Οι βαρελοποιοί του Μετσόβου

Τέσσερις και πέντε γενιές πίσω μετράνε οι τεχνίτες του βαρελιού στο Μέτσοβο και στο απέναντι χωριό, το Ανήλιο. Λαξεύουν το ξύλο με μαστοριά ασυναγώνιστη και προμηθεύουν με τυροβάρελα όλη την Ελλάδα.

Μια τέχνη παλιά, κληρονομιά των παππούδων τους, συνώνυμη με την περιοχή. Οι ελάχιστοι εναπομείναντες βαρελοποιοί – μαθαίνω ότι έχουν απομείνει μόλις πέντε-έξι, ενώ παλαιότερα υπήρχαν πάνω από 15 μικρά εργαστήρια– αξιοποιούν τα πλούσια δάση οξιάς στα αλπικά τοπία της κεντρικής Πίνδου και σμιλεύουν το ξύλο, ώστε να γίνει βαρέλι της φέτας. Περπατήσαμε στο κρύο Μέτσοβο και στα γύρω χωριά κι επισκεφθήκαμε τρία παλιά βαρελοποιεία που συνεχίζουν την παλιά τέχνη.

 

Το εργαστήριο της οικογένειας Τέσια

Μέτσοβο, ώρα 07.30. Οι δρόμοι στρωμένοι με πάγο, η ανάσα μας αχνίζει, βαδίζουμε προσεκτικά και μπαίνουμε, τρίβοντας τα χέρια μας να ζεσταθούν, μέσα στο πρατήριο της Βαρελοποιίας Μετσόβου από την μπροστινή είσοδο, από τη μεριά του κεντρικού δρόμου που οδηγεί στην πλατεία του χωριού. Εκεί, η οικογένεια Τέσια έχει τη βιτρίνα της. Κατεβαίνουμε στο εργαστήριο, περνάμε μέσα από ένα σύννεφο ξυλόσκονης και συναντάμε τον Δημήτρη και τον αδερφό του Αποστόλη, τρίτης γενιάς βαρελοποιούς.

 

Ετοιμάζουν μια μεγάλη ποσότητα βαρελιών για εξαγωγή στην Αμερική. Από τα χέρια τους περνάνε περί τα 4.000 με 5.000 βαρέλια ετησίως, κυρίως τυροβάρελα. «Παλιότερα κάναμε και πολύ περισσότερα βαρέλια κρασιού, αλλά τώρα δεν έχουν και τόση ζήτηση. Προμηθεύουμε κυρίως το οινοποιείο του Μετσόβου, το Κατώγι Αβέρωφ», μου εξηγεί ο Δημήτρης, επισημαίνοντάς μου ότι, ενώ την οξιά τη βρίσκει στον τόπο τους, τη δρυ για τα κρασοβάρελα πρέπει να την αναζητά από τη Χαλκιδική, τα Γρεβενά αλλά και την Κεντρική Ευρώπη, ώστε να έχει την ποιότητα του ξύλου που χρειάζεται το δρύινο βαρέλι. «Έχουν πολλές διαφορές από τα βαρέλια της φέτας κι όχι μόνο ως προς το είδος του ξύλου, αλλά και στην τεχνική κατασκευής». Ο ίδιος έχει φοιτήσει σε σχολή βαρελοποιίας στο Μπορντό και γνωρίζει πολλά για την κατάλληλη δρυ, για τα αρώματά της, που διαφοροποιούνται ανάλογα με τα τερουάρ και διαμορφώνονται με το κάψιμο, μια τεχνική που εφαρμόζεται στα βαρέλια του κρασιού. Φοράμε σκούφους, γάντια και κασκόλ και ξαναμπαίνουμε στο αυτοκίνητο.

 

Οι Τσίμποι είναι βαρελάδες από το ’69

Ανήλιο, ώρα 09.00. Στο βαρελοποιείο των Τσίμπων γίνεται ένας μικρός χαμός. Σύσσωμη η πενταμελής οικογένεια: ο μπαρμπα-Νίκος και η κυρά του Γεωργία, και τα παιδιά τους, ο Δημήτρης, ο Γιάννης κι ο Γιώργος. Βαρελάδες από το ’69, παίρνουν πρώτης τάξεως οξιές από το Τσουτσουμίτσι και τη Ρόνα στις πλαγιές της Πίνδου, όπου είναι ριζωμένο και το μικρό χωριό τους, το Ανήλιο. Καθείς στο πόστο του, ετοιμάζουν μια μεγάλη παρτίδα βαρέλια για την Κεφαλονιά. Εκεί συναντήσαμε και τον τυροκόμο Βασίλη Ρούσσα, που έχει έρθει από τον Αλμυρό για να ελέγξει τα βαρέλια του, τα οποία όπως μας λέει έχουν επιλεγεί από τον κορμό ακόμα, καθώς ο ίδιος συνεργάζεται στενά με την οικογένεια Τσίμπου. Έχει φέρει μια νταμιτζάνα τσίπουρο από τον Βόλο, μας κερνάνε και φεύγουμε.

 

Πέντε γενιές βαρελοποιοί

Χρυσοβίτσα, ώρα 12.30. Του Δάλλα το βαρελοποιείο είναι ολόκληρο γήπεδο. Αθόρυβος ο βηματισμός μας επάνω σε ένα μαλακό στρώμα από φρέσκο πριονίδι οξιάς. Μάστορες εδώ είναι τα αδέρφια Δημήτρης και Τιμολέων Δάλλας και ο γιος του πρώτου, ο Κωνσταντίνος, η 5η γενιά της μετσοβίτικης οικογένειας βαρελοποιών που την ξεκίνησε ο παπα-Χρήστος. Την καλύτερη ξυλεία από οξιές της περιοχής τους και από τα δάση των Γρεβενών χρησιμοποιούν για τα τυροβάρελα. Η παραγωγή τους φτάνει περί τα 8.000 τεμάχια ετησίως, με τα οποία προμηθεύουν μικρά και μεγάλα τυροκομεία, όπως του Καράλη, της Δωδώνης και της Ένωσης Καλαβρύτων. «Στο παρελθόν κάναμε μεγάλες εξαγωγές. Δούλευε κόσμος πολύς μαζί μας, 20 άτομα και βάλε. Ένα μικρό χωριό ήταν το βαρελοποιείο μας». Ξυλεία από τα τερουάρ της Πίνδου Η οξιά έχει πιστοποιητικό καταλληλότητας από το Χημείο για τη χρήση της στη φέτα. Ωστόσο όλες οι πλαγιές δεν είναι ίδιες. Έχει κι η οξιά τα τερουάρ της.

