό πασά της Ηπείρου, άρχισε μια πολιορκία που κράτησε σχεδόν δύο χρόνια. Τα Γιάννενα έγιναν μια κλειστή πολιτεία, όπου η πείνα, ο φόβος και η προδοσία περπατούσαν στους δρόμους πλάι στους ανθρώπους.

Ο χρυσός άρχισε τότε να λιώνει μέσα στη φωτιά του πολέμου.

Νομίσματα, ασήμι και άλλα πολύτιμα αντικείμενα χρησιμοποιούνταν για τη διατροφή και τη μισθοδοσία των στρατιωτών του Αλή πασά και των γιων του, Μουχτάρ, Βελή και Σαλήχ. Ο θησαυρός λιγόστευε μέρα με τη μέρα.

Υπήρχαν όμως πράγματα που δεν μπορούσαν εύκολα να γίνουν ψωμί ούτε να πληρώσουν έναν στρατιώτη.

Πολύτιμοι λίθοι, μαργαριτάρια, κοσμήματα και τζοβαϊρικά έμεναν κλεισμένα στα σεντούκια. Ήταν δύσκολο να πουληθούν μέσα στην πολιορκημένη πόλη και ακόμη δυσκολότερο να μεταφερθούν σε ασφαλή τόπο.

Κάποια στιγμή ο Αλή πασάς πληροφορήθηκε πως η προδοσία είχε φωλιάσει ακόμη και μέσα στον στενό κύκλο του.

Έφυγε τότε για το νησί της λίμνης, όπου έμεινε για πέντε ή έξι ημέρες, προκειμένου να τακτοποιήσει κάποιες τελευταίες υποθέσεις του.

Στο κάστρο έμειναν η Κυρά Βασιλική και ο Θανάσης Βάγιας.

Ο Βάγιας δεν ήταν ένας απλός άνθρωπος της αυλής. Ήταν το δεξί χέρι του Αλή πασά, ένας από εκείνους που γνώριζαν τα μυστικά του, τις κρυψώνες του και τους ανθρώπους που εμπιστευόταν. Και δίπλα του στεκόταν η Κυρά Βασιλική, γυναίκα με ξεχωριστή θέση στην αυλή, που είχε μοιραστεί μαζί του χρόνια δύναμης αλλά και τις τελευταίες ημέρες της μεγάλης πτώσης.

Οι δυο τους ήξεραν πως ο χρόνος είχε τελειώσει.

Και τότε άρχισε η μεγάλη φυγή του θησαυρού.

Ο Βάγιας συγκέντρωσε ό,τι πολύτιμο μπορούσε να μεταφερθεί.

«Το μάλαμα, το ασήμι, τα τζοβαϊρικά, μαργαριτάρια και λοιπά αξιόλογα πράματα», όπως σώθηκε στη λαϊκή μνήμη, έγιναν εκατόν είκοσι φορτώματα.

Εκατόν είκοσι φορτώματα!

Κι όταν έπεσε η νύχτα, το καραβάνι ξεκίνησε.

Άλογα, μουλάρια και άνθρωποι φορτωμένοι με τον πλούτο μιας ολόκληρης εποχής πήραν τον δρόμο μέσα στο σκοτάδι. Δεν υπήρχαν φανάρια. Μόνο η σιωπή της νύχτας, το βαρύ περπάτημα των ζώων και κάπου μακριά το νερό της λίμνης.

Ο προορισμός τους ήταν ένας τόπος που έμελλε να δώσει το όνομά του σε έναν από τους μεγαλύτερους θρύλους της Θεσσαλίας: η Βασιλική των Τρικάλων.

Εκεί, σύμφωνα με τον μύθο, θα κρυβόταν ο θησαυρός σε ασφαλές μέρος, μέχρι να περάσει η θύελλα.

Όμως εκείνη τη νύχτα άρχισε να χάνεται η αλήθεια.

Γιατί κανείς δεν γνωρίζει τι ακριβώς συνέβη στο καραβάνι.

Άλλοι λένε πως τα φορτώματα έφτασαν στη Βασιλική και ο θησαυρός κρύφτηκε σε κάποιο μυστικό σημείο, κάτω από τη γη, σε σπηλιά, σε υπόγειο ή σε τόπο που μόνο λίγοι γνώριζαν.

