Του Δημήτρη Τσιγάρα
Η
ομπρέλα, πριν ακόμη γίνει καθημερινό αντικείμενο, υπήρξε σύμβολο ισχύος. Στις
αυλές των παλαιών πολιτισμών υψωνόταν πάνω από άρχοντες και βασιλείς,
προσφέροντας σκιά και δηλώνοντας προνόμιο. Στην Αρχαία Ελλάδα ήταν γνωστή ως σκιάδειον
- μια λέξη που περιέχει μέσα της την ίδια τη λειτουργία της: να δημιουργεί
σκιά. Αργότερα, με την εφεύρεση των αδιάβροχων υλικών, τα χάρτινα αλεξήλια
καλύφθηκαν με κερί και λάκα για να προστατεύουν και από τη βροχή. Έτσι η
ομπρέλα πέρασε από τον συμβολισμό στην πρακτικότητα.
Κι
όμως, στο Βαλτινό των προπολεμικών χρόνων, η ομπρέλα απέκτησε μια άλλη, πιο
τρυφερή διάσταση.
Στις
παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες των νεόνυμφων ζευγαριών, η νύφη στέκει όρθια, με
βλέμμα σοβαρό και συγκρατημένο χαμόγελο, κρατώντας μια ομπρέλα. Δεν βρέχει. Ο
ήλιος δεν φαίνεται να την απειλεί. Κι όμως, η ομπρέλα είναι εκεί - κλειστή -
σαν αναπόσπαστο στοιχείο της παρουσίας της.
Δεν
είναι απλώς αξεσουάρ. Είναι προέκταση της ίδιας της μετάβασής της.
Η
νύφη του Βαλτινού, βγαίνοντας από το πατρικό της σπίτι, κρατά την ομπρέλα σαν
να κρατά ένα μικρό, προσωπικό σκέπαστρο αξιοπρέπειας. Μέσα σε έναν κόσμο όπου
το βλέμμα της κοινότητας είναι έντονο, όπου κάθε βήμα της παρακολουθείται και
σχολιάζεται, η ομπρέλα γίνεται ένα διακριτικό όριο. Δημιουργεί έναν αόρατο
κύκλο γύρω της - έναν χώρο δικό της.
Ίσως
η χειρονομία αυτή να κρύβει περισσότερα απ’ όσα φαίνονται. Η νύφη αφήνει πίσω
την παιδική της ηλικία, την ασφάλεια του πατρικού σπιτιού, και βαδίζει προς μια
νέα ζωή γεμάτη ευθύνες. Η ομπρέλα, ελαφριά στο χέρι της, μοιάζει να της θυμίζει
πως, ακόμη κι αν ο κόσμος αλλάζει, υπάρχει πάντα η δυνατότητα μιας μικρής
προστασίας. Μιας σκιάς που κουβαλά μαζί της.
Στις
φωτογραφίες αυτές, η ομπρέλα προσθέτει κομψότητα. Μα πέρα από την αισθητική,
προσθέτει και συμβολισμό. Είναι σαν να δηλώνει ότι η νέα γυναίκα δεν εκτίθεται
άοπλη στον κόσμο, κρατά κάτι που της δίνει σχήμα, στάση, ισορροπία. Το
αντικείμενο γίνεται στήριγμα. Το κράτημα της ομπρέλας δίνει στα χέρια της έναν
σκοπό, μια σταθερότητα μπροστά στον φακό.
Σκέφτομαι
πως, ενώ η ομπρέλα γεννήθηκε ως σύμβολο εξουσίας και αργότερα έγινε εργαλείο
προστασίας από τη βροχή, στο Βαλτινό μεταμορφώθηκε σε σύμβολο γυναικείας
μετάβασης. Από τη σκιά του πατέρα στη σκιά του συζύγου. Από την κόρη στη
σύζυγο. Κι όμως, μέσα σ’ αυτή τη μετακίνηση, η ίδια κρατά τη σκιά στα χέρια
της.
Υπάρχει
κάτι βαθιά ποιητικό σε αυτή την εικόνα. Η ομπρέλα, που κάποτε κρατιόταν από
άλλους για να προστατεύει τους ισχυρούς, τώρα κρατιέται από τη νύφη. Δεν
υψώνεται πάνω της ως ένδειξη εξουσίας, βρίσκεται στο δικό της χέρι. Είναι μια
σιωπηλή δήλωση αυτοκυριαρχίας μέσα στα όρια της εποχής.
Σήμερα,
οι ομπρέλες των γάμων είναι διακοσμητικές λεπτομέρειες σε έγχρωμες φωτογραφίες.
Όμως εκείνη η παλιά, λιτή ομπρέλα της νύφης του Βαλτινού είχε βάρος συμβολικό.
Ήταν η μικρή της σκιά μέσα στο φως μιας μεγάλης ημέρας. Ήταν το προσωπικό της
καταφύγιο μέσα στη δημόσια τελετή.
Και
ίσως, τελικά, αυτό να είναι το βαθύτερο νόημα της ομπρέλας: δεν προστατεύει
μόνο από τον ήλιο ή τη βροχή. Προστατεύει την εσωτερική μας ισορροπία, τη
στιγμή της μετάβασης, την ευθραυστότητα που συνοδεύει κάθε νέο ξεκίνημα. Στο
χέρι της νύφης του Βαλτινού, η ομπρέλα δεν είναι απλώς αντικείμενο - είναι
σύμβολο μιας ζωής που ανοίγεται, όπως ακριβώς ανοίγει κι εκείνη.