Οι βαρελοποιοί της περιοχής που έχουν εμπειρία ζητάνε από τον δασικό συνεταιρισμό να τους προμηθεύει συγκεκριμένη ξυλεία από τις πλαγιές που έχουν διαλέξει. Παίρνουν τα κούτσουρα, τα τεμαχίζουν και τα κόβουν σε δούγες (τραχιές σανίδες) κι ύστερα τα στεγνώνουν για έναν χρόνο. Έπειτα περνάνε τις δούγες μέσα από ένα ειδικό μηχάνημα, που τις τραβάει για να τους δώσει τα φάλτσα που θα σχηματίσουν αργότερα την κοιλιά στο βαρέλι. Μία μία δούγα στήνεται το βαρέλι με το χέρι. Ύστερα τοποθετούν τα πρώτα στεφάνια και βάζουν τα βαρέλια να βράσουν σε καζάνι με νερό που κοχλάζει. Έτσι το ξύλο μαλακώνει, λυγίζει και μπορεί μετά να δουλευτεί. Το κοπανάνε από μέσα με σφυρί για να βγάλει την κοιλιά και να γίνει ομοιόμορφο κι αφού πάρει το σχήμα του, το βαρέλι μένει να στεγνώσει. Στο τέλος τού φοράνε τα καπάκια και άλλα δύο στεφάνια και το τορνάρουν για να γίνει λείο εξωτερικά.

Η βαρελίσια φέτα των καλοφαγάδων και η υπεραξία της

 

Στην πλειονότητά τους οι βαρελάδες της περιοχής καλουπώνουν βαρέλια για φέτα, καθώς η ντόπια δρυς δεν θεωρείται ιδανική για την κατασκευή κρασοβάρελων. Τα βαρέλια για τη φέτα φεύγουν φορτωμένα σε νταλίκες και διασχίζουν την Ελλάδα, για να φτάσουν κατά δεκάδες στα τυροκομεία της Θεσσαλίας, της Κεφαλονιάς, της Στερεάς Ελλάδας και στον νούμερο ένα προορισμό τους, που είναι η Πελοπόννησος. Στα μέρη όπου έχουν παράδοση στη βαρελίσια φέτα δηλαδή. Εκεί το βαρέλι διαμορφώνει τις συνθήκες ώστε η φέτα να γίνει κρεμώδης, με πολυεπίπεδη γεύση, ελαφρά πικάντικη επίγευση και χαρακτηριστικό άρωμα με νότες ξύλου. Αυτή η πολυπλοκότητα είναι και η υπεραξία της. Η ποσότητα της άρμης που θα μπει μαζί με τη φέτα στο βαρέλι, η διάρκεια παραμονής για την ωρίμανση, η προσθήκη χοντρού αλατιού, ακόμα και το σχήμα στο οποίο είναι κομμένα τα κομμάτια της φέτας που μπαίνουν στο βαρέλι μοιάζουν μικρές λεπτομέρειες που παίζουν όμως μεγάλο ρόλο, όπως μου εξηγεί ο τυροκόμος Βασίλης Ρούσσας. «Πενήντα χρόνια συνεργάζεται η οικογένειά μου με τον μπάρμπα-Νίκο τον Τσίμπο. Διαλέγουμε αφράτη οξιά από επιλεγμένες περιοχές, έτσι ώστε το ξύλο να είναι ημιπερατό, να επιτρέπει αργά την είσοδο του αέρα και να μην έχει έντονο χρώμα», εξηγεί. «Δεν έχω δει να υπάρχει άλλο τυρί στον πλανήτη που να ωριμάζει μέσα στο ξύλο. Σπουδαία υπόθεση το brand name “barrel aged”. Η βαρελίσια φέτα μας κάνει θραύση στο Μανχάταν και στο Σικάγο. Για τους ξένους, είναι χάπενινγκ το άνοιγμα του βαρελιού της φέτας», λέει ο Βασίλης, που γνωρίζει καλά τις ξένες αγορές, μια και το οικογενειακό τυροκομείο εξάγει το 95% της παραγωγής του.

Νικολέτα Μακρυωνίτου  - Φωτογραφίες: Χριστίνα Γεωργιάδου

Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Γαστρονόμος, τεύχος 188.

Οι Γιατροί δε ξέρν' καντίπουτα! (Με τη γλώσσα του τόπου μας)

 

Αγαπημένου αντρόγυνου ήταν ου Βασίλτς μι την γυναίκα του! Πιδιά δεν είχαν κι όλ' την αγάπη την έδουνι ου ένας στουν άλλουν! Ου Βασίλτς πάεινι στου καφινείου κι κάθουνταν ως αργά μι την παρέα τ' ικεί! Η γυναικα του τουν καρτιρούσι κάθι βράδ' μι αγουνία κι λαχτάρα γιά να αγκαλιαστούν ύστιρα στου κριββάτ όλ' τ' νύχτα!

Ένα βράδ' όμους ου Βασίλτς γύρτσει αρχήτιρα στου σπίτ'! Η γυναίκα του παραξινέφκει. ανησύχσει κιόλας κι τουν ρώτσει:
-Τι έπαθις ρε Βασίλ' κι γύρσεις τόσου αγλήγουρα; Γιατί δε κρέντς; Έχεις τίπουτα πουνίδια; Σαν να βηχάς λίγου μι φαίνιτι!
-Να, ρε γυναίκα! Πήγα στουν Γιατρό γιατί μι πόνισι ου λιμός κι βηχούσα πουλύ  τώρα του δειλνό κι μ' είπι να κόψου τα τσιγάρα! Να τα πιτάξου σιαπέρα μ' είπι γιά να σταματήσου να βηχάου!
-Έμ! Καλά σ' είπι ρα Βασίλ'! Να του κόψς του ρημάδι, δλειά είνι αυτή, όλ' την' ώρα πάφα -πούφα τι να σι κάν κι ο λαιμός; Κάτ ξέρν κι οι γιατροί!
Τα 'κουψι τα τσιγάρα ου Βασίλτς κι σταμάτσι να βηχάει! Στιναχουριούνταν όμους που δε μπουρούσι να τραβήξ' τσιγάρου κι του γύρτσει στου πχιουτό! Δε πέρασι πουλύς κιρός κι ένα βράδ' γύρσει πάλι αρχήτιρα στου σπίτ διπλουμένους κι στιναχουρημένους! Παραξινέφκει κι ανησύχσει πάλι η γυναίκα τ’ κι τουν ρουτάει:
-Τι έπαθις πάλι ρε Βασίλ πάλι κι είσι διπλουμένους; Έχ'εις τίπουτα πουνίδια πάλι; Μήπους σ' έπιασι σφαϊό; Πές μι, γιατί δε μι λές;
-Να ρε γυναίκα, μι πόνισι λίγου του στουμάχι, πήγα στου γιατρό κι μ' είπι να κόψου του πχιουτό! 