Άλλοι λένε πως, στην πορεία, κάποιοι από εκείνους που μετέφεραν τον θησαυρό αποφάσισαν να τον κρατήσουν για τον εαυτό τους. Οι ψίθυροι έγιναν συνεννοήσεις, οι συνεννοήσεις έγιναν απειλές και οι απειλές έγιναν σφαγή.

Το καραβάνι διαλύθηκε μέσα στη νύχτα.

Άνθρωποι χάθηκαν. Κάποιοι σκοτώθηκαν. Κάποιοι, ίσως, επέζησαν.

Και οι λίγοι που γνώριζαν την αλήθεια έκρυψαν τον θησαυρό σε τόπο άγνωστο, περιμένοντας μια ημέρα που δεν ήρθε ποτέ.

Υπάρχει όμως και μια πιο σκοτεινή εκδοχή.

Λέγεται πως ο ίδιος ο Βάγιας, γνωρίζοντας ότι ο θησαυρός δεν έπρεπε να πέσει στα χέρια των ανθρώπων του Σουλτάνου, είχε προνοήσει να εξαφανίσει τους μεταφορείς. Έστειλε δικούς του ανθρώπους, οι οποίοι, σε κάποιο άγνωστο σημείο της διαδρομής, εξόντωσαν εκείνους που γνώριζαν το μυστικό και οδήγησαν τα φορτώματα σε έναν τόπο που είχαν προετοιμάσει από πριν.

Και ύστερα... σιωπή.

Μόνο η νύχτα ξέρει τι έγινε εκείνο το βράδυ.

Την ίδια ώρα, στα Γιάννενα, η μοίρα του Αλή πασά είχε ήδη κριθεί.

Ο Ρουσίτ πασάς έστειλε δύο βεζίρηδες στο νησί και ο γέρος πασάς δολοφονήθηκε.

Ύστερα ο Ρουσίτ στράφηκε προς το κάστρο.

Ήθελε τον Βάγια. Ήθελε την Κυρά Βασιλική. Και πάνω απ’ όλα ήθελε τον θησαυρό.

Όταν όμως έφτασε, ήταν αργά. Τα φορτώματα είχαν φύγει.

Ούτε χρυσός ούτε ασήμι ούτε μαργαριτάρια βρέθηκαν.

Το σεράι λεηλατήθηκε. Τα έπιπλα πουλήθηκαν. Τα υπάρχοντα του Αλή πασά σκορπίστηκαν σαν τα φύλλα ενός δέντρου που το χτύπησε ξαφνικά ο άνεμος.

Μόνο ο μεγάλος θησαυρός παρέμενε άφαντος.

Και τότε άρχισαν οι υποψίες.

Τα μάτια στράφηκαν προς τον Χουρσίτ πασά, τον αρχιστράτηγο της πολιορκίας και πορθητή των Ιωαννίνων. Ψίθυροι έλεγαν πως είχε οικειοποιηθεί μέρος ή και ολόκληρο τον θησαυρό του Αλή πασά.

Η φήμη έφτασε μέχρι τον Σουλτάνο.

Και ο θησαυρός, που κάποτε ήταν σύμβολο της δύναμης του Αλή, έγινε τώρα η σκιά που ακολουθούσε τον νικητή.

Το 1823, στη Λάρισα, ο Χουρσίτ πασάς έδωσε τέλος στη ζωή του.

Κι έτσι ο θησαυρός απέκτησε ακόμη ένα μυστήριο.

Ο Αλή πασάς νεκρός. Ο Χουρσίτ πασάς νεκρός. Και ο θησαυρός άφαντος.

Μα δεν τελείωσε εκεί η ιστορία.

Η Κυρά Βασιλική και ο Θανάσης Βάγιας συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν αιχμάλωτοι στην πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Εκεί ανακρίθηκαν επίμονα.

Οι Τούρκοι πίστευαν πως ο Βάγιας γνώριζε τις κρυψώνες του Αλή πασά.

Και ήξεραν πως η Κυρά Βασιλική γνώριζε πολλά από τα μυστικά του.

Τους ρωτούσαν ξανά και ξανά:

Πού είναι ο θησαυρός; Πού έκρυψε ο Αλή πασάς τον χρυσό του; Πού βρίσκονται τα μαργαριτάρια; Πού είναι τα τζοβαϊρικά;

Ο Βάγιας σώπαινε. Η Βασιλική σώπαινε.

