Η βρύση του «Περιστέρη» στο Βαλτινό

 

Οι παλιές βρύσες ήταν μικρές εστίες ζωής. Σημεία όπου ο άνθρωπος συναντούσε τον άνθρωπο, όπου το νερό έσμιγε με την καθημερινότητα και η ανάγκη γινόταν αφορμή για κουβέντα, ξεκούραση και συντροφιά.

Μια τέτοια βρύση ήταν και η παλιά βρύση του «Περιστέρη», στο Βαλτινό, δίπλα από το σπίτι του Στεφ. Περιστέρη. Οι τρεις φωτογραφίες, σαν μια μικρή φωτογραφική τριλογία, κρατούν ζωντανές τρεις διαφορετικές στιγμές της ζωής της.

Τότε τα κοινοτικά αρτεσιανά κατασκευάζονταν εκεί όπου χτυπούσε η καρδιά της γειτονιάς: στα μεγάλα πλατώματα, στα σταυροδρόμια, στα περάσματα. Ήταν μικρά και λιτά κτίσματα, προσαρμοσμένα στις ανάγκες του τόπου και των ανθρώπων του. Δεν είχαν αρχιτεκτονικές αξιώσεις· είχαν όμως μια πολύ μεγαλύτερη αξία: ήταν χρήσιμα. Έδιναν νερό στον άνθρωπο, πότιζαν τα ζώα και έδιναν στην καθημερινότητα μια σταθερή, κοινή αναφορά.

Η πρώτη φωτογραφία μάς γυρίζει πίσω στον χρόνο της γεώτρησης. Το νερό αναβλύζει άφθονο, τόσο που μοιάζει να έχει ανοίξει η γη μια μικρή φλέβα και να τη χαρίζει απλόχερα στους ανθρώπους. Ήταν η εποχή που το αρτεσιανό ήταν ακόμη «σούδα το νερό». Η βρύση δεν είχε ακόμη πάρει την οριστική της μορφή, μα το πολύτιμο αγαθό είχε ήδη βρει τον δρόμο του προς την επιφάνεια.

Στη δεύτερη φωτογραφία, η βρύση έχει πια αποκτήσει τη δική της υπόσταση. Ένα ανεξάρτητο μικρό κτίσμα με την τσιμεντένια δεξαμενή του, προορισμένο να εξυπηρετεί τη γειτονιά. Δίπλα της στέκονται άνθρωποι και παιδιά, ενώ το νερό περιμένει να γεμίσει τις στάμνες, τα δοχεία και τις ανάγκες μιας ολόκληρης εποχής. Και λίγο παραδίπλα, τα ζώα βρίσκουν κι αυτά τον δικό τους χώρο για να ξεδιψάσουν.

Γιατί η βρύση δεν ήταν μόνο για τον άνθρωπο.

Ήταν και για το ζώο, που ερχόταν από τον δρόμο κουρασμένο και διψασμένο. Ήταν για τον γεωργό που επέστρεφε από το χωράφι. Για τον περαστικό που σταματούσε για λίγο. Για το παιδί που έτρεχε κοντά της. Για όλους εκείνους που, μέσα στη σκόνη και στη ζέστη του καλοκαιριού, έβρισκαν στο νερό της μια μικρή ανάσα.

Και ύστερα ήταν οι γυναίκες.

Η τρίτη φωτογραφία ίσως είναι η πιο αποκαλυπτική για τον κοινωνικό ρόλο της βρύσης. Εκεί, ανάμεσα στα δέντρα, στους ανθρώπους και στο νερό, διακρίνεται ένας ολόκληρος κόσμος. Οι γυναίκες της γειτονιάς δεν πήγαιναν στη βρύση μόνο για να πάρουν νερό. Πήγαιναν για να συναντηθούν. Να μιλήσουν. Να μοιραστούν τα νέα του χωριού, τις χαρές και τις έγνοιες του σπιτιού. Να περιμένουν τη σειρά τους, κρατώντας το δοχείο ή τη στάμνα, και πολλές φορές να σταθούν στην «πλύστρα», πλένοντας τα ρούχα της οικογένειας.

Έτσι, η βρύση γινόταν κάτι περισσότερο από μια κατασκευή. Γινόταν τόπος.

Σήμερα, κοιτάζοντας αυτές τις τρεις φωτογραφίες, βλέπουμε ουσιαστικά τρεις εποχές της ίδιας βρύσης: τη γέννησή της, την ακμή της και τη ζωή που δημιουργήθηκε γύρω της.

Κι ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό που μας παραδίδει η παλιά βρύση του «Περιστέρη». Ότι κάποτε ένα απλό νερό μπορούσε να γίνει κέντρο μιας μικρής κοινωνίας. Ένα τσιμεντένιο κτίσμα μπορούσε να κρατά δεμένη μια γειτονιά. Και μια βρύση, χωρίς τίποτε περισσότερο από το νερό που ανάβλυζε από τη γη, μπορούσε να γίνει μνήμη.

Γιατί οι παλιές βρύσες δεν έσβησαν όταν σταμάτησε να τρέχει το νερό τους.
Έμειναν να τρέχουν μέσα στις φωτογραφίες, στις αφηγήσεις και στη μνήμη εκείνων που ήπιαν κάποτε από αυτές.

Και η βρύση του «Περιστέρη» είναι μία από εκείνες τις σιωπηλές μνήμες του Βαλτινού που εξακολουθούν να ξεδιψούν το παρελθόν.