-Μμ! Καλά σ' είπι ρε Βασίλ'! Κάθι βράδ' στα μαγαζιά μέχρι αργά πίντι πουλύ. Στουμάχι είνι κι αυτό, πόσο θ' αντέξ'; Να του κόψς γιά να γιρέψς! Κάτ' ξέρν παραπάν οι γιατροί!
Τι να κάν' κι ου Βασίλτς, τόκουψι κι του πχιουτό. Πέρασι πάλι λίγους κιρός κι ένα βράδ' γύρσει πάλι νουρίς ου Βασίλτς στου σπίτ! Αυτή τη φουρά είχι του κεφάλι κατιβαζμένου κι ήταν μούτους, δεν κρένουνταν ντίπ!
-Τι Βάσανου έχ'ς πάλι ρε Βασίλ', γιατί δεν κρέντς; Γιατί δε μι λές ρε; Θα μι σκάισς!
  Μι τα πουλλά λέει ου Βασίλτς:
-Να ρε γυναίκα, είχα κάτ' αντράλις ι προυχτές κι πήγα στου Γιατρό! Μι' ιξέτασι κι μ' είπι να κόψου κι τ' άλλου!
-Ποιό άλλου πάλι ρε Βασίλ’;
-Να μα, αυτή τη δλειά που φκιάνουμι τα μισμέρια κι του βράδυ στου κριββάτ', ξέρτς ισύ!
-Α ρα τώρααα!!! Τήρα τη δ’λειά σ' ισύ! Ισύ νουμίζς όλα τα ξέρν οι γιατροί! Τη τυφλαμάρα τς τη κακιά ξέρ’ν κι αυτοί!

Ιστορικές σελίδες από την ποδοσφαιρική ομάδα του Βαλτινού. (Μέρος 13ον)

 Αφιέρωμα σε ποδοσφαιριστές του ερασιτεχνικού ποδοσφαίρου του Α.Ο. Βαλτινού.

Στη συνέχεια του αφιερώματος «Ιστορικές σελίδες από την ποδοσφαιρική ομάδα του Βαλτινού» παρουσιάζονται παρακάτω μια σειρά από ποδοσφαιριστές που κατάγονται από το Βαλτινό και έπαιξαν ποδόσφαιρο με τη φανέλα της ομάδας.

Αντώνιος Βαΐου Σταμούλης

Αμυντικός και κεντρώος ποδοσφαιριστής. Είχε καλό σωματότυπο, και άριστη αντίληψη και κατάρτιση του ποδοσφαίρου. Η καλή μεταβίβαση της μπάλας και η ωραία κεφαλιά ήταν τα ιδιαίτερα προσόντα του. Διατέλεσε επίσης και πρόεδρος της ομάδας του Α.Ο. Βαλτινού.

 

Κώστας Δ. Ψαράς

Παίκτης του κέντρου και της επίθεσης. Είχε πολύ καλή αίσθηση του ποδοσφαίρου, με φαντασία, καλή τρίπλα, μοίρασμα της μπάλας και ωραίο σουτ. Πολλές ήταν οι φορές που έβγαλε την ομάδα από τα δύσκολα.

 

Απόστολος Χ. Σχολής

Ποδοσφαιριστής του κέντρου με πολύ ωραίο στιλ, τεχνική κατάρτιση και γνώση του ποδοσφαίρου. Είχε πολύ ωραίο κοντρόλ της μπάλας, καλή τρίπλα και δυνατό σουτ. Ξεδιπλώνονταν έξυπνα, αξιοποιούσε τις ευκαιρίες και μεταβίβαζε την μπάλα πετυχημένα στους συμπαίκτες του, δημιουργώντας όμορφες φάσεις. 

 

Πέτρος Β. Σταμούλης

Ποδοσφαιριστής με δύναμη και αντοχή. Υπήρξε μάχιμος παίκτης στη δύναμη του Α.Ο. Βαλτινού για αρκετά χρόνια. Ήταν αμυντικός παίχτης αλλά με την ευελιξία που τον διέκρινε, μπορούσε  να παίξει σε οποιαδήποτε θέση. Το πάθος του, η δημιουργικότητά του και η αφοσίωση στο στόχο του, τον καθιέρωσε και τον ανέδειξε έναν από τους καλύτερους ποδοσφαιριστές στην εποχή του.

 

Νίκος Ευθ. Γκαμπζιέλας

Από τους καλύτερους επιθετικούς του Α.Ο. Βαλτινού. Τα χαρίσματά του έκαναν τις άμυνες να τρομάζουν όταν γίνονταν κάτοχος της μπάλας. Είτε με σουτ, είτε με κεφαλιά η μπάλα κατέληγε στα δίχτυα. Έπαιξε όμως για μικρό διάστημα ποδόσφαιρο.

 

Ανδρέας Π. Τσιγάρας

Δυνατός και απαιτητικός ποδοσφαιριστής. Ξέρει τι θέλει στο γήπεδο και το διεκδικεί με επιτυχία. Είναι από τους νεότερους φέρελπις ποδοσφαιριστές του Α.Ο. Βαλτινού.

 

Παναγιώτης Χρ. Σταμούλης

Παίκτης αμυντικός και κεντρώος με πολύ ωραίο κοντρόλ της μπάλας, καλή τρίπλα και δυνατό σουτ. Ξεδιπλώνονταν έξυπνα, αξιοποιούσε τις ευκαιρίες μεταβιβάζοντας την μπάλα πετυχημένα στους συμπαίκτες του, δημιουργώντας έτσι όμορφες φάσεις. 

Ιστορικά - λαογραφικά στοιχεία για το χωριό Φήκη Τρικάλων

 

Η Φήκη είναι πεδινό χωριό του νομού Τρικάλων στο Δήμο Πύλης που απέχει από τα Τρίκαλα 14 χλμ. και 12 από την Πύλη. Βρίσκεται σε υψόμετρο 130 μ. Μαζί με το χωριό Δροσοπηγή αποτελούν την (πρώην) κοινότητα Φήκης με πληθυσμό 1.379 κατοίκους (στοιχεία απογραφής 2011).

Λέγεται ότι για λόγους ασφαλείας, το πρώτο χωριό, είχε κτιστεί πάνω σε ένα λόφο που βρίσκεται λίγο πιο έξω από το σημερινό χωριό. Το όνομά του ήταν «Μακρυκόμη».

Επί τουρκοκρατίας, στην άκρη του χωριού υπήρχε μια μεγάλη πηγή όπου συχνά οι κλέφτες έρχονταν και έπιναν νερό. Όμως οι Τούρκοι για να διώξουν τους κλέφτες από την περιοχή την βούλωσαν με πέτρες και την καταστρέψανε. Ακόμα και σήμερα υπάρχουν ίχνη αυτής της πηγής και μάλιστα στο συγκεκριμένο σημείο λέγεται ότι κάθε Άνοιξη αναβλύζει νερό.

Αργότερα οι κάτοικοι κατέβηκαν από το λόφο και έκτισαν τα νέα σπίτια τους σε πεδινή τοποθεσία. Αυτό το χωριό ονομάσθηκε «Παλιοχώρι» και στη συνέχεια μετονομάσθηκε από τους Τούρκους σε «Βαρυμπόπη» που σημαίνει, βραστερά φασόλια.

Όταν κτίστηκε το χωριό Βαρυμπόπη, αρχικά ο συνολικός πληθυσμός του ανέρχονταν στις τριάντα περίπου οικογένειες. Το 1893 ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στο χωριό άλλες είκοσι περίπου οικογένειες από την Σλήμιτσα της Μακεδονίας. Αγόρασαν από τους Τούρκους αφεντάδες χωράφια και έγιναν ιδιοκτήτες γης, ενώ οι ντόπιοι ήταν κολίγοι και υπηρετούσαν σε δυο μεγαλοτσιφλικάδες του χωριού, τον Γ. Κύρκο και τον Χ. Κλαπανάρα.