Και ίσως αυτή η σιωπή να ήταν το τελευταίο μεγάλο μυστικό της αυλής του Αλή πασά.

Γιατί, σύμφωνα με τον θρύλο, ο Βάγιας και η Βασιλική γνώριζαν πως ο θησαυρός είχε φύγει από τα Γιάννενα.

Και πως κάπου, σε έναν δρόμο που περνούσε από βουνά, ποτάμια και σκοτεινά περάσματα, είχε χαθεί το ίχνος του.

Ίσως στη Βασιλική.

Ίσως κάπου ανάμεσα στα Γιάννενα και τα Τρίκαλα.

Ίσως κάτω από μια πέτρα που κανείς σήμερα δεν ξεχωρίζει από τις άλλες.

Ίσως σε μια παλιά υπόγεια κρύπτη.

Ίσως ακόμη και κάτω από το χώμα ενός τόπου που οι άνθρωποι πατούν καθημερινά χωρίς να γνωρίζουν τι κρύβει.

Κι έτσι ο θησαυρός του Αλή πασά δεν βρέθηκε ποτέ.

Μπορεί να τον πήραν οι άνθρωποι. Μπορεί να τον πήρε η γη. Μπορεί να τον πήρε μαζί του κάποιος από εκείνους που γνώριζαν την αλήθεια. Ή μπορεί να βρίσκεται ακόμη εκεί, σιωπηλός και ανέγγιχτος, περιμένοντας έναν άνθρωπο που θα βρεθεί μπροστά του χωρίς να τον αναζητά.

Γιατί αυτό λένε οι παλιοί για τους μεγάλους θησαυρούς:

Δεν τους βρίσκει εκείνος που τους ψάχνει.
Τους βρίσκει εκείνος στον οποίο αποφασίζει η γη να αποκαλύψει το μυστικό της.

Και ίσως, κάπου στη Βασιλική των Τρικάλων, η γη να κρατά ακόμη βαθιά μέσα της το μυστικό ενός καραβανιού που πέρασε κάποτε μέσα στη νύχτα.

Ένα καραβάνι εκατόν είκοσι φορτωμάτων.

Με χρυσάφι, ασήμι, μαργαριτάρια και πολύτιμους λίθους.

Και με μια ιστορία που κανείς δεν κατάφερε να θάψει.

Γιατί ο θησαυρός μπορεί να χάθηκε.

Ο μύθος του όμως έμεινε.

Ο Τρύφωνας και ο σκύλος της πλατείας

 

Σ’ αυτή τη φωτογραφία, στην πλατεία του Βαλτινού, στέκει ο Τρύφωνας Σταυρέκας. Ντυμένος απλά, με το σακάκι του και το πλεκτό γιλέκο, με τα γυαλιά στα μάτια και ένα χαμόγελο που μοιάζει να συνομιλεί με τον φωτογράφο. Δίπλα του, ο σκύλος του, παιχνιδιάρης και ζωηρός, σαν να μην ξέρει τίποτε από τα βάσανα που κουβαλούσε ο άνθρωπός του. Και ίσως αυτό ακριβώς να είναι το πιο όμορφο της εικόνας: ένας άνθρωπος που γνώρισε τις σκληρότερες πλευρές της ζωής, να αφήνεται για λίγο σε ένα απλό παιχνίδι.

Ο Τρύφωνας γεννήθηκε το 1926 στο Βαλτινό, μέσα σε μια αγροτική οικογένεια. Μεγάλωσε στα χρόνια που η Ελλάδα γνώρισε πολέμους, κατοχή, εμφύλιες συγκρούσεις και πολιτικές διώξεις. Από τα νεανικά του χρόνια ασπάστηκε τις αριστερές ιδέες και, μαζί με τον πατέρα του, Γεώργιο, βγήκε στο αντάρτικο, ακολουθώντας τον Άρη Βελουχιώτη. Ήταν μια επιλογή ζωής που είχε βαρύ τίμημα. Για τις ιδέες και τη δράση του γνώρισε εξορίες στα ξερονήσια και φυλακίσεις.

Κι όμως, όταν κοιτάζει κανείς τη φωτογραφία, δεν βλέπει έναν άνθρωπο λυγισμένο από τις δοκιμασίες. Βλέπει έναν άνθρωπο όρθιο.

