Ο παππούς Στυλιανός στην παλιά Αθήνα

 Ένα ταξίδι στη μνήμη, μέσα από δύο ασπρόμαυρες φωτογραφίες της δεκαετίας του 1960.

Δυο φωτογραφίες που φυλακίζουν μέσα τους ολόκληρες εποχές και μάς ταξιδεύουν πίσω στον χρόνο, στη δεκαετία του 1960, τότε που ο αείμνηστος παππούς Στυλιανός Ζαμπάκας επισκέφθηκε την Αθήνα και στάθηκε για να απαθανατίσει την παρουσία του στην καρδιά της πρωτεύουσας, στην πλατεία Ομονοίας.

Στέκεται αγέρωχος μπροστά στον φωτογραφικό φακό, με το κομπολόγι στο χέρι, το πυκνό, περιποιημένο μουστάκι και την επίσημη ενδυμασία της εποχής. Η κιλότα, το σακάκι, το γιλέκο, το λευκό πουκάμισο και τα χαρακτηριστικά παπούτσια, τα γνωστά «καβουτσούκια», συνθέτουν την εικόνα ενός ανθρώπου της ελληνικής υπαίθρου. Η εμφάνισή του μαρτυρά την καταγωγή, τις συνήθειες και την αξιοπρέπεια του επαρχιώτη χωρικού, που ταξίδεψε από τον τόπο του για να γνωρίσει τη μεγάλη πόλη, χωρίς να αποχωριστεί την προσωπική του ταυτότητα.

Πίσω του απλώνεται μια Αθήνα που σήμερα μοιάζει σχεδόν αγνώριστη. Το ξενοδοχείο «Πάνθεον» δεσπόζει στο φόντο της πρώτης φωτογραφίας, ενώ το τραμ, που τότε διέσχιζε τους δρόμους της πρωτεύουσας, αποτελεί μια ζωντανή μαρτυρία της καθημερινής αστικής ζωής. 

Στη δεύτερη φωτογραφία διακρίνονται αριστερά το μπαρ «Βυζάντιο» και δεξιά το γνωστό φαρμακείο «Μπακάκου», επιχειρήσεις που σημάδευαν με την παρουσία τους την εμπορική και κοινωνική φυσιογνωμία της περιοχής.

Πόσο διαφορετική ήταν εκείνη η Ομόνοια! Οι δρόμοι, τα κτίρια, οι επιγραφές, τα καταστήματα, οι άνθρωποι, ακόμη και ο τρόπος που στεκόταν κανείς μπροστά στον φωτογραφικό φακό, όλα ανήκουν σε έναν κόσμο που έχει πια απομακρυνθεί. Σχεδόν ένας αιώνας ιστορικών και πολεοδομικών μεταβολών έχει αφήσει το αποτύπωμά του στον χώρο, αλλάζοντας ριζικά την όψη του.

Κι όμως, μέσα σε αυτή την αλλαγή, κάτι παραμένει αναλλοίωτο: η ανθρώπινη παρουσία. Ο παππούς Στυλιανός εξακολουθεί να στέκεται εκεί, όπως ακριβώς στάθηκε τότε. Το βλέμμα του, η στάση του σώματος, το κομπολόγι που κρατά και η επιμελημένη φορεσιά του μάς μεταφέρουν κάτι περισσότερο από την εικόνα ενός ανθρώπου. Μας φέρνουν κοντά σε έναν τρόπο ζωής, σε μια γενιά που έζησε με λιτότητα, εργατικότητα, περηφάνια και σεβασμό στις παραδόσεις της.

Ίσως αυτό να είναι και το πιο πολύτιμο δώρο της παλιάς φωτογραφίας: πως μας επιτρέπει να συναντήσουμε ξανά εκείνους που έφυγαν, να τους δούμε μέσα στον δικό τους χρόνο και να ανακαλύψουμε πίσω από την εικόνα τους κομμάτια της δικής μας οικογενειακής ιστορίας.

Η Αθήνα άλλαξε, η Ομόνοια μεταμορφώθηκε, το τραμ εκείνης της εποχής έφυγε από τους δρόμους της και τα γνώριμα κτίρια άλλαξαν όψη ή χάθηκαν. Ο παππούς Στυλιανός, όμως, έμεινε για πάντα εκεί, στις δυο ασπρόμαυρες φωτογραφίες, να μας θυμίζει πως οι άνθρωποι δεν φεύγουν εντελώς όσο υπάρχουν εικόνες, μνήμες και απόγονοι που εξακολουθούν να τους αναζητούν.

Γιατί η φωτογραφία δεν διασώζει μόνο το πρόσωπο ενός ανθρώπου, διασώζει τον κόσμο μέσα στον οποίο έζησε.