Από την κτηματική περιουσία του χωριού 1000 στρέμματα ανήκαν στην Ιερή Μονή Δούσικου, τα οποία νοίκιαζαν οι κάτοικοι του χωριού και τα καλλιεργούσαν.

Την εποχή αυτή στο χωριό υπήρχε ένας υδρόμυλος για να αλέθουν οι κάτοικοι τα γεννήματά τους, και ένα μεγάλο κτήριο (Κούλια) όπου αποθήκευαν τα αγροτικά προϊόντα τους. Ο μύλος και η Κούλια ήταν ιδιοκτησία της Ιεράς Μονής Δούσικου (Αγίου Βησσαρίωνα) και είχαν κτιστεί το 1856.

Το έτος 1930 το χωριό Βαρμπόπη μετονομάστηκε σε Φήκη.

Ο Άγιος Νικόλαος της Φήκης

Ιστορικό μνημείο αποτελεί ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου στη Φήκη Τρικάλων, ο οποίος σύμφωνα με πληροφορίες κτίστηκε τον 17ο αιώνα (1803) και ήταν μετόχι της Μονής του Αγίου Βησσαρίωνος Δούσικου.

Ο ναός του Αγίου Νικολάου υπήρξε και ιδιαίτερα γνωστός για το περίφημο καμπαναριό του, του οποίου ο ήχος ακουγόταν μέχρι τα Τρίκαλα γιατί περιείχε μεγάλη ποσότητα ασήμι και χρυσό, με σκοπό την τέλεια ηχητική απόδοση!

Παραμονή του Αγίου Νικόλαου, στις 19 του Μάη γίνεται πανηγύρι και σερβίρεται φαγητό στους πιστούς…

Ο Άγιος Νικόλαος, είναι ένας από τους πέντε ναούς που έκτισε η Κυρά-Βασιλική η τελευταία σύζυγος του Αλή-πασά -λέει ο μύθος- στην περιοχή των Τρικάλων, μεταξύ αυτών είναι των Μεγάλων Καλυβίων, Ριζώματος, Βασιλικής ενώ η πέμπτη είναι άγνωστη.

Μια άλλη εκδοχή για την ανέγερση του Ναού στο χωριό διατηρείται με την εξής παράδοση: Όταν οι κάτοικοι της Μακρυκόμης κατέβηκαν από το χωριό τους στο Παλιοχώρι θέλησαν να κτίσουν και τον ναό τους. Τοποθέτησαν λοιπόν, προσωρινά την εικόνα του Αγίου Νικολάου επάνω σε ένα δέντρο κοντά στο μέρος που θα έκτιζαν τον ναό και κάποια νύχτα η εικόνα εξαφανίστηκε από το δέντρο.

Την επόμενη μέρα βρήκαν την εικόνα επάνω σε έναν αγκάθινο θάμνο (πάλιουρα). Αυτό επαναλήφθηκε δυο τρεις φορές και γι’ αυτό οι κάτοικοι το εξέλαβαν σαν Θεϊκό σημάδι και έκτισαν τον ναό στη θέση του πάλιουρα.

Επίσης λέγεται ότι κατά το έτος 1897 ένας Μακεδόνας χωριανός ο Γιοβάνης διορίστηκε οπλαρχηγός εσωτερικής ζώνης και πολέμησε κατά των Τούρκων, στο λόφο της Μακρυκόμης και τους κατατρόπωσε.

Οι Τούρκοι για αντίποινα έβαλαν ένα κανόνι επάνω στο λόφο, και σημάδεψαν προς τον ναό του Αγίου Νικολάου για να τον καταστρέψουν.

Την ώρα όμως που πυροδότησαν, το κανόνι έσκασε και χτύπησε τους ίδιους τους Τούρκους. Εξαγριωμένοι τότε οι Τούρκοι κατέβηκαν στο χωριό για να γκρεμίσουν και να κάψουν τον ναό. Όταν όμως ανέβηκαν επάνω στην οροφή του, έγινε ένα θαύμα. Ο Άγιος Νικόλαος τους τιμώρησε κάνοντάς τους τρελούς. Όταν είδαν οι υπόλοιποι Τούρκοι τους τρελούς φοβήθηκαν και δεν ξανά επιχείρησαν να καταστρέψουν τον ναό.

Από τότε ο Άγιος Νικόλαος θεωρείται και λατρεύεται σαν Άγιος των τρελών.

Γι’ αυτό το λόγο παραπλεύρως του ναού έκτισαν κελιά και βάζανε τους ψυχικά αρρώστους για να τους θεραπεύσει ο Άγιος Νικόλαος.

Στο πάτωμα κάθε κελιού υπήρχαν μεταλλικοί κρίκοι από τους οποίους έδεναν με αλυσίδες από το λαιμό τους ψυχικά αρρώστους και για σαράντα ημέρες τους έκλειναν εκεί με μοναδική τροφή ανάλατο ψωμί και νερό.

Υπήρχε μάλιστα και ένας εργάτης ο οποίος κάθε μέρα καθάριζε τα κελιά από τις ακαθαρσίες των αρρώστων.

Με αυτόν τον τρόπο πίστευαν πως οι ψυχικά ασθενείς θα έβρισκαν την υγειά τους και λέγανε ότι ένας ασπρομάλλης γέρος, προφανώς ο Άγιος Νικόλαος πήγαινε έλυνε τις αλυσίδες των αρρώστων και τους έβγαζε από τα κελιά.

Αργότερα ο Νομάρχης Τρικάλων Κατσαμπής απαγόρευσε αυτή την θεραπευτική μέθοδο, έβγαλε τις αλυσίδες από τα κελιά γιατί θεώρησε την μέθοδο αναχρονιστική.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στον Ναό του Αγίου Νικολάου υπήρχαν δεκάδες κελιά, όπου και «νοσηλεύονταν» ψυχικά ασθενείς έως και τη δεκαετία του ’50. Σήμερα διατηρείται ένα κελί, ως αναφορά…

Το ψυχιατρείο της Βαρυμπόμπης

Δημοσίευμα της εφημερίδας «Τρικαλινά Νέα» 10 Φεβρουαρίου 1974

«Προ 38 χρόνων

Εκείνα τα χρόνια όλοι όσων σάλευαν τα μυαλά, δεν ήτο δυνατόν να πάνε στην Αθήνα και στο φρενοκομείο να κλειστούν. Ούτε «οίκοι γαλήνης – ψυχιατρεία» υπήρχαν τόσα, ώστε καταφύγιο να βρουν οι ψυχοπαθείς. Και από τους ψυχοπαθείς υπήρχαν και στην περιφέρεια μας πολλοί. Άλλοι, που πραγματικά ήσαν και άλλοι που κλείνονταν από άλλους για… κληρονομικούς λόγους.

