Περπατώντας τον Σεβασμό

 

Στην παλιά ασπρόμαυρη φωτογραφία από το Μέτσοβο, ο σεβασμός δεν δηλώνεται, ασκείται. Δεν έχει φωνή, δεν έχει χειρονομίες μεγάλες, έχει ένα ελαφρύ πλάγιασμα του σώματος, μια σιωπηλή παραχώρηση χώρου. Η ηλικιωμένη γυναίκα παραστρατεί από το λιθόστρωτο, αφήνοντας τον δρόμο ανοιχτό για να περάσει ο νεότερος σε ηλικία ιερέας. Κι εκεί, σε αυτή τη φαινομενικά ασήμαντη κίνηση, συμπυκνώνεται μια ολόκληρη κοσμοαντίληψη.

Η σύγκρουση είναι αθόρυβη αλλά υπαρκτή. Η γυναίκα κουβαλά την ηλικία, την εμπειρία, τον χρόνο, θα περίμενε κανείς ο δρόμος να της ανήκει. Όμως, στο δικό της αξιακό σύστημα, ο σεβασμός δεν απονέμεται με βάση τα χρόνια, αλλά με βάση τον ρόλο. Ο ιερέας, νεότερος, δεν είναι απλώς άνθρωπος, είναι θεσμός, είναι φορέας του ιερού, είναι προσωρινός εκπρόσωπος μιας τάξης που υπερβαίνει το άτομο. Κι έτσι, εκείνη υποχωρεί, όχι από αδυναμία, αλλά από επίγνωση.

Το λιθόστρωτο γίνεται τότε σκηνή ηθικής. Ο δρόμος είναι στενός, όπως στενές είναι και οι επιλογές σε έναν τόπο αγριεμένο, όπου η φύση δεν αφήνει περιθώρια για ατομικές διεκδικήσεις. Η παραχώρηση χώρου δεν είναι πράξη υποταγής, είναι πράξη κοινωνικής συνοχής. Η ηλικιωμένη γυναίκα δεν ακυρώνει τον εαυτό της, τον επιβεβαιώνει μέσα από τον άγραφο νόμο του χωριού.

Κι όμως, για το σημερινό βλέμμα, αυτή η κίνηση γεννά ερωτήματα. Είναι σεβασμός ή αυτοπαραίτηση; Είναι τιμή ή βάρος μιας παράδοσης που ζητά από τους παλαιότερους -και συχνά από τις γυναίκες- να κάνουν πάντα στην άκρη; Η φωτογραφία δεν απαντά. Απλώς καταγράφει τη στιγμή όπου δύο γενιές συναντιούνται χωρίς να κοιταχτούν, μέσα σε έναν κόσμο που προχωρά όχι με δικαιώματα, αλλά με καθήκοντα.

Το άγριο τοπίο του Μετσόβου, οι πέτρες, οι ξερολιθιές, τα γυμνά δέντρα, στέκουν μάρτυρες μιας ηθικής σμιλεμένης από την ανάγκη. Εδώ ο σεβασμός δεν είναι διαπραγματεύσιμος, είναι τρόπος να συνεχίζει ο δρόμος να υπάρχει. Και η ηλικιωμένη γυναίκα, παραστρατώντας για λίγο, μοιάζει να λέει χωρίς λόγια πως ο κόσμος κρατιέται όρθιος όχι από εκείνους που προχωρούν στο κέντρο του δρόμου, αλλά από εκείνους που ξέρουν πότε και γιατί να κάνουν στην άκρη.