Τρία χρόνια μετά: Η σιωπή των Τεμπών

 

Κάθε χρόνο τέτοια μέρα η μνήμη επιστρέφει βαριά, σαν βήμα αργό μέσα στη νύχτα. Η επέτειος του Σιδηροδρομικού δυστυχήματος των Τεμπών δεν θυμίζει απλώς μια τραγωδία, θυμίζει την εύθραυστη φύση της ανθρώπινης ζωής. Μια διαδρομή που ξεκίνησε σαν όλες τις άλλες και σταμάτησε απότομα, αφήνοντας πίσω της κενό που δεν γεμίζει.

Στην κοιλάδα των Τέμπη ο χρόνος μοιάζει να έχει χωριστεί στα δύο: πριν και μετά. Πριν από εκείνη τη νύχτα υπήρχαν προορισμοί, συναντήσεις, αγκαλιές που περίμεναν. Μετά, έμειναν μόνο ονόματα, φωτογραφίες και φωνές που δεν θα ξανακουστούν.

Η τραγωδία αυτή δεν είναι ένας αριθμός θυμάτων. Είναι πρόσωπα που χάθηκαν μέσα σε μια στιγμή. Είναι δωμάτια που έμειναν άδεια. Είναι τραπέζια όπου περισσεύει μια καρέκλα. Είναι τηλέφωνα που δεν θα χτυπήσουν ξανά.

Και ίσως το πιο βαρύ δεν είναι ο ίδιος ο θάνατος, αλλά η επίγνωση ότι μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

Η σκέψη αυτή πονά περισσότερο από κάθε άλλη. Γιατί όταν η μοίρα παίρνει, η καρδιά προσπαθεί να συμβιβαστεί. Όταν όμως φταίει η ανθρώπινη αμέλεια, η μνήμη γίνεται ερώτημα που δεν ησυχάζει.

Πόσο κοστίζει η ασφάλεια;
Και πόσο κοστίζει η απουσία της;

Οι άνθρωποι που χάθηκαν εκείνη τη νύχτα δεν ζητούσαν τίποτα περισσότερο από αυτό που όλοι θεωρούμε αυτονόητο: να φτάσουν στον προορισμό τους.

Κανείς δεν ανεβαίνει σε ένα τρένο σκεπτόμενος ότι μπορεί να μην κατέβει ποτέ. Η εμπιστοσύνη είναι η αόρατη γέφυρα ανάμεσα στον άνθρωπο και την κοινωνία. Όταν αυτή σπάσει, δεν καταρρέει μόνο ένα σύστημα, καταρρέει η βεβαιότητα ότι η ζωή προστατεύεται.

Κάθε επέτειος φέρνει μαζί της μια παράξενη σιωπή. Δεν είναι μόνο πένθος. Είναι και ένα είδος συλλογικής ενοχής - όχι προσωπικής, αλλά κοινωνικής. Η αίσθηση ότι κάτι θα μπορούσε να είχε γίνει νωρίτερα, ότι κάποιος κίνδυνος ήταν γνωστός, ότι κάποια προειδοποίηση είχε ακουστεί.

Η μνήμη τότε γίνεται ευθύνη.

Όχι μια ευθύνη στιγμιαία, αλλά μια ευθύνη που πρέπει να επιμένει ακόμη και όταν τα φώτα της δημοσιότητας σβήνουν.

Γιατί οι τραγωδίες δεν επαναλαμβάνονται μόνο από ατυχία. Επαναλαμβάνονται όταν ξεχνιούνται.

Η αποφυγή ενός νέου δυστυχήματος δεν είναι ζήτημα τεχνικό μόνο, είναι βαθιά ηθικό. Σημαίνει να μη δεχόμαστε την προχειρότητα σαν κανονικότητα. Να μη συνηθίζουμε το «έτσι γίνεται». Να μη θεωρούμε την ασφάλεια πολυτέλεια.

Σημαίνει συστήματα που λειτουργούν πραγματικά και όχι μόνο στα χαρτιά. Σημαίνει υποδομές που συντηρούνται πριν φθαρούν. Σημαίνει ανθρώπους που εργάζονται με στήριξη και ευθύνη. Σημαίνει έλεγχο που δεν φοβάται να αποκαλύψει λάθη.

Πάνω απ’ όλα σημαίνει σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή - όχι ως σύνθημα αλλά ως πράξη καθημερινή.

Η μεγαλύτερη αδικία θα ήταν να μείνουν τα Τέμπη μια θλιβερή ανάμνηση που επιστρέφει μόνο στις επετείους. Να γίνει η συγκίνηση μια σύντομη έξαρση και ύστερα σιωπή.

Γιατί οι νεκροί δεν ζητούν δάκρυα.

Ζητούν δικαίωση μέσα από τη φροντίδα των ζωντανών.

Ίσως κάποτε, όταν τα τρένα θα περνούν από τα Τέμπη μέσα στη νύχτα με ασφάλεια και σιγουριά, κάποιος επιβάτης θα κοιμάται χωρίς φόβο, αγνοώντας την παλιά εκείνη πληγή.

Και ίσως τότε να έχει εκπληρωθεί το αληθινό μνημόσυνο.

Να συνεχίζεται η ζωή - όχι πάνω στη λήθη, αλλά πάνω στη μνήμη.