Λαογραφικά των παιχνιδιών και του αθλητισμού

 Του Ευαγγέλου Στάθη

Συνεχίζοντας το νοσταλγικό ταξίδι στον κόσμο των παλιών παιδικών παιχνιδιών του Βαλτινού, παρουσιάζουμε σήμερα ένα ακόμη ενδιαφέρον απόσπασμα από το βιβλίο του Ευαγγέλου Στάθη «Το Βαλτινό». Μέσα από τη λαογραφική του καταγραφή αναβιώνουν οι μικρές τελετουργίες των παιδικών παιχνιδιών, τα λαχνίσματα, οι αρχηγοί των ομάδων, οι πανηγυρισμοί, οι αντιπαλότητες και τα πειράγματα. Μια ολόκληρη εποχή ξαναζωντανεύει, αποκαλύπτοντας όχι μόνο τον τρόπο που έπαιζαν τα παιδιά, αλλά και τις σχέσεις, τις συνήθειες και το ξεχωριστό χρώμα της ζωής στις γειτονιές του παλιού Βαλτινού.

Λαογραφικά των παιχνιδιών και του αθλητισμού

Πριν αρχίσουν τα ομαδικά παιχνίδια, προηγούνταν κάποιες διαδικασίες. Τα παιδιά που θα έπαιρναν μέρος στο παιχνίδι χωρίζονταν σε δύο ομάδες, ανάλογα με τις ιδιαίτερες φιλίες που είχαν, αν ήταν συνομήλικοι, συμμαθητές ή γειτονόπουλα. Κάθε ομάδα έβγαζε σχεδόν ομόφωνα έναν αρχηγό κι έναν υπαρχηγό «μάνα» και «παραμάνα» λέγονταν αυτοί. Μάνα έβγαινε ο ζωηρότερος, ο δυνατότερος, ο εξυπνότερος, υπήρχαν πάντοτε τέτοιοι στις γειτονιές, ικανοί αλλά και νταήδες: έβγαιναν γιατί τους παραδέχονταν οι άλλοι ή έβγαιναν με το «έτσι θέλω». Στη γειτονιά μας τότε δεν κοτούσε να βγει κανένας άλλος μάνα εκτός από τον Τσίλια Τσιγάρα ή από τον αδελφό του τον Βαγγέλη ακόμα.

Ύστερα γίνονταν τα λαχνίσματα. «Έριχναν λαχνό» για το ποια ομάδα θα αρχίσει πρώτα το παιχνίδι, ποια θα παίξει από δω, πια από κει. Τα λαχνίσματα γίνονταν με διάφορους τρόπους: με «πιπιγκό», «πατώ πατώ» με τα «ποδάρια», με την «κολοκυθιά», με «λαχνό» και «κουντερίτσα».

Συνήθως οι δύο ομάδες είχαν και τους οπαδούς τους, απ’ έξω, οι οποίοι παρακολουθούσαν το παιχνίδι με ένταση, με επευφημίες και γιουχαΐσματα, ανάλογα. Πολλές φορές εύχονταν με παιχνιδόξορκια να χάσει η αντίπαλη ομάδα.

Έλεγαν, για παράδειγμα, κάπως χαμηλόφωνα: «Ήρθε μια γριά απ’ το Βόλο κι έφερε το χάσει χάσει αχ, Παναΐτσα μου να χάσει».

Τόσο στα ατομικά όσο και στα ομαδικά παιχνίδια τους πόντους που έπαιρνε ο νικητής τους μετρούσαν με μία βαθμολογική μονάδα που την έλεγαν «λούμπο».

Στο τέλος οι νικητές, αθλητές και οπαδοί, γιουχάιζαν τους αντιπάλους με διάφορα λόγια, χειρονομίες, και ενέργειες. Για παράδειγμα, έσφιγγαν τα δυο χέρια σε γροθιές και χτυπούσαν τον έναν γρόθο πάνω στον άλλον, λέγοντας συνεχώς και φωναχτά: «ζάτσκας, ζάτσκας, ζάτσκας...» κάτι σαν να έλεγαν σκάσε, σκάσε, σκάσε. Συχνά έρχονταν και στα χέρια, έριχναν και πετριές, στο τέλος έδιναν και τα χέρια πάλι.