Τρεις νέοι του Βαλτινού απέναντι στον χρόνο

 

Η φωτογραφία αυτή, τραβηγμένη το 1936 σε κάποιο ταπεινό φωτογραφικό στούντιο, μοιάζει σήμερα με ένα μικρό παράθυρο ανοιγμένο στον χρόνο. Τρεις νέοι από το Βαλτινό στέκονται ακίνητοι μπροστά στον φακό, χωρίς να γνωρίζουν πως η στιγμή εκείνη θα ταξίδευε σχεδόν έναν αιώνα αργότερα για να μιλήσει σε ανθρώπους που δεν γεννήθηκαν ακόμη. Ο Κωσταντίνος Ανδρέου - Πέτρου, γεννημένος το 1922, ο Σωτήριος Ανδρέου - Πέτρου, γεννημένος το 1915, και ο Θεόδωρος Σκρέκας, γεννημένος το 1918, με την πόζα τους αυτή, μαρτυρούν σιωπηλά έναν ολόκληρο κόσμο.

Τα πρόσωπά τους έχουν εκείνη τη σοβαρότητα που χαρακτήριζε τους ανθρώπους της εποχής. Σπάνια χαμογελούσαν στις φωτογραφίες. Η ζωή δεν τους είχε μάθει να χαμογελούν εύκολα. Από μικροί γνώρισαν τον κόπο της γης, τις εποχές της φτώχειας, τη σκληρότητα της καθημερινότητας. Τα ρούχα τους -τα γιλεκάκια, τα σκούτινα παντελόνια, τα άσπρα πουκάμισα, τα τσαρούχια και τα τραγιασκοκαπέλα- εκτός από την ενδυμασία τους- δηλώνουν και την ίδια την κοινωνική ταυτότητα της αγροτικής Θεσσαλίας πριν από τον πόλεμο. Μέσα στις πτυχές των ρούχων τους μοιάζει να κρύβεται η μυρωδιά του χωραφιού, του καπνού από το τζάκι, του ιδρώτα και της σιωπηλής αξιοπρέπειας.

Ο Σωτήριος κάθεται στο κέντρο σαν ο άξονας της σύνθεσης. Η στάση του ήρεμη, σχεδόν αυστηρή. Δίπλα του οι δυο νεότεροι στέκονται όρθιοι, κρατώντας τις γκλίτσες τους, σαν να θέλουν να δείξουν πως έχουν ήδη περάσει από την παιδική ηλικία στην ευθύνη των ανδρών. Ο Θεόδωρος κρατά και μια ανθοδέσμη. Ίσως να ήταν στοιχείο του φωτογράφου, ίσως ένα συμβολικό αντικείμενο για να ομορφύνει την εικόνα. Κι όμως, σήμερα μοιάζει σαν ένα μικρό σημάδι ζωής και ελπίδας μέσα στην αυστηρότητα της εποχής.

Μας είναι άγνωστος ο λόγος για τον οποίο φωτογραφήθηκαν. Ίσως να ήταν λίγο πριν από τη στρατιωτική τους κατάταξη, σε μια εποχή που η Ευρώπη πλησίαζε χωρίς να το ξέρει ακόμη στη μεγάλη καταστροφή του πολέμου. Ίσως να είχαν κατέβει στα Τρίκαλα για την εμποροπανήγυρη, εκεί όπου οι άνθρωποι των χωριών συναντούσαν τον κόσμο της πόλης, αγόραζαν, πουλούσαν, διασκέδαζαν και ήθελαν να κρατήσουν ένα ενθύμιο της εξόδου τους. Ίσως πάλι να μην υπήρχε κανένας ιδιαίτερος λόγος, μόνο η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να νικήσουν για λίγο τη λήθη.

Και πράγματι, χωρίς να το γνωρίζουν, νίκησαν τον χρόνο.

Η φωτογραφία αυτή δεν διασώζει μόνο τρία πρόσωπα. Διασώζει μια ολόκληρη εποχή του Βαλτινού. Τον τρόπο που στέκονταν οι άνθρωποι, τον τρόπο που ντύνονταν, τον τρόπο που κοιτούσαν τον κόσμο. Σήμερα, όσοι παρατηρούμε αυτή την εικόνα, δεν βλέπουμε μόνο τρεις νέους του 1936. Βλέπουμε τους πατεράδες και τους παππούδες μιας Ελλάδας που χάθηκε μέσα στους πολέμους, στη μετανάστευση, στην αλλαγή των καιρών. Βλέπουμε μια κοινωνία όπου η φτώχεια συμβάδιζε με την αξιοπρέπεια και όπου η απλότητα είχε ακόμη βάρος και ουσία.

Οι άνθρωποι φεύγουν. Τα σπίτια αλλάζουν. Οι φωνές σβήνουν. Όμως κάποιες φωτογραφίες μένουν σαν μικρές εστίες μνήμης. Κι όταν τις κοιτάζουμε προσεκτικά, είναι σαν να ακούμε τους απόηχους μιας άλλης ζωής: το βήμα στα καλντερίμια, τις φωνές στην πλατεία, το τρίξιμο του αργαλειού, το τραγούδι στα πανηγύρια.

Έτσι, αυτή η παλιά φωτογραφία εκτός από ένα οικογενειακό κειμήλιο, είναι και ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης του τόπου. Ένα σιωπηλό μήνυμα από τρεις νέους του Βαλτινού που, χωρίς να το γνωρίζουν, άφησαν πίσω τους μια μαρτυρία για να θυμίζει στους μεταγενέστερους πως κάθε ανθρώπινη ζωή, όσο απλή κι αν φαίνεται, κουβαλά μέσα της μια ολόκληρη ιστορία.