Σε φρενοκομείο όμως τότε μεταβλήθηκε ένα κελί του Ιερού Αγίου Νικολάου στη Βαρυμπόμπη σήμερα Φήκη. Σκοτεινό και απαίσιο και με καθαριότητα, ας μην την ονομάσω. Και εκεί μέσα όλα τα σύνεργα της… γιατρειάς των ψυχοπαθών τοποθετήθηκαν. Σιδερένιοι κρίκοι στους τοίχους, αλυσίδες και τόσα άλλα. Και με τις αλυσίδες αυτές δένονταν οι τρελοί, όχι για να γιατρευτούν, αλλά γρηγορότερα να πεθάνουν. Πήρε φήμη μεγάλη στην περιφέρεια μας και έξω από αυτή το… ιατρείο αυτό των ψυχοπαθών! Και όλοι προς αυτό οδηγούσαν τους δυστυχείς αυτούς. Και σε συζητήσεις ακόμα και τσακώματα ακούγονταν το στερεότυπο: «Κάθησε καλά, γιατί δεν σε βλέπω να τα έχεις τετρακόσια και θα σε στείλουμε στον Άη-Νικόλα» εννοώντας το ψυχιατρείο της εποχής εκείνης στη Φήκη. Πέρασαν χρόνια, που το «ψυχιατρείο» αυτό έκανε καλές δουλειές και πολλούς… γιάτρεψε, περισσότερους όμως στον Άδη έστειλε. Και ήλθε η εποχή- το 1936 - 37 που Νομάρχης ήταν στην πόλη μας ο Κατσαμπής. Στρατιωτικός από τους αρίστους, μορφωμένος, δραστήριος. Τον είχε τοποθετήσει η τότε κυβέρνηση Μεταξά.

Πληροφορήθηκε για τα… θεραπευτικά αποτελέσματα που είχαν στους ψυχοπαθείς οι αλυσίδες, η δυσωδία και τα τόσα άλλα και επισκέφτηκε την Φήκη. Κάλεσε τους εκεί αρμόδιους και μαζί επισκέφθησαν το κελί διαπίστωσε το δράμα το φρικτό των εκεί κλεισμένων και πήρε την ηρωική απόφαση. Να διαλυθεί το «ψυχιατρείο» αυτό και οι ασθενείς του να μεταφερθούν στο ψυχιατρείο Αθηνών, όπως και έγινε με την μεσολάβηση του στις αρμόδιες υπηρεσίες του κέντρου. Και οι κρίκοι στους τοίχους και οι αλυσίδες τα βαριά αυτά δεσμά, που χρησιμοποιούνταν για την… θεραπεία των ψυχοπαθών, λέγεται πως πωλήθηκαν στο τότε λειτουργούν εργοστάσιο σίδερο βιομηχανίας Παπαστεφάνου, υπέρ του ιερού ναού Φήκης.

Και από τότε οι ψυχοπαθείς δεν οδεύουν προς το «ψυχιατρείο» της Φήκης, ούτε ακούγεται τώρα «θα σε στείλω στον Άη-Νικόλα!!»

Άργος

 

Έπεσε η αυλαία για το Τρικαλινό Παζάρι

 

Για μια ολόκληρη εβδομάδα η εμποροπανήγυρη των Τρικάλων καθίσταται τόπος συνάντησης και εμπορικών συναλλαγών για χιλιάδες τρικαλινούς και επισκέπτες της περιοχής. Έμποροι, βιομήχανοι, βιοτέχνες και διάφοροι άλλοι επαγγελματίες, αλλά και παραγωγοί για μια εβδομάδα βρίσκονταν σε διαρκή κίνηση συναλλαγών.

Από την καθιέρωσή της, το 1883 μέχρι και σήμερα το 2022, καθ’ όλη τη διάρκεια της εμποροπανήγυρης, χιλιάδες κόσμου θα περάσουν από εκεί για τις διάφορες αγοραπωλησίες, τις προμήθειες και τα απαραίτητα ψώνια. 

Η παλιά φωτογραφία ξυπνάει ανάλογες μνήμες με επισκέπτες από τα γύρω χωριά και τις πιο μακρινές περιοχές, οι οποίοι, άλλοι με τα ζώα, άλλοι με τα πόδια και άλλοι με κάποιο άλλο μέσο μεταφορικό, επισκέπτονταν το παζάρι, έκαναν τις αγορές τους, και τόνωναν την εμπορική κίνηση, αναζωογονώντας έτσι την οικονομία της πόλης των Τρικάλων. Μα πάνω απ' όλα να γευτούν, να απολαύσουν και να βιώσουν την αίσθηση που αφήνει αυτή η εμπορική γιορτή, για χρόνια τώρα…

Και του χρόνου λοιπόν, με υγεία!

Εκδρομή στην Παναγία Σπηλιά

 

Τα χωριά των Αγράφων, με τελικό προορισμό το μοναστήρι της Παναγίας Σπηλιάς επισκέφθηκαν ο Αντώνης Τσιγάρας και ο Ηλίας Στεργιόπουλος με τις οικογένειές τους σε μια ημερήσια εκδρομή.

Διάβηκαν ένα τοπίο άγριο, με συχνές καθιζήσεις, που χαρακτηρίζεται από τις αλπικές κορυφές οι οποίες οριοθετούν τον ορίζοντα των ορεινών χωριών και τις βαθιές και απότομες χαράδρες.

Τα χωριά της περιοχής χτυπημένα κι αποκαμωμένα από τα καιρικά φαινόμενα των τελευταίων ετών προσπαθούνε να μπούνε σε ομαλή λειτουργία. 

Το Λεοντίτο, με τον αιωνόβιο πλάτανο της κεντρικής πλατείας του είναι χτισμένο στους πρόποδες του βουνού Ντελιμίδη.

Το μοναστήρι της Παναγίας Σπηλιάς, βρίσκεται στο Δήμο Ανατολικής Αργιθέας του Νομού Καρδίτσας, σε υψόμετρο 1000 περίπου μέτρων επάνω σε μια βραχώδη και απότομη κορυφή των Αγράφων της Πίνδου και κοντά στην κοινότητα των Κουμπουριανών. Απέχει από το Μουζάκι 41 περίπου χιλιόμετρα και στη βάση της ρέει ο Πετρηλιώτικος, παραπόταμος του Αχελώου ενώ πήρε το όνομα «Παναγία Σπηλιάς» από τη σπηλιά που βρίσκεται στο βράχο, κάτω ακριβώς από το μοναστήρι και που εκεί βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Σπηλιάς.

Η απόκρημνη και δύσβατη τοποθεσία της Μονής σκορπά ρίγη στον επισκέπτη καθώς την πλησιάζει από την μοναδική είσοδο στη νότια πλευρά της βουνοπλαγιάς. Η Μονή Σπηλιάς χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Δυστυχώς όμως ο ναός ήταν κλειστός λόγω των σεισμικών φαινομένων.

Το ποταμάκι

 

-Από που είσαι, ποταμάκι;
-Από `κείνο το βουνό.
-Πώς τον λέγαν τον παππού σου;
-Σύννεφο στον ουρανό. 

