Η σέγα, το ξύλο και η υπομονή

 

Η σιδερένια σέγα, με το λεπτό της τόξο και το εύθραυστο πριονάκι τεντωμένο σαν χορδή, ήταν κάτι περισσότερο από εργαλείο, ήταν μια άσκηση υπομονής. Στο μάθημα της χειροτεχνίας δεν μαθαίναμε απλώς να κόβουμε ξύλο, μαθαίναμε να συντονίζουμε το χέρι με το μάτι και τον νου με τον χρόνο. Δίπλα της, το σετ με τα λεπτά πριονάκια, το σουβλί και το κομμάτι κόντρα πλακέ έμοιαζαν με φτωχά μέσα, ικανά όμως να γεννήσουν μορφές.

Πάνω στο κόντρα πλακέ αποτυπώναμε το σχέδιο με καρμπόν, σαν να μεταφέραμε μια ιδέα από τον κόσμο της σκέψης στον κόσμο της ύλης. Εκεί άρχιζε το αληθινό μάθημα: τα κομμάτια που αφαιρούνταν και τα κομμάτια που έμεναν. Οι τρύπες και τα περιγράμματα. Το κενό και το πλήρες. Μια εταζέρα, μια φιγούρα του Καραγκιόζη, μια κορνίζα δεν γεννιόταν από την προσθήκη, αλλά από την αφαίρεση. Από ό,τι τολμούσες να κόψεις και ό,τι αποφάσιζες να κρατήσεις.

Στο πάτωμα μαζεύονταν τρίμματα, μικρά σκουπιδάκια ξύλου, ίχνη της προσπάθειας. Κανείς δεν τους έδινε σημασία, κι όμως εκεί κρυβόταν η ιστορία του έργου: τα λάθη, οι δισταγμοί, οι διορθώσεις. Κάποτε, από μια απροσεξία, το πριονάκι έσπαζε ή ξέφευγε. Ένα μικρό ξάφνιασμα, μια απογοήτευση στιγμιαία. «Φτού κι απ’ την αρχή». Και μαζί της, ένα μάθημα σιωπηλό: ότι η δημιουργία δεν προχωρά ευθύγραμμα, πως συχνά χρειάζεται να ξαναρχίσεις, πιο προσεκτικός, πιο ταπεινός.

Όταν τα κοψίματα τελείωναν και οι συγκολλήσεις στέγνωναν, ερχόταν το λούστρο. Εκεί, το ξύλο άλλαζε όψη, έπαιρνε βάθος, σαν να αποκτούσε φωνή. Και στο τέλος, τα «έργα» εκτίθεντο. Όχι γιατί ήταν τέλεια, αλλά γιατί ήταν ολοκληρωμένα. Έφεραν πάνω τους τον κόπο, τον χρόνο και τα μικρά σφάλματα εκείνου που τα έφτιαξε.

Ίσως αυτό να ήταν το μεγαλύτερο μάθημα της χειροτεχνίας: ότι το σχέδιο της ζωής, όπως και στο κόντρα πλακέ, σχηματίζεται από όσα αφαιρούμε και όσα κρατάμε. Από τα πριονάκια που σπάνε και από την επιμονή να συνεχίζεις. Και πως, στο τέλος, ακόμη κι αν στο πάτωμα μένουν τρίμματα, κάτι στέκεται όρθιο, έτοιμο να εκτεθεί στο φως.