Ίσως γιατί ο Τρύφωνας είχε εκείνο το σπάνιο χάρισμα να αντιμετωπίζει τη ζωή με πνεύμα και χιούμορ. Ήταν άνθρωπος με ανήσυχο μυαλό, με γνώσεις πάνω σε πολλά θέματα, με διάθεση να συζητά, να σχολιάζει, να αστειεύεται. Οι άνθρωποι του χωριού τον θυμούνται όχι μόνο για όσα έζησε, αλλά και για όσα έλεγε, για την οξυδέρκειά του, την ιδιαίτερη προσωπικότητά του και τον τρόπο με τον οποίο συμμετείχε στα κοινά.

Γιατί ο Τρύφωνας δεν έμεινε ένας άνθρωπος που απλώς έζησε την ιστορία. Ήθελε να συμμετέχει σ’ αυτήν. Είχε τη δική του αντίληψη για την κοινωνία και για την προκοπή του τόπου του. Αγωνίστηκε, με τον τρόπο που εκείνος πίστευε, για ένα καλύτερο αύριο και άφησε το δικό του αποτύπωμα στη ζωή του Βαλτινού.

Ύστερα ήρθε η οικογένεια. Παντρεύτηκε τη Φωτεινή, το γένος Γεωργίου Σταμούλη, και μαζί δημιούργησαν το δικό τους σπίτι, αποκτώντας δύο κόρες, την Κατερίνα και τη Γεωργία. Μέσα στην οικογενειακή ζωή, πίσω από τις μεγάλες περιπέτειες της νεότητάς του, υπήρχε πλέον η καθημερινότητα: το σπίτι, οι άνθρωποι, το χωριό, οι κουβέντες, οι γνωριμίες, οι μικρές χαρές.

Και κάπου ανάμεσα σ’ όλα αυτά βρίσκεται και η στιγμή της φωτογραφίας.

Ο Τρύφωνας στην πλατεία. Ο σκύλος δίπλα του. Ένα παιχνίδι χωρίς ιδιαίτερη σημασία - κι όμως, σήμερα, ύστερα από τόσα χρόνια, μοιάζει πολύτιμο. Γιατί η ιστορία ενός ανθρώπου δεν αποτελείται μόνο από τις μεγάλες πράξεις και τις δύσκολες ημέρες. Αποτελείται και από τέτοιες μικρές, αθόρυβες στιγμές, όπου ο άνθρωπος ξαναγίνεται απλώς άνθρωπος.

Ο σκύλος στέκεται δίπλα του σαν πιστός σύντροφος. Ο Τρύφωνας τον κοιτάζει και χαμογελά. Πίσω τους απλώνεται η πλατεία του παλιού Βαλτινού, με τα σπίτια, τους δρόμους και το γνώριμο τοπίο μιας άλλης εποχής. Ίσως τότε κανείς να μην υποψιαζόταν πως αυτή η απλή στιγμή θα γινόταν κάποτε μνήμη.

Ο Τρύφωνας έφυγε το 2016, σε ηλικία ενενήντα ετών. Έφυγε έχοντας διανύσει έναν ολόκληρο αιώνα σχεδόν ζωής, μέσα στον οποίο χωρούσαν τα όνειρα ενός νέου ανθρώπου, ο πόλεμος, οι διώξεις, οι φυλακές και οι εξορίες, αλλά και η οικογένεια, το χωριό, οι φιλίες και οι καθημερινές χαρές.

Σήμερα μένει η φωτογραφία.

Και μέσα στη σιωπή της, ο Τρύφωνας μοιάζει ακόμη να βρίσκεται εκεί, στην πλατεία του Βαλτινού. Όχι πια ως ο άνθρωπος των αγώνων και των διώξεων, αλλά ως ο άνθρωπος της καθημερινής ζωής. Με το χαμόγελό του, με τον σκύλο του δίπλα του και με το βλέμμα στραμμένο σε μια στιγμή χαράς.

Γιατί στο τέλος, ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο μάθημα της ζωής:
όσα κι αν περάσει ο άνθρωπος, όσο δύσκολος κι αν είναι ο δρόμος του, πάντοτε αξίζει να βρίσκει μια μικρή στιγμή για να χαμογελάσει.

Και ο Τρύφωνας, εκείνη τη στιγμή, χαμογελούσε.