-Ποια είναι η μάνα σου;
-Η μπόρα.
-Πώς κατέβηκες στη χώρα;
-Τα χωράφια να ποτίσω
και τους μύλους να γυρίσω. 

-Στάσου να σε ιδούμε λίγο,
ποταμάκι μου καλό.
-Βιάζομαι πολύ να φύγω,
ν’ ανταμώσω το γιαλό. 

Στίχοι: Ζαχαρίας Παπαντωνίου 

Φωτογραφικό οδοιπορικό με τη ματιά του φωτογράφου Ηλία Περγαντή

 

Ένα φωτογραφικό οδοιπορικό από τη συλλογή του φωτογράφου Ηλία Περγαντή μέσα από πάμπολλες αναπαραστατικές φωτογραφίες, γεγονότων της Ελληνικής Επανάστασης του 1821.

Με ντεκόρ το λαογραφικό μουσείο του Πολιτιστικού Συλλόγου «Αρμονία» Καστοριάς, με γνήσιο οπλισμό και κειμήλια της εποχής και με ένα επιτελείο συνεργατών, ενδυματολόγων, μακιγιέρ και μοντέλων που φωτογραφήθηκαν εθελοντικά, ο φωτογράφος μας μεταφέρει και μας διηγείται τα γεγονότα της ιστορίας της περιόδου του 1821.

Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν ένα μικρό μέρος από το συνολικό έργο του Ηλία Περγαντή, με θέμα το 1821, για το οποίο ο καλλιτέχνης εργάζεται συστηματικά πάνω από 4 χρόνια. Μέχρι σήμερα έχουν φωτογραφηθεί πάνω από 1.000 άτομα σε όλη σχεδόν την Ελλάδα, από την Θράκη μέχρι και την Κρήτη!

Η γιορτή του τρύγου στο Βαλτινό

 

Στην καρδιά του Σεπτέμβρη, οι αμπελοκαλλιεργητές του Βαλτινού είχαν την τιμητική τους. Χθες, Κυριακή, τρύγησαν τα σταφύλια τους, τα πάτησαν με τη βοήθεια μηχανήματος (σπαστήρας σταφυλιών) και γέμισαν με μούστο τα βαρέλια τους.

Στο Βαλτινό υπάρχουν αρκετοί που διαθέτουν κτήματα και καλλιεργούν αμπέλια, ή αγοράζουν σταφύλια για την εξασφάλιση του ντόπιου αγνού κρασιού και του τσίπουρό τους. Η ποιότητα των κρασιών συνήθως βρίσκεται σε πολύ καλό επίπεδο με καλή οξύτητα και σάκχαρα αλλά και πολύ καλά αρώματα.

Ο Αντώνης Τσιγάρας ασχολείται αρκετά χρόνια με την αμπελοκαλλιέργεια και την παραγωγή κρασιού και τσίπουρου, συμπληρώνοντας έτσι το οικογενειακό του εισόδημα και κάθε χρόνο τέτοια εποχή, μαζί με τον φίλο του Μάκη Βαγγελό τρυγάνε τα αμπέλια τους και πατάνε τα σταφύλια.

Ο τρύγος είναι μια εποχιακή συμμετοχική εργασία που, απαιτεί πολλά χέρια και μια στοιχειώδη οργάνωση. Η συμμετοχή πολλών ανθρώπων στον τρύγο τον αναδεικνύει σε ευχάριστη εργασία, που συχνά παίρνει τον χαρακτήρα πανηγυριού.

Και βέβαια, την ώρα του φαγητού, συχνά ακούγεται η ευχή από τα στόματα όλων, «Άντε και καλά κρασιά»!

Τα τρία

 

Υπάρχει μια μαγεία στον αριθμό τρία. Πέρα από την υπόθεση της θρησκευτικής Αγίας Τριάδας έχουμε ένα σωρό λαϊκά παραμύθια που ξεκινούν την αφήγησή τους με βάση τον αριθμό τρία: Ήταν τρία βασιλόπουλα, ήταν τρία αδέρφια κλπ με προτίμηση ο μικρότερος να είναι ο ριγμένος της κάθε υπόθεσης, αλλά στο τέλος να βγαίνει νικητής και μεγαλόκαρδος. Ακόμα: ήταν τρεις δρόμοι, τρεις δοκιμασίες, τρεις ευχές και πάει λέγοντας, Τέτοια ατελείωτα μου ήλθαν στο μυαλό όταν είδα τα τρία αυτά δέντρα στα λιβάδια της Αταλάντης και στάθηκα να τα φωτογραφήσω, λέγοντας μέσα μου: Μια φορά κι έναν καιρό ήταν τρία δέντρα… Και τι λέει, λοιπόν, η παράσταση των δέντρων (μάλλον καραγάτσια) εδώ; Αν πρόκειται για τρία αδέρφια, βλέπω αμέσως τον ριγμένο της υπόθεσης. Αλλά γιατί να είναι μόνο αυτό; Ταιριάζει καλύτερα να το δούμε ως μαμά, μπαμπάς και παιδί, μια μολπή δηλαδή της φύσης στην έννοια της οικογένειας ή ό,τι άλλο τελικά προτιμάει ο καθένας μας.

Του Ηλία Κεφάλα

Τα καπέλα της βασίλισσας Ελισάβετ

 

Η 96χρονη μονάρχης, που βύθισε στο πένθος τη Βρετανία με τον θάνατό της, είχε βρει τον τρόπο να βάλει στις αυστηρές γραμμές των εμφανίσεών της τις δικές της ενδυματολογικές… νοοτροπίες.

Με τις ενδυματολογικές επιλογές της, άφησε τη δική της κληρονομιά στη μόδα.

Η τάση της να φοράει πάντα καπέλο όταν βρίσκεται σε εξωτερικούς χώρους θα μπορούσε λογικά να θεωρηθεί ως προστατευτικό αξεσουάρ για τον ήλιο. Δεν ήταν όμως. Η Βασίλισσα λάτρευε τα καπέλα και αποτελούσαν μέρος της εμφάνισής της χρόνια τώρα. Για την κατασκευή τους είχαν επιστρατευθεί πάρα πολλές μοδίστρες προκειμένου να δημιουργούν για εκείνη ευφάνταστα σχέδια με έντονα χρώματα που ταίριαζαν με τα σύνολά της.

Έτσι, επέλεγε ζωηρά χρώματα και διάφορων τύπων καπέλα, που έγιναν το σήμα κατατεθέν της.

Ο «ΓΥΡΟΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ»

 

Με αφορμή την έναρξη της εμποροπανήγυρης των Τρικάλων είναι ευκαιρία να θυμηθούμε το συναρπαστικό θέαμα «Ο γύρος του θανάτου».

Το πανηγύρι των Τρικάλων πάντα είχε μια μικρή γωνιά αδρεναλίνης, ανάμεσα στις λιχουδιές και τα παζάρια.

Ο «Γύρος του Θανάτου» υπήρξε ανέκαθεν, σε κάθε πανηγύρι των Τρικάλων, το πιο δημοφιλές θέαμα.

Το ξύλινο σκαρί (βαρέλι), με την επιβλητική του παρουσία, (5,5 μέτρα βάθος και 10 μέτρα διάμετρο) προξενούσε πάντα το ενδιαφέρον του κόσμου.

Αποτελείται από εκατοντάδες κομμάτια, που συναρμολογούνται με δυσκολία και στήνονται με προσοχή για την ασφάλεια των θεατών και των ακροβατών. Η αποσυναρμολόγηση, είναι εξίσου κοπιαστική διαδικασία. Στην κορυφή του, περιμετρικά υπάρχει η εξέδρα, όπου ο κόσμος παρακολουθεί φοβισμένος μια μηχανή που προσπαθεί να εκμεταλλευτεί την φυγόκεντρο δύναμη.

Οι ακροβάτες, επιβλητικοί και αινιγματικοί, φεύγουν από τα σπίτια τους, χωρίς να ξέρουν πώς ακριβώς θα γυρίσουν. Η εμφάνισή τους εντυπωσιακή, ντυμένοι στα μαύρα με κόκκινες ζωγραφιστές φλόγες να τους περιτυλίγουν, προκαλεί δέος.

Η προοπτική της ασφάλισής τους, είναι κάπως σαν ανέκδοτο για αυτούς. Καμιά ασφαλιστική εταιρία δεν έχει τολμήσει να τους ασφαλίσει, λόγω της επικινδυνότητας του επαγγέλματός τους, γι’ αυτό κάποια στιγμή κατά την παράσταση, γίνεται επίκληση προς τους θεατές να ρίξουν τον οβολό τους μέσα στο βαρέλι, αναγνωρίζοντας έτσι το ρίσκο των ακροβατικών τους.

Πριν ξεκινήσει η παράσταση, για να πειστεί ο κόσμος, πως εδώ το θέαμα είναι πραγματικό, γίνονται τα προκαταρτικά.

Σε μια μικρή εξέδρα, έξω από το βαρέλι, δίνεται μια πρόγευση, σε κοινή θέα για να καταλάβει ο κόσμος πως εδώ το εισιτήριο, πράγματι αξίζει. Αυτό επαναλαμβάνεται δύο ή τρεις φορές πριν την κανονική παράσταση για να συγκεντρωθεί ικανοποιητικός αριθμός θεατών.
Στη συνέχεια αρχίζει η παράσταση κάτω από τον εκκωφαντικό ήχο των κινητήρων και της γλαφυρής αναμετάδοσης του σπίκερ. Το βαρέλι αρχίζει να πάλλεται επικίνδυνα, κάθε φορά που η μηχανή περνά από μπροστά, οι κραδασμοί τραντάζουν το κορμί σου.

Η μυρωδιά επιθετική, σχεδόν αφόρητη. Καμένο λάστιχο, καυσαέρια, λάδια, αποπνικτική ατμόσφαιρα. Ο ήχος ακόμα πιο επιβλητικός. Μια παλιά, καλολαδωμένη μηχανή να μουγκρίζει, ο κόσμος να φωνάζει, χειροκροτήματα να μπλέκονται με κάποια επιφωνήματα φόβου. Ανάμεσα σε όλα αυτά και ορισμένοι που σταυροκοπιούνταν φοβισμένοι.

Η αδρεναλίνη ξεχείλιζε καθώς από την ξύλινη, τριμμένη και λειασμένη από τον χρόνο και τις ροδιές επιφάνεια του βαρελιού καραδοκεί ο κίνδυνος της πτώσης.

Οι ακροβάτες εναλλάσσονται και όσο η παράσταση προχωράει τα νούμερα δυσκολεύουν, κάποια από αυτά γίνονται με κλειστά τα φώτα, τα χειροκροτήματα πληθαίνουν, κραυγές θαυμασμού, καυσαέρια, σφυρίγματα, πανηγυρισμοί και σταυροκοπήματα συμπληρώνουν την επιβλητική ατμόσφαιρα.

Κάποια στιγμή στα τοιχώματα του βαρελιού θα κάνει την εμφάνισή του και θα περιστραφεί και ένα αυτοκίνητο (φόρμουλα).

Στο τέλος, ο ακροβάτης οδηγεί την XT YAMAHA του στα τοιχώματα του βαρελιού με τα χέρια ψηλά, μακριά από το τιμόνι, πανηγυρίζοντας όρθιος στη μηχανή με δεμένα τα μάτια. Το πλήθος εκστασιάζεται, τα ντεσιμπέλ εκτινάσσονται, η μηχανή υποτάσσεται στον κύριό της, η μαγεία της στιγμής πλημμυρίζει τα ξύλα της σκηνής. 
Το βαρέλι του «Γύρου του Θανάτου» είναι ένα απομεινάρι μιας ξεχασμένης εποχής ρίσκου, ερασιτεχνισμού και αθωότητας, που παραμένει ζωντανό χάρη στους εραστές του ιλίγγου και στους μύστες του είδους.

Μια όμορφη περιγραφή για την πόλη των Τρικάλων του 1813, από τον Άγγλο περιηγητή Henry Holland

 

Ο Άγγλος γιατρός και περιηγητής Henry Holland, που πέρασε από πολλές πόλεις και χωριά της Ελλάδας, το 1812-13,  να τι γράφει μεταξύ άλλων στο οδοιπορικό του:

«Η πόλη των Τρικάλων, η Τρίκκη των αρχαίων, βρίσκεται στην ανατολική πλευρά μιας χαμηλής λοφοσειράς, που εκτείνεται μέσα στην πεδιάδα από τα βόρειά της. Η πόλη είναι πολύ μεγάλη, με περισσότερα από δύο χιλιάδες σπίτια και δέκα ή δώδεκα χιλιάδες κατοίκους. Όπως και πολλές άλλες πόλεις της Τουρκίας, μοιάζει χτισμένη σε δάσος, με τους ψηλούς μιναρέδες των εφτά τζαμιών να υψώνονται πάνω από τα δέντρα. Εκτός από τα τζαμιά, υπάρχουν και δέκα Ελληνικές εκκλησίες, καθώς και δύο Εβραϊκές συναγωγές. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού είναι Τούρκοι, μερικοί από τους οποίους είναι γαιοκτήμονες στη γειτονική πεδιάδα, ενώ οι άλλοι είναι εργάτες τους.
Οι Ελληνικές οικογένειες της πόλης φτάνουν τις έξι ή εφτά χιλιάδες. Εδώ έχει επίσης την έδρα του ένας επίσκοπος της Ελληνικής εκκλησίας, του οποίου η αρμοδιότητα φτάνει ως το ανώτερο μέρος της πεδιάδας της Θεσσαλίας και ο οποίος υπάγεται στη μητρόπολη της Λάρισας. Στα Τρίκαλα υπάρχουν δυο μικρά Σεράγια, το ένα του Μουχτάρ και το άλλο του Βελή Πασά, και τα οποία είναι διακοσμημένα με το συνηθισμένο για τα τουρκικά κτίρια στυλ. Στην πόλη μένει κι ένας Τούρκος κυβερνήτης, διορισμένος από τον Αλή, ως Πασάς της πόλης και της Περιφέρειας.

Εξασφαλίσαμε κατάλυμα σε μια από τις κυριότερες Ελληνικές οικογένειες της πόλης. Το σπίτι του οικοδεσπότη μας Ιωάννη Εροστονόπουλου ήταν επιπλωμένο στο στυλ της χώρας και μας υποδέχθηκε με πολλή ευγένεια. Σύμφωνα με τα ανατολίτικα έθιμα, τα κρεβάτια μας βρίσκονταν στους καναπέδες του καθιστικού, έθιμο που απέχει πολύ από την Αγγλική αντίληψη της άνεσης, αλλά που συνηθίζεται πολύ στις ανώτερες τάξεις της Τουρκίας. Δεν είχε περάσει πολλή ώρα που είχαμε εγκατασταθεί στο σπίτι αυτό, όταν ήρθε ένας Έλληνας γιατρός της πόλης να μας υποβάλει τα σέβη του. Το όνομά του ήταν Κωνσταντίνος Παχώμιος...

...Το απόγευμα κάναμε έναν περίπατο σ' ένα μέρος της πόλης και ανεβήκαμε στον λόφο από πάνω της, για να εξετάσουμε τα υπολείμματα του κάστρου των Τρικάλων. Το εντυπωσιακότερο στο σημείο αυτό είναι η εξαιρετική θέα που παρέχει της μεγάλης πεδιάδας της Θεσσαλίας. Στο αχανές αυτό τοπίο εμφανίζονται κατά διαστήματα συστάδες δέντρων και οι πόλεις ή τα χωριά με τα σπίτια τους σκορπισμένα άτακτα ανάμεσα στα δέντρα.

…Τα παζάρια της πόλης  έχουν κάπως γραφική όψη. Σε ύψος δέκα ή δώδεκα ποδών από το πλακόστρωτο, περνά πάνω από το δρόμο ένα καφασωτό, πάνω στο οποίο απλώνονται κλήματα, τα οποία δίνουν απόλυτη σκιά στους περαστικούς το καλοκαίρι. Τα καταστήματα είναι καθαρά και αρκετά καλά εξοπλισμένα και οι άνθρωποί τους, κυρίως Έλληνες ή Εβραίοι, έχουν αξιοπρεπή εμφάνιση.

Η αρχαία πόλη της Τρίκκης ήταν φημισμένη για το ναό της (εδώ ο περιηγητής αναφέρεται στο Ασκληπιείο), που ήταν πολύ παλιός και λαμπρός και το πνεύμα της πόλης φαινόταν να αναβιώνει στον Παχώμιο, του οποίου ο επαγγελματικός ζήλος συνέχισε να φαίνεται στις πολυάριθμες ερωτήσεις σχετικά με την πορεία της ιατρικής στη δυτική Ευρώπη.

Πριν φύγουμε από τα Τρίκαλα, ο Εροστονόπουλος με συμβουλεύθηκε για τη γυναίκα του, μια νεαρή , ψηλή και εντυπωσιακή, η οποία όμως διαπίστωσα πως υπέφερε από φυματίωση με ξεκάθαρα συμπτώματα. Επισκέφτηκα την κυρία αυτή σ' ένα δωμάτιο δίπλα στο δικό μας. Η ενδυμασία της ήταν εξαιρετικά πλούσια, κάτω από το φόρεμα με τα φαρδιά μανίκια φορούσε ένα γιλέκο με χρυσές μπορντούρες, η ζώνη έπιανε μπροστά με δύο ογκώδεις ασημένιες πόρπες, διάφορες σειρές χρυσών νομισμάτων κρέμονταν από το λαιμό της και στο κεφάλι της είχε ένα στεφάνι με διαμάντια και χρυσά νομίσματα. Όταν μπήκα στο διαμέρισμα μου φίλησε το χέρι και μετά το ακούμπησε με το μέτωπό της, διαδικασία που επανέλαβε και όταν σηκώθηκα να φύγω.

...Στις πόλεις όπου κατοικούν κυρίως Τούρκοι, το εντυπωσιακότερο χαρακτηριστικό, είναι μια αίσθηση ομοιόμορφης, νωθρότητας και αδιάσπαστης μονοτονίας που κυριαρχούν σε όλο το σκηνικό. Διασχίζοντας το δρόμο θ' ακούσεις λίγους ήχους ανθρώπινης φωνής. Γέρνοντας στον εξώστη του ή σε μαξιλάρια μπροστά στην πόρτα του, ο Τούρκος αναπαύεται σιωπηλός και ακίνητος σαν άγαλμα και προς στιγμή μπορεί να δικαιολογεί το χαρακτηρισμό ακόμη και της οκνηρίας ως αξιοπρέπειας. Οι μόνες του κινήσεις είναι να σηκώνει ή να κατεβάζει την πίπα του. Η μόνη του συζήτηση, αν συζητήσει καθόλου, είναι κάποια σύντομη φράση, που την απευθύνει σε χαμηλό ως αργό τόνο σ' εκείνους που μπορούν να κάθονται δίπλα του και στα οποία απαντούν με την  ίδια επίσημη απάθεια. Ή μπορεί να συναντήσεις τους ανθρώπους αυτούς, καθώς πηγαίνουν προς τα λουτρά ή το τζαμί, να βαδίζουν με αργό, επιβλητικό και μετρημένο βήμα, ενώ σπάνια καταδέχονται να παρατηρήσουν τον ξένο που περνά δίπλα τους. Από τη συμπεριφορά τους και μόνο, έχουν μια αξιοσέβαστη όψη, που ελάχιστα οφείλεται στις εσωτερικές αξίες τους. Αλλού η άγνοια είναι γενικά θορυβώδης ή άψυχη - στους Τούρκους μεταμφιέζεται σε βαρύτητα ή ακόμα και ευπρέπεια, που δεν διακρίνει απλώς τα άτομα, αλλά αποτελεί εθνικό γνώρισμα του λαού αυτού.

Τα αποτελέσματά της φαίνονται εντονότερα στις εκφράσεις άγνοιας και παρακμής, που διακρίνονται παντού, στα σπίτια που καταρρέουν ελλείψει επισκευής, στις κατοικίες της κατώτερης τάξης, που δεν έχουν ανέσεις, τις βρωμιές που συσσωρεύονται στους δρόμους και δεν απομακρύνονται, και μια γενική έλλειψη των λεπτομερειών εκείνων που βάζουν σε τάξη και ευπρεπίζουν την κοινωνική ζωή. Ο ξένος θα εκπλαγεί σε χιλιάδες περιπτώσεις από την παράδοξη αντίθεση ανάμεσα στην εξωτερική εμφάνιση των Τούρκων και εκείνη των σπιτιών τους και, αφού παρακολουθήσει στο δρόμο μια αξιοπρεπή και καλοντυμένη φιγούρα, θα απορήσει βλέποντάς τον να μπαίνει σε ένα οίκημα, όπου επικρατεί αθλιότητα και φθορά.

Πηγή: «Η Πολεοδομική ιστορία των Τρικάλων» του Κωνσταντίνου Κατσαρού

http://poleodomiki.blogspot.com/